Thời điểm hợp lý để bảo mẫu đề nghị xem lại tiền công và điều kiện làm việc là khi đã làm tròn một năm, hoặc khi công việc thay đổi rõ (thêm trẻ, trẻ chuyển giai đoạn, thêm việc nhà, đổi giờ). Cách làm hiệu quả là chuẩn bị bằng sự việc cụ thể: công việc lúc đầu và hiện nay khác nhau thế nào, giờ làm thực tế, những gì bạn đã học thêm, rồi hẹn một buổi nói chuyện riêng, đề nghị rõ ràng, và để gia đình có thời gian suy nghĩ.
Nhiều người làm nghề ngại mở lời vì sợ bị coi là đòi hỏi, sợ mất việc, hoặc nghĩ "người ta tự biết mà tăng". Thực tế, nhiều gia đình bận rộn không để ý công việc đã nặng lên bao nhiêu cho đến khi được nói. Bài viết không bàn mức tăng bao nhiêu là đúng vì điều đó tuỳ từng nơi, từng nhà; bài tập trung vào cách chuẩn bị, cách nói, và những điều khác ngoài tiền cũng đáng được bàn lại.
Vì sao nên có một buổi xem lại định kỳ
Công việc trông trẻ thay đổi nhanh hơn hầu hết các công việc khác, vì chính đứa trẻ thay đổi. Trông một bé ba tháng tuổi chủ yếu là cho bú, ru ngủ, thay tã; trông bé đó lúc mười lăm tháng là chạy theo cả ngày, ăn dặm ba bữa, dọn đồ chơi vương vãi khắp nhà. Đến hai tuổi rưỡi, việc lại thành đưa đón đi học buổi sáng, chơi và dạy trẻ tự lập buổi chiều. Một thoả thuận viết lúc đầu khó còn khớp sau một năm.
Gia đình cũng thay đổi: có em bé thứ hai, chuyển nhà, ba mẹ đổi việc làm ca, ông bà về ở cùng. Mỗi thay đổi kéo theo việc của bạn nhiều lên hoặc khác đi, nhưng tiền công và giờ giấc thường giữ nguyên vì không ai nhắc.
Một buổi xem lại định kỳ, ví dụ mỗi năm một lần, giúp cả hai bên cập nhật thoả thuận theo thực tế. Nếu đã ghi trong hợp đồng ban đầu câu "xem lại tiền công sau mười hai tháng", thì việc mở lời trở nên tự nhiên, không ai thấy đột ngột.
Xem lại không chỉ là tăng tiền. Đó còn là lúc hai bên nói về những gì đang ổn, những gì chưa ổn, và kế hoạch cho năm tới: trẻ sắp đi học, bạn có tiếp tục không, giờ làm sẽ thế nào. Một cuộc nói chuyện như vậy giữ quan hệ lâu dài tốt hơn những lần vỡ chuyện vì bức xúc dồn nén.
Chuẩn bị trước buổi nói chuyện: so công việc lúc đầu và hiện nay
Viết ra giấy, cho chính bạn. Không cần đưa bảng này cho ba mẹ, nhưng nhờ nó bạn nói bằng sự việc thay vì cảm giác.
| Mặt công việc | Lúc bắt đầu (ví dụ giả định) | Hiện nay (ví dụ giả định) |
|---|---|---|
| Số trẻ, tuổi | Một bé năm tháng | Bé mười bảy tháng và em bé mới sinh |
| Việc liên quan trẻ | Bú bình, ngủ, tắm, giặt đồ bé | Thêm ăn dặm ba bữa, đưa đón nhà trẻ, chơi vận động ngoài trời |
| Việc nhà | Không | Nấu bữa tối khi ba mẹ về muộn ba ngày một tuần |
| Giờ làm thực tế | Từ 7 giờ đến 18 giờ | Thường kéo đến 19 giờ 30, dậy đêm với em bé |
| Kỹ năng đã học thêm | Chưa có chứng chỉ | Đã học lớp sơ cấp cứu cho trẻ nhỏ có thực hành |
Bảng này cho thấy công việc đã thay đổi đến đâu. Khi bạn nói "em muốn xin anh chị xem lại tiền công", ba mẹ có thể hỏi "sao vậy em"; bạn trả lời được bằng những dòng cụ thể như trên thay vì "dạo này em mệt quá".
Cách mở lời và dẫn dắt buổi nói chuyện
Mục tiêu là một cuộc nói chuyện bình tĩnh giữa hai bên tôn trọng nhau, không phải một cuộc mặc cả căng thẳng.
- Chọn lúc: không phải lúc ba mẹ vừa đi làm về mệt, không phải lúc trẻ đang quấy, không phải ngay sau một chuyện không vui. Hỏi trước: "Cuối tuần này anh chị có rảnh mười lăm phút không, em muốn nói chuyện về công việc".
- Mở đầu bằng điều tích cực thật: bạn quý bé, thấy bé tiến bộ, muốn làm lâu dài với gia đình. Đây không phải lời khen xã giao; nó cho ba mẹ biết bạn đang nói chuyện để ở lại, không phải để doạ nghỉ.
- Trình bày sự thay đổi của công việc bằng vài ví dụ cụ thể từ bảng chuẩn bị. Ngắn gọn, không kể khổ.
- Nói rõ đề nghị: "Em xin anh chị xem lại tiền công cho phù hợp với công việc hiện nay" hoặc nêu cụ thể điều bạn muốn. Một đề nghị rõ dễ được trả lời hơn một lời than chung chung.
- Mời ba mẹ suy nghĩ: "Anh chị cứ cân nhắc, vài hôm nữa mình nói tiếp". Không ép trả lời ngay.
- Khi đã thống nhất, ghi lại thay đổi bằng văn bản hoặc tin nhắn: mức mới từ tháng nào, giờ làm, việc nào thêm, việc nào bỏ. Hai bên cùng xác nhận.
Nếu gia đình đang khó khăn và không thể tăng tiền, đó cũng là thông tin quan trọng. Bạn có thể đề nghị điều chỉnh khác: bớt việc nhà, thêm ngày nghỉ, có người phụ khi em bé còn nhỏ. Hoặc bạn cân nhắc tìm chỗ khác phù hợp hơn, và báo trước đúng hạn.
Những điều ngoài tiền công cũng đáng được bàn lại
Giờ làm và giờ nghỉ. Nếu giờ làm thực tế đã kéo dài so với thoả thuận, có thể đề nghị ba mẹ về đúng giờ hơn, hoặc ghi lại giờ làm mới và cách tính phần vượt.
Ngày nghỉ hằng tuần và phép năm. Sau một năm, bạn đã đủ điều kiện có phép năm theo nguyên lý của luật lao động. Đây là lúc thống nhất cách nghỉ phép trong năm tới.
Phạm vi công việc. Khi có thêm em bé, có thể đề nghị bớt việc nhà để tập trung vào trẻ, hoặc có người giúp việc nhà riêng. An toàn của hai trẻ nhỏ là lý do chính đáng.
Bảo hiểm. Nếu năm đầu chưa có khoản bảo hiểm, đây là lúc đề nghị. Hãy nêu mong muốn đóng BHXH tự nguyện để về già có lương hưu.
Học thêm. Có gia đình sẵn lòng hỗ trợ chi phí hoặc thời gian cho bạn học lớp sơ cấp cứu, lớp chăm trẻ, vì họ hưởng lợi trực tiếp từ tay nghề của bạn.
Chỗ ở với bảo mẫu ở lại. Phòng ngủ, chỗ để đồ, giờ dùng nhà tắm, quyền có không gian riêng. Những điều nhỏ này quyết định bạn có nghỉ ngơi được hay không.
Những sai lầm hay gặp khi đề nghị
Để dồn nén rồi nói lúc đang giận. Sau một ngày mệt, trẻ quấy, ba mẹ về muộn, câu "em không làm nổi nữa" bật ra rất tự nhiên. Nhưng đề nghị nói trong lúc giận thường bị nghe như lời doạ nghỉ, và ba mẹ phản ứng phòng thủ. Hẹn một buổi khác, lúc cả hai đều bình tĩnh.
Nói vòng vo, không nêu điều mình muốn. Kể khổ mười phút mà không nói rõ đề nghị khiến ba mẹ không biết phải trả lời gì. Kết thúc phần trình bày bằng một câu đề nghị rõ ràng.
Kể lể công lao, nhắc chuyện cũ. Nhắc lại những lần bạn thức trắng chăm bé ốm có thể làm ba mẹ thấy bị trách. Hãy nói về công việc hiện nay và những gì sắp tới, thay vì liệt kê những gì mình đã hy sinh.
Đề nghị qua người khác. Nhờ ông bà, người giới thiệu nói hộ thường làm câu chuyện méo đi. Bạn là người hiểu công việc của mình nhất, nên tự nói.
Đồng ý miệng rồi không ghi lại. Ba tháng sau, không ai nhớ chính xác đã thống nhất tăng từ tháng nào, thêm việc gì. Mọi thay đổi đều nên có tin nhắn hoặc phụ lục hợp đồng hai bên cùng xác nhận.
Giảm chất lượng công việc để gây sức ép. Làm qua loa, đi muộn, bớt chơi với trẻ trong lúc chờ câu trả lời là cách nhanh nhất để mất cả việc lẫn uy tín, và người chịu thiệt đầu tiên là đứa trẻ.
Khi câu trả lời là chưa, và khi nên tính đến chuyện đi
Không phải lần đề nghị nào cũng được đồng ý ngay. Ba mẹ hay trả lời "để cuối năm", "để anh chị tính", hoặc nói thẳng là chưa thể. Hãy hỏi lại một mốc cụ thể: "Vậy khoảng tháng nào mình nói lại được anh chị?". Ghi lại mốc đó. Một lời hứa có ngày tháng khác hẳn một lời hứa trôi nổi.
Nếu sau nhiều lần đề nghị, công việc ngày càng nặng mà điều kiện không đổi, bạn có quyền tìm chỗ khác. Nghỉ việc không phải là phản bội; đó là quyết định nghề nghiệp bình thường. Khi đã quyết, báo trước đúng thời hạn trong hợp đồng, bàn giao tử tế, nói lời tạm biệt với trẻ. Cách bạn rời đi sẽ là lời giới thiệu cho chỗ làm tiếp theo.
Ngược lại, nếu gia đình đã điều chỉnh, hãy ghi nhận và cảm ơn. Một gia đình biết lắng nghe là điều không phải chỗ nào cũng có; nhiều người trong nghề đã gắn bó năm, bảy năm với một nhà, trông từ đứa đầu đến đứa thứ hai, chính vì có những buổi ngồi lại như vậy.
Dù kết quả thế nào, tránh so sánh với nhà khác theo kiểu "nhà bên cạnh trả nhiều hơn". Câu đó dễ làm cuộc nói chuyện chuyển thành đối đầu. Nói về công việc của bạn ở nhà này là đủ.
Với cô nuôi ở nhóm trẻ và người làm cho chủ nhóm
Cô nuôi làm thuê ở nhóm trẻ cũng nên có buổi xem lại định kỳ với chủ nhóm, theo tinh thần tương tự: số trẻ mỗi cô đang trông, giờ làm thực tế, việc nấu ăn và dọn dẹp, ngày nghỉ, bảo hiểm. Chủ nhóm lúc này là người sử dụng lao động, và các nguyên tắc của luật lao động về hợp đồng, tiền lương, giờ làm áp dụng với quan hệ này.
Một điểm riêng ở nhóm trẻ là tỷ lệ cô trên trẻ. Nếu nhóm nhận thêm trẻ mà không thêm người, việc đề nghị thêm cô phụ không chỉ là quyền lợi của bạn mà còn là an toàn của trẻ. Hãy trình bày theo hướng đó: "Hiện em một mình trông số trẻ như thế này vào giờ ăn trưa, em lo không xuể nếu có bé bị hóc".
Ngược lại, nếu bạn là chủ nhóm, hãy chủ động hẹn cô phụ ngồi lại mỗi năm, trước khi cô phải tự mở lời. Người làm được lắng nghe là người ở lại lâu, và sự ổn định của người trông là một trong những điều phụ huynh coi trọng nhất khi chọn gửi con.
Câu hỏi thường gặp
Làm chưa đủ một năm có nên đề nghị tăng tiền công không?
Có thể, nếu công việc thay đổi rõ như thêm trẻ, thêm việc nhà, giờ làm dài hơn. Khi đó bạn đề nghị điều chỉnh vì phạm vi công việc đã khác, không phải vì thời gian làm.
Có nên nói là có nhà khác mời với tiền công cao hơn không?
Chỉ nói khi điều đó là thật và bạn sẵn sàng đi nếu gia đình không điều chỉnh. Dùng lời mời khác như một cách doạ thường làm mất lòng tin, kể cả khi gia đình đồng ý tăng.
Đề nghị qua tin nhắn được không, vì ngại nói trực tiếp?
Có thể nhắn để hẹn và nêu ý chính, nhưng phần trao đổi nên nói trực tiếp hoặc gọi điện, vì giọng nói truyền được thiện chí tốt hơn chữ. Sau khi thống nhất thì ghi lại bằng tin nhắn để hai bên cùng giữ.
Gia đình đồng ý tăng nhưng thêm việc mới thì sao?
Xem kỹ việc thêm có phù hợp với an toàn của trẻ và sức của bạn không. Đừng nhận một gói việc mà bạn biết sẽ khiến bạn không trông trẻ chu đáo được, dù tiền công có tăng.
Mỗi năm đều tăng tiền công có phải là quy định không?
Luật không bắt buộc gia đình tăng tiền công hằng năm, nhưng tiền công phải phù hợp thoả thuận và không thấp hơn mức tối thiểu theo quy định hiện hành. Việc xem lại định kỳ là thực hành tốt mà hai bên có thể ghi vào hợp đồng.
Chủ nhóm trẻ có nên tăng tiền cho cô phụ khi tăng phí phụ huynh không?
Nên cân nhắc, nhất là khi phí tăng một phần vì nhóm nhận thêm việc hoặc thêm trẻ. Minh bạch với cô phụ về lý do điều chỉnh phí giúp giữ người làm lâu dài.