Khi trẻ khóc đòi mẹ lúc ba mẹ vừa đi, người trông nên ở sát bên, nói ngắn với trẻ rằng mẹ đi làm và chiều sẽ về, để trẻ khóc trong vòng tay mình chứ không bắt nín, rồi sau vài phút mới dẫn trẻ sang một việc cụ thể bằng tay như tưới cây, rửa tay, nhìn xe qua cửa sổ. Đừng doạ, đừng dỗ bằng điện thoại, đừng nói dối rằng mẹ ra đầu ngõ. Với phần lớn trẻ, cơn khóc lắng xuống trong khoảng mười tới hai mươi phút nếu người lớn bình tĩnh và mỗi buổi sáng diễn ra giống nhau.
Bài này viết cho người làm nghề: bảo mẫu đi về theo giờ, bảo mẫu ở lại những ngày đầu nhận việc, cô nuôi ở nhóm trẻ gia đình mỗi sáng đón năm sáu trẻ. Nội dung đi theo thứ tự thời gian, từ việc dặn ba mẹ trước giờ chia tay, năm phút đầu, khoảng thời gian sau đó, cho tới cách báo tin cho ba mẹ và dấu hiệu nào cho thấy không còn là cơn khóc chia tay bình thường.
Vì sao trẻ khóc dữ nhất đúng lúc cánh cửa đóng lại
Lo âu chia ly là một giai đoạn phát triển bình thường, không phải dấu hiệu trẻ hư hay người trông kém. Nhiều trẻ bắt đầu phản ứng mạnh khi người thân rời đi từ khoảng nửa sau năm đầu đời, rõ nhất trong năm thứ hai, rồi nhẹ dần khi trẻ hiểu được rằng người đi rồi sẽ quay về. Trẻ chưa có khái niệm "chiều nay", nên với trẻ, mẹ khuất khỏi cánh cửa nghĩa là mẹ mất. Tiếng khóc lúc ấy là tín hiệu của một mối gắn bó lành mạnh: trẻ biết ai là chỗ dựa của mình và đòi chỗ dựa đó.
Thời điểm trong ngày cũng góp phần. Buổi sáng trẻ vừa bị đánh thức, có khi chưa ăn đủ, lại thấy ba mẹ vội vàng, giọng gấp gáp. Một trẻ đã quen người trông vẫn có thể khóc nhiều hơn vào thứ Hai, sau kỳ nghỉ Tết, sau vài ngày ốm ở nhà với mẹ, hoặc khi trong nhà có em bé mới. Người làm nghề lâu năm thường nhận ra cơn khóc chia tay có hình dạng riêng: dữ dội lúc đầu, giảm dần, rồi trẻ chơi được, thỉnh thoảng nhớ ra và mếu lại một lúc.
Với bảo mẫu mới, trẻ khóc vì hai chuyện cùng lúc: mẹ đi và người ở lại còn lạ. Đó là lý do những ngày đầu nhận việc nên có mẹ ở cùng một thời gian, và vì sao cơn khóc của tuần đầu chưa nói gì về tay nghề của bạn. Điều người trông kiểm soát được là cách mình đón cơn khóc, không phải việc trẻ có khóc hay không.
Trước giờ chia tay: những điều nên thống nhất với ba mẹ
Phần lớn sức nặng của buổi sáng nằm ở mười phút trước khi ba mẹ ra khỏi nhà. Người trông nên nói chuyện với ba mẹ về những điểm sau ngay từ tuần đầu, nói như một đề nghị nghề nghiệp chứ không phải lời trách:
- Chào rồi mới đi, không lén đi. Ba mẹ lén ra cửa lúc trẻ mải chơi thì sáng đó yên, nhưng những ngày sau trẻ bám chặt, mắt luôn canh chừng, ngủ trưa cũng giật mình tìm mẹ. Một lời chào ngắn giữ được lòng tin.
- Chào ngắn và giống nhau mỗi ngày. Ví dụ: ôm một cái, hôn má, nói "mẹ đi làm, chiều mẹ về đón con", vẫy tay ở cửa sổ. Kéo dài chia tay, quay lại dỗ ba bốn lần, làm cơn khóc dài hơn.
- Người trông có mặt sớm mười tới mười lăm phút. Trẻ cần thấy mẹ nói chuyện vui vẻ với cô trước khi mẹ đi. Bảo mẫu đến sát giờ, ba mẹ đi ngay, là kịch bản khóc dài nhất.
- Một vật quen từ mẹ. Chiếc khăn, chiếc gối nhỏ, con thú bông trẻ hay ôm. Vật đó đi theo trẻ cả ngày, không bị cất đi khi trẻ khóc.
- Ba mẹ không quay lại khi nghe tiếng khóc qua cửa. Quay lại một lần, trẻ học rằng khóc to hơn thì mẹ về.
Ghi những thoả thuận này vào sổ giao nhận hoặc tin nhắn chung để cả hai phía nhớ. Nếu ông bà cũng đưa trẻ sang, nói lại với ông bà cùng một nội dung.
Năm phút đầu: ở sát, nói ít, để trẻ được khóc
Khi cánh cửa vừa khép, hạ người xuống ngang tầm trẻ, bế lên nếu trẻ cho bế, hoặc ngồi sát bên nếu trẻ đẩy ra. Giọng nói thấp và chậm hơn bình thường. Dùng một hai câu gọi tên điều đang xảy ra: "Con buồn vì mẹ đi làm. Cô ở đây với con. Chiều mẹ về." Lặp lại đúng câu đó vài lần trong cơn khóc. Trẻ nhỏ không nghe nội dung dài; trẻ nghe nhịp và giọng.
Đừng nói "nín đi", "khóc nữa cô giận", "con trai không được khóc", "mẹ ra đầu ngõ mua đồ thôi". Câu bắt nín làm trẻ thấy cảm xúc của mình là sai. Câu nói dối có tác dụng vài phút rồi đổi bằng mất lòng tin: đến giờ "mẹ quay lại" mà không thấy mẹ, trẻ khóc lần hai và lần này không tin cô nữa. Cũng đừng bế trẻ đi qua đi lại liên tục, rung lắc mạnh hay vỗ thật nhanh; trẻ đang hoảng thì chuyển động dồn dập làm trẻ hoảng thêm.
Cho phép mình im lặng. Người mới vào nghề thường thấy khó chịu khi trẻ khóc mà mình không làm gì, nên nói liên tục, đưa hết món đồ chơi này sang món khác. Năm phút đầu không cần đồ chơi. Một cái ôm vững, hơi thở đều của người lớn, và một chỗ ngồi yên là đủ. Trẻ quấy đạp thì giữ an toàn, tránh để trẻ ngửa người ra sau đập đầu xuống sàn, nhưng không ghì chặt.
Từ phút thứ năm đến phút hai mươi: dẫn trẻ sang một việc thật
Chọn việc dùng tay và có chuyển động. Rửa tay ở bồn với nước mát, tưới chậu cây ngoài hiên, xếp chén nhựa vào rổ, bóc vỏ quả chuối cho bữa phụ. Việc thật hấp dẫn trẻ hơn đồ chơi vì có người lớn cùng làm và có kết quả nhìn thấy được.
Đổi khung cảnh. Ra cửa sổ nhìn xe máy chạy qua, nhìn con mèo hàng xóm, ra sân trước nếu an toàn. Đứng mãi ở cửa nơi mẹ vừa đi làm trẻ tiếp tục chờ.
Mời, không ép. Đặt chậu nước lên bàn, tự nghịch trước, nói "cô rửa con vịt này". Trẻ thường liếc nhìn rồi tự với tay. Kéo tay trẻ vào việc khi trẻ còn khóc to thì trẻ phản kháng.
Nhắc tới mẹ một cách bình thường. Trẻ hỏi "mẹ đâu" thì trả lời thật: "Mẹ ở chỗ làm. Ăn trưa, ngủ trưa, chơi xong thì mẹ về." Gắn giờ mẹ về với một mốc trong ngày mà trẻ hiểu, thay vì giờ đồng hồ.
Với nhóm trẻ nhiều bé. Cô nuôi không thể bế một trẻ suốt nửa giờ khi còn bốn bé khác. Đón trẻ hay khóc vào một chỗ ngồi gần cô, giao cho trẻ một nhiệm vụ nhỏ như phát khăn cho các bạn, để trẻ vừa được ở gần vừa có việc. Nếu nhóm có người phụ, chia việc trước để buổi sáng luôn có một người rảnh tay đón trẻ khóc.
Những cách dỗ nhanh mà người làm nghề nên bỏ
Có những mẹo cho hiệu quả tức thời nhưng để lại hậu quả cho những ngày sau, hoặc đi ngược luật bảo vệ trẻ em:
- Đưa điện thoại, bật tivi để trẻ nín. Trẻ nín vì bị cuốn vào màn hình chứ không phải vì đã yên; tắt màn hình là khóc lại, và trẻ học rằng buổi sáng nào cũng đòi màn hình.
- Doạ "khóc nữa cô nhốt vào phòng", "ông kẹ bắt", "cô đi về đấy". Doạ dẫm làm nỗi sợ bị bỏ rơi nặng thêm, đúng thứ trẻ đang sợ nhất. Nhốt trẻ, để trẻ một mình trong phòng là hành vi bạo hành, tuyệt đối không làm.
- Gọi ba mẹ quay lại hoặc gọi video ngay khi trẻ đang khóc. Thấy mẹ trên màn hình rồi mẹ lại biến mất, trẻ chịu cảnh chia tay lần hai.
- So sánh "bạn Bin có khóc đâu". Trẻ nhỏ không có động lực cạnh tranh kiểu đó; trẻ chỉ nghe thấy mình bị chê.
- Mua chuộc bằng kẹo, bánh ngọt mỗi sáng. Ngọt một lần không hại, nhưng thành lệ thì đổi cơn khóc lấy một thói quen ăn uống khác mà ba mẹ không muốn.
Nếu ba mẹ chủ động đề nghị một trong những cách trên, người trông có thể giải thích lý do và đề xuất cách khác. Riêng doạ, nhốt, đánh thì người làm nghề từ chối dù ai yêu cầu.
Báo tin cho ba mẹ: lúc nào, nói gì
Ba mẹ vừa rời khỏi nhà với tiếng con khóc sau lưng thường lo suốt đường đi. Một tin nhắn đúng lúc giúp họ yên tâm và tin người trông hơn bất kỳ lời hứa nào. Lúc tốt nhất để nhắn là khi trẻ đã nín và đang chơi, thường trong vòng nửa giờ. Nội dung ngắn, có thông tin: trẻ khóc khoảng bao lâu, đã nín lúc nào, đang làm gì. Ví dụ: "Bé khóc khoảng mười phút sau khi chị đi, giờ đang rửa bát nhựa với em, ăn được nửa quả chuối."
Kèm một tấm ảnh trẻ đang chơi nếu gia đình đã đồng ý cho chụp. Không gửi video trẻ đang gào khóc; ba mẹ xem xong chỉ thêm đau lòng mà không làm được gì. Cũng đừng giấu chuyện trẻ khóc lâu. Nếu sáng đó trẻ khóc gần một giờ, nói thật, kèm điều bạn đã thử và điều bạn nghĩ có thể giúp, như đến sớm hơn, mang thêm vật quen.
Ghi lại mỗi ngày vào sổ theo dõi: ngày, thời gian khóc, điều gì giúp trẻ nín. Sau hai ba tuần, những dòng ghi này cho thấy xu hướng. Phần lớn trẻ khóc ngắn dần; ghi chép giúp bạn và ba mẹ nhìn thấy tiến bộ thay vì chỉ nhớ những sáng khó khăn.
Khi nào không còn là cơn khóc chia tay bình thường
Phần lớn trường hợp, cơn khóc giảm dần sau một đến vài tuần với cùng một người trông, cùng một nhịp buổi sáng. Có những tình huống người trông nên báo ba mẹ sớm để gia đình theo dõi hoặc hỏi ý kiến bác sĩ, chuyên gia tâm lý trẻ em. Người trông không chẩn đoán, chỉ mô tả điều mình thấy.
Những điều nên báo: cơn khóc không giảm hoặc nặng hơn sau nhiều tuần; trẻ khóc kèm sốt, nôn, bỏ bú bỏ ăn, kêu đau, ôm bụng, kéo tai; trẻ đột ngột sợ hãi khi đến một nơi hay gặp một người cụ thể, co rúm khi người đó lại gần; trẻ đã quen người trông nhiều tháng mà bỗng khóc như ngày đầu kèm thay đổi khác như ngủ hay giật mình, đái dầm trở lại, không muốn thay đồ. Những thay đổi đột ngột có thể có nhiều nguyên nhân, từ ốm, mọc răng, chuyện trong gia đình, đến những điều nghiêm trọng hơn.
Nếu bạn thấy dấu hiệu trẻ có thể bị tổn hại, đừng tự hỏi dồn hay điều tra. Ghi lại điều nhìn thấy, ngày giờ, lời trẻ nói nguyên văn, báo ba mẹ, và gọi Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111 để được hướng dẫn. Nếu trẻ có dấu hiệu nguy hiểm về sức khoẻ như khó thở, li bì, co giật, gọi cấp cứu 115 ngay.
Câu hỏi thường gặp
Trẻ khóc đòi mẹ bao lâu thì được coi là bình thường?
Không có con số cố định cho mọi trẻ. Nhiều trẻ khóc dữ trong mười tới hai mươi phút đầu rồi chơi được, thỉnh thoảng nhớ mẹ và mếu lại. Điều quan trọng là xu hướng qua các ngày: thời gian khóc ngắn dần. Nếu sau vài tuần cơn khóc không giảm hoặc kèm dấu hiệu ốm, hãy báo ba mẹ.
Có nên để ba mẹ lén đi khi trẻ mải chơi cho đỡ khóc không?
Không nên. Lén đi giúp buổi sáng hôm đó yên, nhưng trẻ mất lòng tin và những ngày sau bám chặt hơn, luôn canh chừng cửa. Một lời chào ngắn, giống nhau mỗi ngày, kèm lời hứa thật về lúc đón, giúp trẻ dần học được rằng mẹ đi rồi sẽ về.
Trẻ khóc đến mức nôn thì người trông làm gì?
Giữ trẻ ngồi hoặc nghiêng người về trước để không sặc, lau sạch, cho trẻ súc miệng hoặc uống vài ngụm nước nếu trẻ chịu, thay đồ và tiếp tục dỗ bình tĩnh. Báo ba mẹ. Nếu nôn nhiều lần, kèm sốt, li bì, đau bụng hoặc không phải do khóc, cần báo ba mẹ đưa trẻ đi khám.
Ba mẹ gọi video giữa buổi để xem con có được không?
Được, nếu trẻ đã quen và gọi vào lúc trẻ đang vui, như sau giờ ngủ trưa. Không nên gọi ngay sau khi vừa chia tay hay lúc trẻ đang khóc, vì thấy mẹ rồi mẹ lại biến mất khiến trẻ chịu chia tay thêm lần nữa. Người trông có thể đề xuất một giờ gọi cố định.
Trẻ chỉ nín khi được bế suốt, người trông có nên chiều không?
Những ngày đầu, bế nhiều là bình thường và không làm hư trẻ. Dần dần, chuyển từ bế sang ngồi sát bên, rồi ngồi cạnh cùng chơi, rồi ngồi gần trong tầm mắt. Mỗi bước giữ vài ngày. Đeo trẻ bằng địu khi làm việc nhà nhẹ cũng là cách vừa gần vừa rảnh tay.
Cô nuôi nhóm trẻ có cần gặp ba mẹ trước buổi đầu tiên không?
Rất nên. Một buổi gặp ngắn để hỏi trẻ thích gì, sợ gì, ba mẹ dỗ thế nào, vật quen là gì, và để trẻ thấy cô khi có mẹ ở bên. Nếu được, cho trẻ đến chơi một hai buổi ngắn có mẹ ở cùng trước ngày gửi chính thức. Buổi sáng đầu tiên sẽ nhẹ hơn nhiều.