Khi có chuyện không hay với trẻ, người trông nên báo ba mẹ ngay khi trẻ đã an toàn, bằng cuộc gọi nếu chuyện cần ba mẹ quyết định hoặc có tổn thương, và theo một thứ tự: trẻ hiện ra sao, chuyện gì đã xảy ra, cô đã làm gì, cần ba mẹ làm gì. Nói sự thật, không giảm nhẹ, không đổ lỗi cho trẻ khác hay hoàn cảnh, và nếu mình có phần sai thì nhận phần đó rõ ràng.
Đây là kỹ năng ít khoá học nào dạy, nhưng quyết định lòng tin giữa người làm nghề và gia đình nhiều hơn mọi lời khen. Bài viết đi qua từng loại tin xấu thường gặp, mẫu câu cho từng loại, những điều nên tránh, và cách ghi chép sau đó. Bài không bàn chuyện bảo mẫu bị nghi oan hay xử lý phụ huynh khó tính; ở đây chỉ là khoảnh khắc bạn phải mở lời nói một tin mình không muốn nói.
Vì sao báo sớm luôn tốt hơn báo muộn
Cám dỗ lớn nhất khi có chuyện là chờ: chờ xem vết bầm có lặn không, chờ cuối ngày nói một thể, chờ xem ba mẹ có hỏi không. Nhưng ba mẹ phát hiện một vết bầm ở nhà mà cô chưa kể thì câu đầu tiên trong đầu họ là "còn chuyện gì cô chưa kể nữa". Một tin xấu nhỏ được báo đúng lúc thường kết thúc bằng lời cảm ơn; cùng tin đó mà ba mẹ tự phát hiện thì thành nghi ngờ kéo dài.
Báo sớm còn để ba mẹ quyết định những việc thuộc quyền của họ: có đưa trẻ đi khám không, có cần về sớm không, có muốn nói chuyện với gia đình của trẻ kia không. Người trông không nên quyết thay những việc đó.
Với chuyện liên quan sức khoẻ, như trẻ va đầu, trẻ ăn nhầm món dị ứng, trẻ uống nhầm thứ gì, thì báo ngay là bắt buộc, vì dấu hiệu có thể xuất hiện muộn và ba mẹ cần biết để theo dõi tiếp ở nhà.
Một nguyên tắc dễ nhớ, đúng cho cả người mới lẫn người lâu năm: nếu bạn đang phân vân có nên báo không, thì nên báo. Ba mẹ chưa bao giờ trách người trông vì báo quá nhiều chuyện nhỏ; họ chỉ trách vì không được biết.
Chọn kênh và thời điểm theo mức độ chuyện
Không phải tin nào cũng cần gọi điện ngay, nhưng cũng không phải tin nào cũng để cuối ngày. Bảng dưới gợi ý cách chọn.
| Mức độ | Ví dụ | Báo thế nào |
|---|---|---|
| Khẩn cấp | Trẻ khó thở, bất tỉnh, co giật, chảy máu nhiều, nghi gãy xương, va đầu rồi nôn | Gọi 115 trước, rồi gọi ba mẹ ngay; không nhắn tin thay cuộc gọi |
| Cần ba mẹ quyết định | Trẻ sốt, nôn, ăn phải món dị ứng nhưng chưa có dấu hiệu nặng, va đầu nhẹ | Gọi điện ngay sau khi sơ cứu; nhắn tin xác nhận lại sau cuộc gọi |
| Tổn thương nhẹ | Trầy da, vết bầm, bị bạn cắn không chảy máu | Nhắn tin trong ngày kèm việc đã xử lý; kể lại khi trả trẻ |
| Chuyện không liên quan sức khoẻ | Làm vỡ bình của trẻ, mất một chiếc dép, quên cho trẻ uống sữa đúng giờ | Kể khi trả trẻ hoặc nhắn tin cuối ngày; nhận phần sai nếu có |
Khi gọi điện, nếu ba mẹ không nghe máy, gọi người liên hệ khẩn theo thứ tự đã thống nhất, đồng thời nhắn tin ngắn: "Bé đang ổn, em cần nói chuyện với anh chị về việc bé bị ngã, anh chị gọi lại cho em nhé". Câu "bé đang ổn" đặt đầu tiên để ba mẹ bớt hoảng.
Bốn phần của một lời báo tin xấu
Dù là gọi điện hay nói trực tiếp, đi theo thứ tự này giúp bạn bình tĩnh và giúp ba mẹ nghe được trọn vẹn thông tin.
- Tình trạng hiện tại của trẻ. Câu đầu tiên trả lời điều ba mẹ lo nhất: "Bé đang ngồi chơi bình thường" hoặc "Bé đang được khám ở trạm y tế, tỉnh táo".
- Chuyện gì đã xảy ra. Kể ngắn, theo thứ tự thời gian, có giờ, nơi, trẻ đang làm gì. Chỉ kể những gì bạn thấy hoặc biết chắc; điều không chắc thì nói "em không thấy lúc đó".
- Bạn đã làm gì. Sơ cứu ra sao, theo dõi gì, đã gọi ai. Điều này cho ba mẹ biết trẻ đã được chăm sóc đúng và bạn kiểm soát được tình hình.
- Cần ba mẹ làm gì, và bạn sẽ làm gì tiếp. "Anh chị theo dõi giúp em nếu tối nay bé nôn hoặc ngủ li bì thì đưa bé đi khám" hoặc "Em sẽ ghi lại và từ mai em chặn cửa cầu thang suốt ngày".
Nói xong, dừng lại và để ba mẹ hỏi. Đừng lấp khoảng im lặng bằng những lời giải thích dài dòng hay tự trách quá mức; ba mẹ cần thông tin, không cần bạn khóc thay họ.
Những câu nên tránh và câu thay thế
Tránh: "Bé tự chạy, cô không kịp đỡ." Câu này đẩy lỗi sang trẻ. Thay: "Bé chạy rồi vấp ở bậc cửa, lúc đó em đang lau tay cho bạn khác, em không kịp đỡ."
Tránh: "Bạn kia cắn bé, bạn đó hay cắn lắm." Câu này kể xấu một trẻ khác và vi phạm sự riêng tư của gia đình đó. Thay: "Bé bị một bạn cắn ở tay khi tranh đồ chơi, em đã tách hai bé, rửa vết cắn và chườm mát."
Tránh: "Có gì đâu, trẻ con ai chả ngã." Câu này coi nhẹ nỗi lo của ba mẹ. Thay: "Em biết anh chị sẽ lo, nên em báo ngay để anh chị nắm. Vết trầy nhỏ, em đã rửa sạch."
Tránh: "Chắc không sao đâu." Người trông không chẩn đoán. Thay: "Hiện bé tỉnh táo, ăn uống bình thường. Nếu có dấu hiệu như nôn, lơ mơ thì anh chị nên đưa bé đi khám."
Tránh: nhắn một dòng rồi im lặng. Một tin nhắn "Bé bị ngã chị nhé" không có thêm gì làm ba mẹ hoảng hơn. Luôn kèm tình trạng hiện tại và việc đã làm, hoặc gọi điện.
Khi chính bạn là người làm sai
Khó nhất là tin xấu do chính mình gây ra: quên cho trẻ uống thuốc theo giấy ghi của ba mẹ, cho trẻ ăn món ba mẹ đã dặn không cho, để trẻ ngã khi đang xem điện thoại. Lúc đó, phản xạ tự nhiên là giấu hoặc nói giảm. Nhưng ba mẹ có thể bỏ qua một lỗi, khó bỏ qua một lời nói dối.
Khi nhận lỗi, nói rõ lỗi là gì, không vòng vo: "Em quên cho bé uống thuốc lúc 11 giờ, em phát hiện lúc 2 giờ chiều. Em chưa cho uống bù vì không biết có nên không, anh chị hỏi bác sĩ giúp em". Câu cuối quan trọng: khi sai về thuốc, đừng tự xử lý bù; để ba mẹ hỏi nhân viên y tế.
Sau đó, nói điều bạn sẽ thay đổi để không lặp lại: đặt báo thức, dán giấy dặn ở chỗ dễ thấy, cất điện thoại khi trông trẻ ở khu nguy hiểm. Ba mẹ cần thấy bạn đã rút ra điều gì cụ thể, không chỉ một lời xin lỗi.
Nếu ba mẹ giận, cứ để họ nói hết. Không cãi, không giải thích hoàn cảnh ngay. Khi họ bình tĩnh, bạn có thể chia sẻ thêm nếu có yếu tố khách quan (ví dụ một mình trông ba trẻ hôm đó), như một thông tin để hai bên cùng tìm cách, không như lời bào chữa.
Ghi lại sau khi báo, và theo dõi những ngày sau
Mọi tin xấu từ mức tổn thương nhẹ trở lên nên ghi vào sổ sự cố hoặc sổ theo dõi của trẻ: ngày giờ, chuyện gì, đã xử lý thế nào, báo ai lúc mấy giờ, ba mẹ phản hồi ra sao. Với nhóm trẻ, sổ này là hồ sơ của nhóm; với bảo mẫu tại nhà, ghi trong sổ bàn giao hoặc điện thoại của bạn.
Gửi tin nhắn xác nhận sau cuộc gọi: "Em ghi lại để anh chị tiện theo dõi: bé ngã ở bậc cửa lúc 10 giờ 15, va trán, có u nhỏ, em đã chườm mát mười phút, bé chơi lại bình thường". Tin nhắn này giúp ba mẹ nhớ chính xác khi cần kể với bác sĩ, và là bản ghi cho cả hai bên.
Ngày hôm sau, hỏi thăm: "Tối qua bé ngủ có ổn không anh chị?". Một câu hỏi nhỏ cho ba mẹ thấy bạn quan tâm đến trẻ chứ không chỉ lo phần mình. Nếu ba mẹ đã đưa trẻ đi khám, hỏi xem bác sĩ dặn gì để bạn theo dõi tiếp đúng cách trong giờ trông, ví dụ chườm, kiêng vận động mạnh, hay để ý dấu hiệu nào; ghi những lời dặn đó vào sổ bàn giao để người trông khác cũng biết.
Nếu cùng một loại sự cố lặp lại, như trẻ ngã ở cùng một chỗ, bị cùng một bạn cắn nhiều lần, thì đó không còn là chuyện báo tin mà là chuyện phải sửa: sửa chỗ nguy hiểm, thay cách sắp xếp trẻ, bàn với ba mẹ phương án.
Tin xấu không phải tai nạn: khi bạn nhận thấy điều khác thường ở trẻ
Có một loại tin khó nói hơn cả vết trầy: người trông nhận thấy điều gì đó khác thường ở trẻ qua nhiều tuần. Trẻ hai tuổi chưa nói được từ nào, trẻ hay giật mình và sợ hãi khi người lớn giơ tay, trẻ đột nhiên đái dầm lại, trẻ có vết bầm ở chỗ ít khi va chạm như lưng, đùi trong. Người trông dành nhiều giờ với trẻ hơn bất kỳ ai, nên thường là người thấy đầu tiên.
Với những quan sát về phát triển và hành vi, nguyên tắc là kể điều mình thấy, không gắn nhãn, không chẩn đoán. Thay vì “em nghĩ bé bị chậm nói”, hãy nói “mấy tuần nay em để ý bé chủ yếu chỉ tay, chưa nói từ đơn, anh chị có thấy như vậy ở nhà không, có thể hỏi thêm bác sĩ nhi khi đi khám định kỳ”. Chọn lúc riêng, không nói trước mặt trẻ hay trước phụ huynh khác, và chuẩn bị sẵn vài ví dụ cụ thể có ngày tháng.
Với dấu hiệu trẻ có thể đang bị tổn hại, ví dụ vết thương không giải thích được, trẻ kể chuyện bị đánh hay bị chạm vào vùng kín, thì đây không còn là chuyện báo tin cho ba mẹ theo cách thông thường. Ghi lại chính xác điều thấy và lời trẻ kể, không tự điều tra, không tra hỏi trẻ nhiều lần, và gọi Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111 để được hướng dẫn. Các bước chi tiết có trong các bài về phòng ngừa bạo hành và bảo vệ trẻ.
Câu hỏi thường gặp
Có nên gửi ảnh vết thương cho ba mẹ không?
Ảnh giúp ba mẹ hình dung đúng mức độ, nhất là khi họ đang ở xa. Gửi riêng cho ba mẹ của trẻ, chụp rõ vết thương, không chụp các trẻ khác. Gửi kèm lời giải thích chứ không chỉ gửi ảnh trơn.
Trẻ bị bạn cắn, gia đình hỏi tên bạn kia thì có nói không?
Nhiều nhóm chọn không nói tên để tránh hai gia đình mâu thuẫn và vì trẻ nhỏ cắn là hành vi theo tuổi. Bạn chỉ cần cho biết nhóm đã báo cho gia đình bạn kia và đang theo dõi để tránh lặp lại.
Trẻ kể với ba mẹ chuyện khác với cô kể thì sao?
Trẻ nhỏ kể lại theo cách hiểu của mình, không phải nói dối. Bình tĩnh nghe ba mẹ thuật lại, kể lại những gì bạn thấy, và nếu nhóm có camera thì cùng xem đoạn liên quan theo nội quy.
Có nên báo khi trẻ chỉ khóc nhiều, không có tổn thương?
Nên kể khi trả trẻ, kèm bối cảnh: trẻ khóc lúc nào, vì sao bạn nghĩ vậy, đã dỗ thế nào. Thông tin này giúp ba mẹ nhận ra những thay đổi như mọc răng, sắp ốm, hay có chuyện ở nhà.
Ba mẹ đang ở cuộc họp không nghe máy, có nên gọi liên tục?
Với chuyện khẩn cấp, cứ gọi tiếp và gọi người liên hệ khẩn. Với chuyện không gấp, nhắn tin rõ ràng có câu "bé đang ổn" rồi chờ họ gọi lại, để không làm họ hoảng giữa cuộc họp.
Làm vỡ đồ của gia đình có cần đền không?
Thoả thuận nên có mục này từ đầu. Dù thế nào, hãy báo ngay và nhận lỗi; đồ dùng hằng ngày bị vỡ do sơ ý thường được bỏ qua, đồ giá trị thì hai bên bàn với nhau, không trừ lương khi chưa thống nhất.