Bảo mẫu làm thuê cho một hộ gia đình, dù ở lại hay đi về, thường thuộc nhóm lao động giúp việc gia đình trong Bộ luật Lao động 2019, và với nhóm này luật yêu cầu hai bên ký hợp đồng lao động bằng văn bản. Một bản hợp đồng tử tế nên ghi rõ ít nhất tám mục: hai bên là ai, công việc cụ thể, nơi làm và chỗ ở, giờ làm và giờ nghỉ, tiền công và cách trả, làm thêm và ngày lễ, bảo hiểm, cách chấm dứt hợp đồng.
Nhiều người trong nghề vẫn làm theo lời nói, vì ngại đề nghị, sợ mất việc, hoặc nghĩ "người quen giới thiệu thì cần gì giấy". Bài này viết cho phía người làm nghề: vì sao văn bản bảo vệ bạn trước hết, từng mục nên viết thế nào cho rõ, cách mở lời với ba mẹ mà không làm không khí căng, và những điều luật cấm người thuê làm với bạn dù hợp đồng có ghi hay không. Chỗ nào nói đến quy định, bài chỉ nêu nguyên lý; trước khi ký, bạn nên kiểm văn bản hiện hành hoặc hỏi UBND xã, phường nơi làm việc.
Vì sao bảo mẫu cần hợp đồng giấy, kể cả khi làm cho người quen
Lý do thứ nhất là luật. Bộ luật Lao động 2019 có một mục riêng cho lao động giúp việc gia đình, và một trong những điểm nhấn của mục này là hợp đồng phải bằng văn bản. Điều đó khác với nhiều công việc ngắn ngày khác, nơi người ta có thể thoả thuận miệng. Nhà làm luật đặt ra yêu cầu này vì người giúp việc làm trong nhà riêng, không có đồng nghiệp chứng kiến, không có phòng nhân sự, nên tờ giấy là bằng chứng duy nhất về những gì hai bên đã hứa.
Lý do thứ hai là trí nhớ. Sau ba tháng, chính ba mẹ cũng không nhớ đã nói "chủ nhật nghỉ cả ngày" hay "chủ nhật nghỉ buổi chiều". Sau một năm, chuyện "trông bé thôi, không phải làm việc nhà" dễ biến thành "tiện tay thì nấu cơm, giặt đồ luôn". Không ai cố ý, nhưng ranh giới trôi dần, và người chịu thiệt thường là người làm. Một trang giấy ghi rõ là thứ để hai bên cùng nhìn lại khi có chuyện nhoè.
Lý do thứ ba là lúc kết thúc. Phần lớn va chạm giữa bảo mẫu và gia đình nổ ra lúc chia tay: tiền công tháng cuối tính đến ngày nào, ai báo trước bao lâu, tiền đi đường về quê ai chịu, đồ đạc của bạn có bị giữ lại không. Những câu này mà đã có sẵn trong hợp đồng thì lúc chia tay chỉ là làm theo, không phải cãi nhau.
Lý do cuối cùng là chính gia đình cũng được bảo vệ. Một bản hợp đồng rõ ràng cho ba mẹ yên tâm rằng bạn hiểu công việc, cam kết giờ giấc và nghĩa vụ giữ kín chuyện nhà. Khi trình bày theo hướng "cho cả hai nhà cùng rõ", phần lớn ba mẹ tử tế sẽ đồng ý.
Tám mục nên có trong hợp đồng của bảo mẫu
Bảng dưới gợi ý nội dung từng mục và cách viết cho cụ thể. Bạn không cần dùng ngôn ngữ pháp lý; câu càng đời thường, càng cụ thể thì càng ít hiểu sai. Mẫu hợp đồng chính thức (nếu có) nên lấy từ nguồn nhà nước hoặc hỏi UBND cấp xã.
| Mục | Nên ghi gì | Ví dụ cách viết cụ thể (giả định) |
|---|---|---|
| Hai bên | Họ tên, số giấy tờ tuỳ thân, nơi cư trú của người làm và người thuê | Ghi đúng người đứng tên thuê, không ghi chung "gia đình anh chị" |
| Công việc | Trông mấy trẻ, bao nhiêu tuổi, việc nào có, việc nào không | "Chăm bé 14 tháng: ăn, ngủ, tắm, chơi; giặt đồ của bé. Không nấu cơm cả nhà" |
| Nơi làm, chỗ ở | Địa chỉ làm việc; nếu ở lại thì phòng riêng hay ngủ chung, ăn uống ra sao | "Có phòng riêng có khoá, ăn cùng bữa với gia đình" |
| Giờ làm, giờ nghỉ | Giờ bắt đầu, kết thúc, nghỉ trong ngày, nghỉ hằng tuần | "Từ 7 giờ đến 18 giờ, nghỉ trưa khi bé ngủ; nghỉ trọn chủ nhật" |
| Tiền công | Mức, ngày trả, trả tiền mặt hay chuyển khoản, xét tăng khi nào | "Trả ngày 5 hằng tháng qua chuyển khoản; xem lại mức sau 12 tháng" |
| Làm thêm, lễ Tết | Thế nào là làm thêm, tính ra sao; nghỉ lễ Tết, về quê | "Trông tối sau 20 giờ tính là làm thêm; Tết về quê theo lịch hai bên thống nhất trước" |
| Bảo hiểm | Khoản bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế xử lý thế nào | "Người thuê trả thêm khoản bảo hiểm vào lương để người làm tự tham gia" |
| Chấm dứt | Báo trước bao lâu, tiền tháng cuối, đi đường, trả đồ | "Bên nào muốn dừng báo trước theo thời hạn luật định; tiền công tính đến ngày làm cuối" |
Các ví dụ trong cột phải là giả định để minh hoạ cách viết, không phải mẫu bắt buộc. Điều cần giữ là tinh thần: mỗi mục viết sao cho một người thứ ba đọc vào hiểu đúng như hai bên đã nói với nhau.
Mục công việc: viết rõ việc có và việc không
Đây là mục hay gây hiểu lầm nhất, vì công việc của bảo mẫu nằm sát ranh giới với việc nhà. Cách an toàn là viết theo hai cột: việc liên quan đến trẻ và việc nhà, rồi ghi rõ việc nào bạn nhận. Việc liên quan đến trẻ gồm cho ăn, cho uống sữa, thay tã, tắm, đưa ngủ, chơi cùng, đưa đi dạo, giặt và gấp đồ của trẻ, rửa bình, dọn đồ chơi. Việc nhà gồm nấu cơm cả nhà, lau dọn toàn bộ nhà, giặt đồ người lớn, đi chợ, chăm người già, chăm thú nuôi.
Bạn có thể nhận cả hai, đó là chuyện thoả thuận. Nhưng một người vừa trông trẻ sơ sinh vừa nấu ba bữa vừa lau nhà ba tầng thì không thể trông trẻ an toàn. Khi viết hợp đồng, bạn có quyền nói thẳng: "Bé dưới một tuổi cần người ở cạnh liên tục, nếu em kiêm thêm nấu ăn thì giờ nấu là lúc bé ngủ hoặc có người khác trông". Đây không phải đòi hỏi, đây là điều kiện an toàn của trẻ.
Mục này cũng nên ghi số trẻ. Nếu sau này gia đình sinh thêm em bé, hoặc nhờ trông thêm cháu của họ hàng, thì đó là thay đổi công việc và hai bên cần thoả thuận lại, có thể kèm điều chỉnh tiền công. Luật lao động có nguyên tắc người thuê không được giao việc ngoài hợp đồng; ghi rõ từ đầu thì đến lúc ấy bạn có cơ sở để mở lời.
Cuối cùng, ghi những việc liên quan đến an toàn: bạn có được tự đưa trẻ đi khám khi trẻ ốm không, có được chở trẻ bằng xe máy không, có được đưa trẻ ra công viên một mình không. Những việc này nên có sự đồng ý trước bằng chữ, để bạn không phải tự quyết trong lúc gấp.
Những điều luật cấm người thuê làm, dù hợp đồng ghi thế nào
Không được ngược đãi, xúc phạm danh dự, dùng vũ lực. Bộ luật Lao động 2019 nêu rõ nhóm hành vi bị cấm với người giúp việc gia đình, trong đó có ngược đãi, quấy rối tình dục, cưỡng bức lao động, dùng vũ lực. Một điều khoản trong hợp đồng kiểu "chấp nhận mọi hình thức nhắc nhở" không có giá trị trước những nguyên tắc này.
Không được giữ giấy tờ tuỳ thân bản chính của bạn. Luật lao động cấm người sử dụng lao động giữ bản chính giấy tờ tuỳ thân, văn bằng của người lao động. Ba mẹ cần biết bạn là ai thì xem và chụp bản sao khi bạn đồng ý, sau đó trả lại ngay. Đây là chi tiết nhỏ nhưng là dấu hiệu sớm của một chỗ làm có vấn đề.
Không được giao việc ngoài hợp đồng. Việc phát sinh phải được thoả thuận lại. Bạn có thể tự nguyện giúp một lần, nhưng không có nghĩa việc đó trở thành nghĩa vụ.
Không được buộc bạn làm việc liên tục không nghỉ. Nghỉ trong ngày và nghỉ hằng tuần là quyền của người lao động. Người ở lại vẫn có giờ nghỉ, dù sống trong nhà.
Không được chiếm giữ tiền công để "giữ chân". Kiểu trả nửa lương, giữ nửa đến cuối năm mới đưa là cách làm khiến người làm không dám nghỉ. Tiền công nên được trả đủ, đúng hạn theo thoả thuận. Nếu hai bên muốn có khoản thưởng cuối năm thì ghi là thưởng, tách khỏi tiền công.
Cách mở lời đề nghị ký hợp đồng mà không căng thẳng
Nhiều bảo mẫu biết mình nên có hợp đồng nhưng không biết nói thế nào. Trình tự dưới đây giúp câu chuyện tự nhiên, đặt trọng tâm vào sự rõ ràng cho cả hai bên.
- Nói từ buổi gặp đầu, trước khi bắt đầu làm: "Nếu anh chị đồng ý nhận em, mình ghi lại vài điều chính ra một tờ giấy để hai bên cùng giữ nhé".
- Chuẩn bị sẵn một bản nháp viết tay hoặc đánh máy theo tám mục, để ba mẹ chỉ cần đọc và sửa, không phải bắt đầu từ trang trắng.
- Đọc lại cùng nhau từng mục, nhất là công việc, giờ nghỉ và cách chấm dứt. Mục nào ba mẹ muốn khác thì sửa ngay, hai bên ký cạnh chỗ sửa.
- Ký hai bản, mỗi bên giữ một. Bạn chụp ảnh bản của mình và lưu ở nơi an toàn ngoài điện thoại, phòng khi mất máy.
- Nếu ba mẹ từ chối ký bất cứ văn bản nào, hãy coi đó là thông tin quan trọng để cân nhắc có nhận việc hay không, chứ không chỉ là chuyện thủ tục.
Có gia đình muốn dùng mẫu của họ hoặc của trung tâm giới thiệu việc. Điều đó được, miễn là bạn đọc hết, hỏi lại chỗ không hiểu, và không ký khi còn ô trống chưa điền.
Thông báo với chính quyền và giấy tờ đi kèm
Theo hướng dẫn hiện hành của luật lao động về giúp việc gia đình, người thuê có nghĩa vụ thông báo với UBND cấp xã nơi người giúp việc làm việc khi ký và khi chấm dứt hợp đồng. Sau sắp xếp đơn vị hành chính từ tháng 7/2025, cả nước còn 34 tỉnh, thành và không còn cấp huyện, nên đầu mối gần nhất là UBND xã, phường nơi bạn làm. Cách thông báo cụ thể có thể khác theo địa phương; ba mẹ hoặc bạn nên hỏi trực tiếp bộ phận tiếp nhận của xã, phường.
Với bảo mẫu ở lại, còn có chuyện đăng ký cư trú. Bạn sống ở nhà người thuê lâu dài nên việc khai báo tạm trú theo Luật Cư trú là cần thiết; ba mẹ là chủ hộ sẽ phải đồng ý cho bạn đăng ký. Thủ tục này giúp bạn có địa chỉ hợp pháp khi cần khám chữa bệnh, làm giấy tờ, và cũng là cách để chính quyền biết trong nhà có người lao động sinh sống.
Những giấy tờ bạn nên giữ cùng hợp đồng: bản chụp giấy tờ tuỳ thân của người thuê nếu họ đồng ý, bản ghi tiền công đã nhận mỗi tháng (tin nhắn chuyển khoản là đủ), giấy khám sức khoẻ của bạn nếu gia đình yêu cầu khi nhận việc. Tập giấy nhỏ này là hồ sơ nghề của bạn; khi chuyển sang nhà khác, nó cũng giúp bạn chứng minh quá trình làm việc.
Câu hỏi thường gặp
Bảo mẫu đi về theo giờ có cần ký hợp đồng không?
Nếu bạn làm thường xuyên cho một hộ gia đình và việc chính là trông trẻ, chăm sóc trong nhà họ, bạn thường vẫn thuộc nhóm lao động giúp việc gia đình và vẫn nên có hợp đồng bằng văn bản. Hình thức đi về không làm mất quyền lợi; chỉ khác ở mục chỗ ở và giờ làm.
Trông theo ca, ngày lẻ thì sao?
Việc lẻ vài buổi cho nhiều nhà khác nhau khó gọi là quan hệ lao động lâu dài. Dù vậy, bạn vẫn nên chốt bằng tin nhắn: giờ đến, giờ về, số trẻ, tiền công, ai đón trẻ, số liên lạc khẩn. Tin nhắn ghi rõ là bằng chứng tối thiểu nếu có chuyện xảy ra.
Hợp đồng viết tay có giá trị không?
Hợp đồng viết tay vẫn là văn bản nếu đủ nội dung chính và có chữ ký của hai bên. Điều quan trọng là nội dung rõ, không tẩy xoá tuỳ tiện, chỗ sửa có hai bên ký xác nhận và mỗi bên giữ một bản.
Ba mẹ muốn ghi điều khoản phạt nếu bạn nghỉ ngang, có nên ký?
Đọc kỹ mức và lý do phạt. Luật lao động có quy định riêng về trách nhiệm khi chấm dứt hợp đồng trái luật; một điều khoản phạt quá nặng hoặc giữ lương để phạt có thể không phù hợp. Không chắc thì hỏi tư vấn pháp luật miễn phí của tổ chức công đoàn trước khi ký.
Có nên ghi điều khoản giữ kín chuyện riêng của gia đình?
Nên. Giữ kín chuyện riêng, hình ảnh của trẻ và thông tin trong nhà là đạo đức nghề. Ghi vào hợp đồng giúp ba mẹ yên tâm, đồng thời bạn biết rõ ranh giới, ví dụ không đăng ảnh trẻ lên mạng khi chưa được phép.
Làm thử vài ngày trước khi ký có được không?
Được, nhiều nhà và nhiều bảo mẫu muốn thử để xem có hợp nhau không. Hãy chốt bằng tin nhắn số ngày thử, tiền công những ngày thử và việc ai được dừng nếu không hợp. Hết thời gian thử mà tiếp tục thì ký hợp đồng ngay.