Khi trẻ bị thương trong thời gian nhóm trẻ hoặc bảo mẫu đang trông, câu hỏi trách nhiệm thường được xét theo nguyên lý bồi thường thiệt hại của Bộ luật Dân sự 2015: có lỗi trong việc trông coi hay không, có làm đúng điều đã cam kết không, và thiệt hại thật là bao nhiêu. Bảo hiểm tai nạn cho trẻ (do gia đình mua hoặc nhóm phối hợp mua) và bảo hiểm trách nhiệm (nếu nhóm mua) giúp chia sẻ chi phí, nhưng không thay được việc giám sát chặt và ghi chép đầy đủ.
Bài viết dưới góc chủ nhóm trẻ và bảo mẫu, không phải tư vấn pháp lý cho một vụ việc cụ thể. Mục đích là giúp bạn hiểu mình đứng ở đâu về trách nhiệm, chuẩn bị gì từ trước, và làm gì trong những giờ đầu sau sự cố để vừa lo cho trẻ trước tiên, vừa không để chuyện nhỏ thành tranh chấp lớn. Với vụ việc thật đã phát sinh, bạn nên hỏi người làm nghề luật hoặc trung tâm trợ giúp pháp lý.
Trách nhiệm được xét như thế nào, ở mức nguyên lý
Khi gửi trẻ, phụ huynh giao cho nhóm việc trông coi trẻ trong một khoảng thời gian. Trong khoảng đó, người trông có nghĩa vụ giám sát hợp lý theo tuổi của trẻ: trẻ một tuổi cần ở trong tầm tay, trẻ năm tuổi cần ở trong tầm mắt. Nếu trẻ bị thương vì người trông bỏ đi làm việc khác, để trẻ gần nước, gần bếp, cửa ban công mở, thì đó là dấu hiệu của lỗi giám sát và nhóm khó tránh trách nhiệm.
Ngược lại, trẻ nhỏ hay ngã, va chạm khi chơi; một vết trầy đầu gối khi trẻ chạy trên sàn đã lau khô, có cô đứng cạnh, thường được coi là rủi ro bình thường của tuổi thơ. Phụ huynh hiểu biết sẽ không đòi bồi thường cho những vết như vậy, nhưng họ cần được báo đúng và đủ.
Bộ luật Dân sự 2015 có nguyên tắc về bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng và trách nhiệm của trường học, cơ sở quản lý người chưa thành niên trong thời gian quản lý. Nhóm trẻ độc lập là một hình thức cơ sở giáo dục mầm non nên bạn cần ý thức rằng trong giờ trẻ ở nhóm, trách nhiệm trông coi đặt lên vai nhóm. Cách áp cụ thể vào từng vụ việc tuỳ chứng cứ, nên bài này không đưa kết luận thay cơ quan có thẩm quyền.
Một điểm hay bị bỏ qua là trẻ gây thương tích cho trẻ khác. Hai bé tranh đồ chơi, một bé đẩy bạn ngã đập cằm vào cạnh bàn: gia đình bé bị thương thường hỏi “ai chịu”, gia đình bé kia lo bị đòi tiền. Với trẻ còn nhỏ như ở nhóm trẻ, nguyên lý chung là trẻ chưa có năng lực chịu trách nhiệm, và trong giờ ở nhóm thì câu hỏi quay về việc trông coi của nhóm: cô có ở đủ gần không, góc bàn đã bọc chưa, số trẻ có quá đông không. Vì vậy chủ nhóm không nên để hai gia đình tự đối chất với nhau, mà nên đứng ra trao đổi với từng nhà, nói rõ nhóm đã làm gì và sẽ thay đổi gì.
Với bảo mẫu làm cho hộ gia đình, quan hệ khác hơn: bạn là người lao động, gia đình là người sử dụng lao động, trẻ ở trong nhà của chính họ. Trách nhiệm của bạn gắn với hợp đồng và mức độ lỗi; hành vi cố ý gây thương tích cho trẻ thì là chuyện hình sự, không còn là chuyện thoả thuận.
Hai loại bảo hiểm hay bị nhầm
Nhiều chủ nhóm nghĩ "có bảo hiểm rồi" mà không rõ đó là loại nào. Hai loại dưới đây bảo vệ hai đối tượng khác nhau.
| Bảo hiểm tai nạn cho trẻ | Bảo hiểm trách nhiệm của nhóm | |
|---|---|---|
| Bảo vệ ai | Trẻ: chi trả khi trẻ bị tai nạn, theo quyền lợi của hợp đồng | Nhóm: chi trả phần nhóm phải bồi thường cho bên thứ ba khi có lỗi, theo điều khoản |
| Ai thường mua | Gia đình mua cho con, hoặc nhóm phối hợp để phụ huynh tự nguyện mua theo nhóm | Chủ nhóm mua cho hoạt động của mình nếu có sản phẩm phù hợp |
| Bao gồm những gì | Tuỳ hợp đồng: chi phí điều trị do tai nạn, trợ cấp, thương tật; có điều khoản loại trừ | Tuỳ hợp đồng: phạm vi hoạt động, mức trách nhiệm, các trường hợp loại trừ |
| Câu cần hỏi | Có áp dụng khi trẻ ở nhóm không, thời gian chờ, hồ sơ bồi thường cần gì | Hoạt động trông trẻ tại nhà có nằm trong phạm vi không, có loại trừ cơ sở chưa cấp phép không |
Đọc kỹ phần loại trừ của bất kỳ hợp đồng bảo hiểm nào trước khi tin vào nó. Bài không giới thiệu công ty hay sản phẩm cụ thể; bạn nên so sánh nhiều nơi và hỏi lại điều khoản bằng chữ.
Bảo hiểm tai nạn cho trẻ: nhóm nên khuyến khích, không nên ép
Nhiều trường mầm non giới thiệu phụ huynh mua bảo hiểm tai nạn hoặc bảo hiểm y tế học sinh qua trường. Với nhóm trẻ nhỏ, việc này linh hoạt hơn: bạn có thể đưa vào thoả thuận một dòng khuyến khích gia đình mua bảo hiểm tai nạn cho trẻ và cung cấp bản sao thẻ cho nhóm, để khi có chuyện nhóm biết cần báo cho ai, hồ sơ gồm gì.
Trẻ dưới sáu tuổi ở Việt Nam thuộc diện được nhà nước cấp thẻ BHYT miễn phí. Thẻ này là nền đầu tiên khi trẻ phải đi khám vì tai nạn, nên nhóm nên ghi số thẻ hoặc giữ bản chụp trong hồ sơ trẻ, có sự đồng ý của ba mẹ.
Không nên bắt phụ huynh mua bảo hiểm qua nhóm như điều kiện nhận trẻ, và không nên nhận hoa hồng từ việc bán bảo hiểm. Khi nhóm vừa là người trông vừa là người bán bảo hiểm, phụ huynh sẽ nghi ngờ động cơ, và nếu có tranh chấp khi bồi thường, nhóm bị kéo vào giữa.
Điều nên làm là giải thích bảo hiểm tai nạn giúp gia đình bớt gánh chi phí khi chuyện không may xảy ra, ở nhóm, ở nhà hay ngoài đường, và để gia đình tự chọn nơi mua.
Trong những giờ đầu sau khi trẻ bị thương
Thứ tự ưu tiên luôn là: trẻ an toàn và được chăm sóc y tế đúng mức, rồi mới đến giấy tờ.
- Sơ cứu ban đầu theo những gì đã học; nếu có dấu hiệu nặng (bất tỉnh, co giật, chảy máu không cầm, nghi gãy xương, va đầu kèm nôn hoặc lơ mơ) thì gọi 115 ngay.
- Báo ba mẹ sớm nhất có thể, bằng cuộc gọi chứ không chỉ tin nhắn. Nói sự việc, tình trạng hiện tại, nhóm đang làm gì, ba mẹ cần đến đâu.
- Nếu cần đưa trẻ đi khám mà ba mẹ chưa đến kịp, một người đi cùng trẻ, người kia ở lại trông các trẻ khác. Không để nhóm trẻ còn lại không người trông.
- Ghi ngay vào sổ sự cố khi xong việc gấp: giờ, nơi, trẻ đang làm gì, ai có mặt, đã sơ cứu thế nào, đã báo ai lúc mấy giờ. Ghi sự thật, không thêm bớt.
- Giữ lại hiện trường và trích đoạn camera nếu có; không xoá, không chỉnh. Đây là bằng chứng cho cả nhóm lẫn gia đình.
- Hỏi thăm trẻ và gia đình trong những ngày sau; cùng gia đình xem bảo hiểm của trẻ có chi trả không và hỗ trợ giấy tờ nhóm có thể cung cấp.
Trong lúc căng thẳng, tránh nói những câu nhận hay chối trách nhiệm vội vàng. Nói sự thật về những gì đã xảy ra, thể hiện sự quan tâm, và để việc xác định trách nhiệm cho lúc bình tĩnh, có đủ thông tin.
Phòng tranh chấp từ trước: năm việc đáng làm
Ghi trong thoả thuận cách xử lý khi trẻ bị thương. Ai được gọi, khi nào gọi 115, nhóm đưa trẻ đi khám ở đâu khi ba mẹ chưa đến, chi phí khám ai tạm ứng. Khi đã ghi sẵn, lúc chuyện xảy ra hai bên chỉ làm theo.
Giữ tỷ lệ người trông trên số trẻ hợp lý. Quá nhiều trẻ cho một người là nguyên nhân phía sau phần lớn sự cố. Quy định của Bộ GD&ĐT có nguyên tắc về số trẻ trong nhóm và số người trông theo độ tuổi; hỏi phòng chuyên môn về giáo dục ở UBND xã, phường để áp đúng.
Kiểm nhà định kỳ bằng mắt của trẻ. Ổ cắm, góc bàn, cửa ban công, cầu thang, xô nước, đồ chơi nhỏ có thể nuốt. Ghi ngày kiểm và việc đã sửa; đây cũng là bằng chứng cho thấy nhóm có biện pháp phòng ngừa.
Có người học sơ cấp cứu có thực hành. Ít nhất người trông chính nên có lớp sơ cấp cứu cho trẻ nhỏ và ôn lại định kỳ. Biết sơ cứu đúng giảm cả tổn hại cho trẻ lẫn mức độ trách nhiệm của nhóm.
Ghi cả những vết nhỏ. Vết trầy, vết bầm nhỏ cũng nên ghi sổ và báo ba mẹ cuối ngày. Ba mẹ phát hiện vết bầm ở nhà mà cô chưa nói là bắt đầu của nghi ngờ.
Khi gia đình đòi bồi thường
Nếu gia đình đề nghị bồi thường, hãy nghe trọn vẹn, ghi lại yêu cầu và xin thời gian xem xét. Đừng chối ngay, cũng đừng hứa ngay một khoản tiền trong lúc xúc động. Xem lại sổ sự cố, camera, lời kể của cô có mặt; nếu nhóm có lỗi giám sát rõ ràng, việc nhận trách nhiệm và thương lượng chi phí điều trị là cách tử tế và thường kết thúc nhanh hơn.
Hai bên có thể tự thương lượng, nhờ tổ hoà giải ở cơ sở (thôn, tổ dân phố) giúp, hoặc nếu không thoả thuận được thì một bên có thể khởi kiện dân sự. Ghi lại mọi khoản đã chi (hoá đơn khám, thuốc), mọi thoả thuận bằng văn bản có chữ ký, kể cả khi số tiền nhỏ.
Nếu có bảo hiểm trách nhiệm, báo cho công ty bảo hiểm sớm theo đúng thời hạn trong hợp đồng; nhiều hợp đồng yêu cầu báo trước khi nhận trách nhiệm hay chi trả cho bên thứ ba.
Dù kết quả thế nào, hãy xem lại quy trình của nhóm: sự cố đến từ đâu, cần thay đổi gì, ai cần học thêm kỹ năng nào, chỗ nào trong nhà cần sửa ngay. Một nhóm trẻ rút kinh nghiệm thật và nói với phụ huynh những gì đã thay đổi sẽ giữ được lòng tin lâu hơn một nhóm chưa từng có sự cố nhưng giấu chuyện.
Câu hỏi thường gặp
Trẻ cắn bạn chảy máu thì nhóm có phải bồi thường không?
Trẻ nhỏ cắn nhau là chuyện thường gặp và thường không dẫn tới bồi thường nếu nhóm giám sát hợp lý và xử lý vết thương đúng. Điều quan trọng là sơ cứu, báo cả hai gia đình, ghi sổ và có biện pháp tránh lặp lại.
Nhóm chưa có giấy phép thì trách nhiệm có nặng hơn không?
Hoạt động không đủ điều kiện theo quy định là một rủi ro riêng, có thể bị xử lý hành chính và làm vị thế của nhóm yếu đi khi có tranh chấp. Đây là lý do nên làm đúng thủ tục với phòng chuyên môn về giáo dục ở UBND xã, phường trước khi nhận trẻ.
Bảo mẫu làm trong nhà gia đình có phải tự mua bảo hiểm trách nhiệm không?
Thường không có sản phẩm phổ biến cho trường hợp này, và trẻ ở trong nhà của chính gia đình. Điều bạn nên có là hợp đồng ghi rõ việc giám sát, quy tắc an toàn đã thống nhất, và bảo hiểm tai nạn cá nhân cho chính bạn.
Phụ huynh tự ý cho trẻ mang đồ chơi nhỏ từ nhà, trẻ khác nuốt phải thì sao?
Nhóm vẫn là người trông coi nên cần kiểm đồ mang từ nhà. Ghi trong nội quy loại đồ không được mang theo, kiểm cặp trẻ buổi sáng, và cất ngay đồ nguy hiểm. Đó vừa là an toàn vừa là bằng chứng nhóm đã có biện pháp.
Có nên yêu cầu phụ huynh ký cam kết miễn trách nhiệm khi trẻ bị thương?
Một văn bản "miễn mọi trách nhiệm" không xoá được nghĩa vụ trông coi và thường làm phụ huynh mất lòng tin. Tốt hơn là thoả thuận rõ quy trình xử lý sự cố và cam kết của nhóm về giám sát.
Ai trả chi phí khám khi trẻ bị thương nhẹ ở nhóm?
Nên thoả thuận trước. Nhiều nhóm tạm ứng chi phí khám ban đầu khi phải đưa trẻ đi ngay, sau đó cùng gia đình xem bảo hiểm của trẻ chi trả phần nào và chia phần còn lại theo mức độ lỗi.