Dẫn trẻ ra ngoài khi đang trông, người làm nghề cần ba thứ trước khi bước chân ra cửa: sự đồng ý rõ ràng của ba mẹ về nơi được đi và cách đi; một túi nhỏ có nước, mũ, khăn, đồ thay và thông tin liên lạc khẩn cấp của ba mẹ; và một luật giữ tay đơn giản mà bé đã quen. Chọn giờ sáng sớm hoặc chiều mát, tránh khoảng giữa trưa; đi bộ trong hẻm, khu dân cư ít xe, sân chơi có rào; luôn đi phía trong lề, bé đi phía xa lòng đường.
Ra ngoài là phần trẻ thích nhất trong ngày, cũng là phần người trông lo nhất. Ở trong nhà, mọi nguy hiểm nằm trong bốn bức tường; ra ngoài thì có xe máy, chó thả rông, ao hồ, người lạ và hàng trăm thứ hấp dẫn bé chạy theo. Bài này gom lại những việc người trông nên làm trước, trong và sau một chuyến ra ngoài, từ đi dạo quanh nhà đến dẫn bé theo đi chợ.
Hỏi ba mẹ trước: đi đâu, đi thế nào, ai được gặp
Ra ngoài với con của người khác là việc phải được cho phép rõ ràng, không suy ra từ việc "ở nhà thì được trông". Ngay tuần đầu làm việc, người trông nên hỏi ba mẹ một loạt câu: bé có được ra ngoài không, được đi những đâu (sân chung cư, công viên gần nhà, chợ đầu hẻm), đi bộ hay xe đẩy, có được chở xe máy không, có được ghé nhà người quen của người trông không, có được cho bé ăn đồ mua ngoài không.
Những câu này nghe có vẻ thừa, nhưng mỗi gia đình một khác. Có nhà muốn bé ra công viên mỗi sáng; có nhà chỉ muốn bé chơi ở sân trong khu chung cư; có nhà không cho chở xe máy dưới bất kỳ hình thức nào. Thoả thuận rõ ràng từ đầu bảo vệ cả bé lẫn người trông: nếu có chuyện, người trông đã làm đúng điều được giao.
Một chuyện nhạy cảm cần hỏi thẳng: có được chụp ảnh bé khi ra ngoài để gửi ba mẹ không, và có được đăng lên mạng xã hội không. Câu trả lời phổ biến là được gửi riêng cho ba mẹ, không đăng công khai. Dù ba mẹ có cho phép, không đăng ảnh kèm địa điểm cụ thể nơi bé thường đi chơi.
Túi ra ngoài: những gì nên luôn mang theo
Một túi nhỏ đeo chéo để hai tay rảnh, chuẩn bị sẵn trên móc gần cửa, giúp ra ngoài nhanh mà không quên đồ. Danh sách gợi ý cho một chuyến đi dưới hai giờ:
- Nước uống trong bình có nắp, và đồ ăn nhẹ ba mẹ đã đồng ý nếu đi gần giờ ăn.
- Mũ rộng vành, áo mỏng dài tay cho ngày nắng; áo mưa mỏng hoặc ô cho mùa mưa.
- Khăn ướt không mùi và khăn khô, một bộ đồ thay, tã hoặc quần dự phòng nếu bé còn đang tập đi vệ sinh.
- Thẻ thông tin khẩn cấp: họ tên bé, tên và cách liên lạc ba mẹ, dị ứng nếu có. Bỏ trong túi người trông, không treo trên người bé cho người lạ đọc được.
- Điện thoại sạc đầy của người trông, đã lưu sẵn số ba mẹ và số cấp cứu 115.
- Băng cá nhân và gạc sạch cho vết trầy nhỏ. Không mang thuốc uống nào trừ khi ba mẹ đưa kèm theo đơn và có lời dặn.
- Túi nilon nhỏ đựng đồ bẩn, rác.
Trước khi đi, nhìn qua bé một lần: giày có vừa và cài chắc không, quần áo hợp thời tiết không, bé đã đi vệ sinh chưa. Nhiều chuyến đi phải quay về sớm chỉ vì một chiếc dép tuột quai.
Chọn giờ, chọn chỗ
Giờ. Ở phần lớn các vùng của Việt Nam, nắng gắt nhất vào khoảng giữa ngày, thường từ khoảng mười giờ sáng tới ba, bốn giờ chiều. Sáng sớm sau bữa sáng và chiều muộn là giờ ra ngoài hợp lý. Mùa đông ở miền Bắc thì ngược lại, giữa trưa có nắng ấm có khi là giờ dễ chịu nhất.
Sân chơi. Ưu tiên sân có rào và có cổng, nền mềm như cát, cỏ hoặc thảm cao su dưới cầu trượt, xích đu. Trước khi cho bé chơi, đi một vòng nhìn thiết bị: ốc vít lỏng, mặt kim loại nóng do phơi nắng, mảnh vỡ, phân chó mèo, kim tiêm.
Công viên. Đẹp nhưng thường có hồ nước, đường chạy xe đạp và nhiều người. Tránh khu gần hồ nếu chỉ một người lớn trông nhiều bé. Hẹn trước với bé một chỗ "gặp nhau" dễ nhận ra nếu chẳng may lạc.
Hẻm và khu phố. Đi dạo trong hẻm là hoạt động đơn giản mà bé rất thích: nhìn chậu cây, nghe tiếng chim, chào bà bán nước. Nhưng hẻm Việt Nam có xe máy đi ngược chiều, cửa nhà mở ra bất ngờ, chó thả rông. Đi phía trong, chậm, cầm tay bé.
Nơi đông người. Siêu thị, trung tâm thương mại, chợ lớn là nơi dễ lạc nhất. Chỉ đưa bé đến nếu ba mẹ đồng ý và người trông có thể giữ bé trong xe đẩy hoặc ghế ngồi trên xe đẩy hàng, có dây an toàn.
Đi bộ ngoài đường: luật giữ tay và vị trí của người lớn
Trẻ dưới sáu tuổi chưa đủ khả năng phán đoán tốc độ và khoảng cách xe; tầm nhìn của bé thấp nên bị xe đỗ che khuất, và người lái cũng khó thấy bé. Bé cũng có thể lao đi bất ngờ khi thấy một con mèo hay quả bóng lăn. Vì vậy ở bất kỳ đoạn đường nào có xe qua lại, bé phải được cầm tay hoặc ngồi trong xe đẩy, không có ngoại lệ.
Một luật dễ nhớ là "ra khỏi cổng là cầm tay". Người trông nói luật này mỗi lần trước khi ra cửa, cho tới khi bé tự nhắc lại được. Cầm tay ở cổ tay hoặc cả bàn tay, không chỉ nắm ngón tay vì bé giật ra dễ. Người lớn đi phía ngoài, sát lòng đường; bé đi phía trong, sát tường nhà. Qua đường thì bế bé nhỏ, cầm chặt tay bé lớn, đi ở chỗ có vạch hoặc đèn nếu có, nhìn hai phía và giải thích cho bé nghe mình đang làm gì.
Nếu trông hai bé, mỗi tay một bé, không mang thêm đồ trên tay. Đi với ba bé trở lên ra đường, một người lớn thường không đủ; cần thêm người hoặc chỉ chơi trong khu có rào. Xe đẩy đi xuống lề, qua ổ gà phải đi chậm, luôn cài dây an toàn cho bé dù chỉ đi một đoạn ngắn.
Dẫn trẻ theo đi chợ: biến việc vặt thành giờ học nhìn ngắm
Nhiều người trông phải đi chợ mua đồ nấu cho bé trong ngày. Nếu ba mẹ đồng ý cho bé đi cùng, đi chợ là một hoạt động thú vị: bé thấy cá trong thau, nghe tiếng rao, nhìn đủ màu rau củ. Người trông có thể gọi tên từng thứ, hỏi bé "quả này màu gì", "con muốn chọn bó rau nào", cho bé cầm một túi đồ nhẹ về nhà.
Chợ cũng có nhiều rủi ro riêng: lối đi trơn ướt, dao thớt của hàng thịt cá, xe máy chen giữa lối, người qua lại đông. Chọn chợ gần, đi vào giờ vắng, mua nhanh những thứ cần, giữ bé trong xe đẩy hoặc bế suốt ở khu hàng tươi sống. Không để bé thò tay vào thau cá, chậu cua, lồng gà. Không cho bé ăn thử đồ người bán mời nếu ba mẹ chưa cho phép, nhất là với bé có dị ứng.
Một chuyến đi chợ với bé nhỏ thường mất gấp đôi thời gian. Nếu hôm đó bé mệt hay quấy, đừng cố; mua đồ vào lúc khác hoặc nhờ ba mẹ mua sẵn. Chở bé đi chợ bằng xe máy chỉ khi ba mẹ đã đồng ý rõ ràng, bé đội mũ bảo hiểm vừa cỡ dành cho trẻ em và ngồi đúng tư thế; nhiều gia đình không đồng ý việc này, và đó là quyền của họ.
Khi lạc nhau: chuẩn bị trước và làm gì ngay
Không ai muốn nghĩ tới, nhưng chuẩn bị trước giúp người trông giữ bình tĩnh nếu chuyện xảy ra:
- Trước khi đi, nhìn kỹ bé mặc gì hôm đó, nhớ màu áo, màu giày. Có thể chụp một tấm ảnh nhanh của bé lúc ra cửa, chỉ để trong máy.
- Dạy bé lớn một câu đơn giản: "nếu không thấy cô, con đứng yên chỗ đó và tìm một cô bán hàng hoặc một mẹ đang dắt em bé".
- Khi không thấy bé, gọi to tên bé, tìm ngay quanh chỗ vừa đứng, những nơi bé thích như hồ nước, chỗ đồ chơi, chỗ có con vật. Kiểm tra trước những chỗ nguy hiểm nhất như ao hồ, lòng đường.
- Nhờ người xung quanh cùng tìm, báo bảo vệ nếu ở khu có bảo vệ, tả rõ màu áo, chiều cao.
- Gọi cho ba mẹ càng sớm càng tốt, không đợi tự tìm được mới báo. Nếu sau vài phút không thấy, báo công an gần nhất hoặc gọi 113.
Sau khi tìm lại được bé, ôm bé, giữ bình tĩnh, không mắng. Báo lại ba mẹ đầy đủ những gì đã xảy ra, kể cả khi bé chỉ lạc vài phút. Giấu chuyện bé lạc là mất lòng tin lớn nhất trong nghề.
Về tới nhà: rửa tay, xem lại người bé và kể cho ba mẹ
Chuyến ra ngoài chưa kết thúc ở cánh cổng. Việc đầu tiên khi về là rửa tay bằng xà phòng cho cả bé và người trông, nhất là sau khi chơi cát, sờ thiết bị sân chơi, đi chợ hay vuốt ve chó mèo nhà hàng xóm. Đây là một trong những thói quen đơn giản nhất mà giảm được nhiều bệnh lây theo tay như tiêu chảy, tay chân miệng. Thay đồ cho bé nếu ra mồ hôi nhiều hoặc dính bẩn, cho bé uống nước.
Tiếp theo, nhìn qua người bé một lượt khi thay đồ: có vết trầy, vết muỗi đốt sưng to, vết côn trùng cắn, vết đỏ do nắng không. Mùa mưa, muỗi ở công viên và bụi cây nhiều; nếu ba mẹ có dặn dùng sản phẩm chống muỗi cho bé thì dùng đúng loại ba mẹ đưa, không tự mua. Vết nào đáng chú ý thì chụp ảnh gửi ba mẹ, ghi giờ phát hiện.
Cuối cùng, kể cho ba mẹ nghe chuyến đi: đi đâu, bao lâu, bé chơi gì, gặp chuyện gì. Có những chuyện nhỏ người trông nghĩ không đáng kể như bé ngã nhẹ không khóc, bé nhặt một quả lạ cho vào miệng rồi nhả ra ngay, nhưng ba mẹ cần biết để theo dõi. Thói quen kể đủ, kể sớm làm ba mẹ tin tưởng và sẵn lòng cho bé ra ngoài nhiều hơn.
Câu hỏi thường gặp
Trẻ mấy tuổi thì có thể buông tay khi đi ngoài đường?
Ở nơi có xe qua lại, trẻ mầm non nên luôn được cầm tay hoặc ngồi xe đẩy. Trẻ dưới sáu tuổi chưa phán đoán được tốc độ và khoảng cách xe, và rất dễ lao đi bất ngờ. Chỉ cho bé tự chạy trong khu có rào, không có xe, và vẫn trong tầm mắt người trông.
Có nên dùng dây đeo chống lạc cho trẻ không?
Đây là lựa chọn của ba mẹ, người trông không tự quyết. Một số gia đình dùng ở nơi đông người. Nếu dùng, dây không quấn quanh cổ, không thay cho việc cầm tay ở chỗ qua đường, và người lớn vẫn phải nhìn bé suốt. Dây không thay được sự chú ý của người trông.
Đi dạo với trẻ bao lâu là vừa?
Tuỳ tuổi và thời tiết. Với bé hai, ba tuổi, một chuyến khoảng ba mươi phút đến một giờ là hợp lý, có lúc nghỉ uống nước. Dừng khi bé mệt, đòi bế liên tục, mặt đỏ vì nóng. Đi ngắn mà vui tốt hơn đi dài mà bé quấy.
Người lạ muốn bế hoặc cho trẻ quà thì nói sao?
Lịch sự từ chối, ví dụ "cảm ơn cô, ba mẹ bé dặn không cho bé nhận quà ạ", rồi đưa bé đi tiếp. Không để người lạ bế bé, không để bé đi theo ai, kể cả người tự nhận quen ba mẹ. Mọi việc ngoài thoả thuận, hỏi ba mẹ trước.
Trẻ bị ngã trầy xước ở sân chơi thì xử lý thế nào?
Bình tĩnh dỗ bé, xem vết thương. Vết trầy nhỏ thì rửa bằng nước sạch, lau khô, dán băng nếu cần, báo ba mẹ. Nếu bé đập đầu, chảy máu nhiều, sưng biến dạng, bé li bì hay nôn, gọi 115 và báo ba mẹ ngay. Ghi lại giờ, chỗ ngã để kể với ba mẹ.
Có được dẫn trẻ ghé nhà bạn bè của người trông không?
Chỉ khi ba mẹ đã đồng ý rõ ràng. Nhà người lạ với bé có thể không an toàn cho trẻ nhỏ: thuốc để thấp, cầu thang không chặn, thú nuôi. Khi đang làm việc, tốt nhất giữ các chuyến ra ngoài ở những nơi ba mẹ đã biết.