Muốn đứng lớp làm giáo viên mầm non, bảo mẫu cần có bằng tốt nghiệp sư phạm mầm non đạt chuẩn trình độ mà Luật Giáo dục 2019 quy định, hiện là từ cao đẳng sư phạm mầm non trở lên. Chứng chỉ bảo mẫu, chứng chỉ chăm sóc trẻ hay nhiều năm kinh nghiệm trông trẻ không thay được tấm bằng này. Đường đi phổ biến là học cao đẳng hoặc đại học ngành giáo dục mầm non theo hình thức chính quy, hoặc vừa làm vừa học tại các trường được phép đào tạo.
Nhiều bảo mẫu, cô nuôi sau vài năm làm nghề thấy mình yêu việc chăm và dạy trẻ, muốn đi xa hơn: được đứng lớp, được hiểu chương trình, có vị trí ổn định hơn. Bài này giải thích sự khác nhau giữa vai bảo mẫu và vai giáo viên, các đường học thường gặp, những gì kinh nghiệm trông trẻ giúp được và không giúp được, và vài câu nên tự hỏi trước khi bỏ thời gian, tiền bạc vào việc học. Thông tin chi tiết về chuẩn nghề nghiệp, bồi dưỡng và xin việc giáo viên thuộc các trang chuyên về nghề giáo viên mầm non.
Bảo mẫu, cô nuôi và giáo viên mầm non khác nhau ở đâu
Ở nhóm trẻ nhỏ, ba vai này đôi khi do cùng một người làm, nhưng về yêu cầu và trách nhiệm thì khác hẳn.
| Khía cạnh | Bảo mẫu, cô nuôi | Giáo viên mầm non |
|---|---|---|
| Trọng tâm | Chăm sóc: ăn, ngủ, vệ sinh, an toàn | Nuôi dưỡng, chăm sóc và giáo dục theo chương trình giáo dục mầm non |
| Yêu cầu trình độ | Không có chuẩn bằng cấp bắt buộc chung khi làm cho gia đình; nơi tuyển có thể yêu cầu riêng | Bằng sư phạm mầm non đạt chuẩn trình độ theo Luật Giáo dục 2019 |
| Văn bản điều chỉnh chính | Bộ luật Lao động (khi làm thuê cho gia đình), nội quy nơi làm | Luật Giáo dục, Điều lệ trường mầm non, chuẩn nghề nghiệp giáo viên mầm non |
| Công việc giấy tờ | Sổ theo dõi trẻ, bàn giao cho ba mẹ | Kế hoạch giáo dục, đánh giá sự phát triển của trẻ, hồ sơ chuyên môn |
| Nơi làm việc | Gia đình, nhóm trẻ, trường mầm non (vị trí hỗ trợ) | Trường, lớp mầm non công lập và ngoài công lập |
Cách gọi tên vị trí ở mỗi trường khác nhau, nên khi xin việc hãy hỏi bảng mô tả công việc, đừng dựa vào chức danh. Có nơi gọi là "cô phụ", có nơi gọi là "trợ giảng", có nơi gọi là "bảo mẫu"; phạm vi việc có thể rất khác nhau.
Chuẩn trình độ: điều Luật Giáo dục 2019 thay đổi
Trước đây, giáo viên mầm non có thể có trình độ trung cấp sư phạm mầm non. Luật Giáo dục 2019 nâng chuẩn trình độ được đào tạo của giáo viên mầm non lên cao đẳng sư phạm mầm non trở lên, và Chính phủ có quy định lộ trình nâng chuẩn cho những giáo viên đang làm việc mà chưa đạt chuẩn mới.
Với người đang làm bảo mẫu muốn học lên, điều này có nghĩa là học trung cấp sư phạm mầm non hiện không còn đủ để được tuyển làm giáo viên theo chuẩn của luật. Đích nhắm phải là cao đẳng hoặc đại học ngành giáo dục mầm non tại cơ sở được phép đào tạo. Trước khi đăng ký, nên kiểm thông tin tuyển sinh chính thức của trường và đối chiếu với văn bản hiện hành, vì chính sách đào tạo và tuyển dụng có thể được điều chỉnh.
Một điểm hay bị nhầm: các khoá "bảo mẫu", "chăm sóc trẻ", "nuôi dạy trẻ" ngắn hạn do trung tâm tổ chức có ích cho nghề chăm sóc nhưng không phải văn bằng sư phạm. Hãy cảnh giác với những lời quảng cáo khoá học vài tuần "đủ điều kiện làm giáo viên mầm non"; nếu thấy, hãy hỏi lại phòng giáo dục hoặc trường sư phạm trước khi đóng tiền.
Các đường học thường gặp
Tuỳ trình độ hiện có, hoàn cảnh và địa phương, bảo mẫu có thể cân nhắc một trong các đường sau. Tên chương trình và điều kiện cụ thể do từng trường công bố.
- Cao đẳng sư phạm mầm non chính quy: phù hợp với người trẻ, đã tốt nghiệp trung học phổ thông, có thể dành thời gian học ban ngày. Nhiều trường xét tuyển kèm phần thi năng khiếu như hát, kể chuyện, đọc diễn cảm.
- Đại học ngành giáo dục mầm non: thời gian dài hơn, mở rộng cơ hội về sau như làm quản lý chuyên môn. Phù hợp với người có điều kiện học dài hạn.
- Hình thức vừa làm vừa học: học vào buổi tối hoặc cuối tuần tại các trường được phép tổ chức. Đây là đường nhiều bảo mẫu, cô nuôi chọn vì vẫn giữ được thu nhập.
- Liên thông: người đã có bằng trung cấp hoặc cao đẳng sư phạm mầm non có thể học liên thông lên trình độ cao hơn theo quy định của trường.
- Văn bằng hai: người đã có bằng đại học ngành khác có thể tìm hiểu chương trình văn bằng hai ngành giáo dục mầm non nếu trường có tổ chức.
Trước khi chọn, hãy hỏi trường ba điều: chương trình có được phép đào tạo cấp bằng sư phạm mầm non không, học ở đâu và lịch học thế nào, thực tập ở đâu và trong bao lâu. Phần thực tập ở trường mầm non thường bắt buộc và cần sắp xếp thời gian, nhất là khi bạn đang đi làm toàn thời gian.
Kinh nghiệm trông trẻ giúp được gì và không giúp được gì
Vài năm làm bảo mẫu, cô nuôi cho bạn những thứ sinh viên sư phạm mới ra trường thường thiếu: phản xạ khi trẻ khóc, ngã, hóc; khả năng giữ bình tĩnh khi cả nhóm cùng quấy; cảm nhận về nhịp ăn ngủ của từng độ tuổi; và kinh nghiệm làm việc với ba mẹ. Trong giờ thực tập, những người từng làm nghề thường tự tin hơn hẳn khi đứng giữa lớp đông trẻ.
Nhưng kinh nghiệm cũng có mặt trái. Thói quen chăm theo kiểu gia đình — bế nhiều, làm hộ trẻ, dỗ bằng đồ ăn — có thể khác với cách tiếp cận giáo dục ở trường, nơi khuyến khích trẻ tự lập, tổ chức hoạt động theo mục tiêu. Người đi học lên cần sẵn sàng học lại cả những điều mình tưởng đã biết, kể cả khi giảng viên trẻ hơn mình nhiều tuổi.
Một lợi thế ít người để ý: trong lúc học, bạn có thể đem kiến thức về áp dụng ngay vào việc đang làm, miễn là vẫn tôn trọng cách của ba mẹ hoặc chủ nhóm. Hiểu vì sao trẻ hai tuổi hay nói "không", vì sao trẻ cần được tự xúc ăn dù vương vãi, giúp bạn nhìn những tình huống hằng ngày bằng con mắt khác. Ngược lại, những tình huống thật ở chỗ làm cho bạn ví dụ sống động để hiểu bài giảng. Nhiều người học vừa làm vừa học kể rằng chính sự qua lại giữa lớp học và chỗ làm khiến họ nhớ bài lâu hơn bạn học chỉ ngồi trên giảng đường.
Phần khó nhất với nhiều bảo mẫu học lên là việc học lý thuyết và viết: tâm lý học trẻ em, phương pháp tổ chức hoạt động, lập kế hoạch giáo dục, viết báo cáo. Nếu đã lâu không ngồi học, hãy cho mình thời gian làm quen, lập nhóm học với bạn cùng lớp, và đừng ngại hỏi.
Vừa học vừa làm: sắp xếp cho bền
Phần lớn bảo mẫu học lên chọn vừa làm vừa học, và nhiều người bỏ dở giữa chừng vì kiệt sức. Một số cách giúp đi hết chặng đường:
- Nói chuyện với gia đình đang thuê bạn hoặc chủ nhóm trẻ trước khi đăng ký học. Nhiều nơi sẵn sàng điều chỉnh giờ nếu biết trước, có nơi còn hỗ trợ vì muốn giữ người có trình độ.
- Chọn kiểu việc phù hợp với lịch học: học buổi tối thì tránh việc ở lại phải trông đêm; học cuối tuần thì tránh việc trông theo ca cuối tuần.
- Tính trước giai đoạn thực tập: đây thường là lúc khó sắp xếp nhất vì phải có mặt ở trường mầm non vào giờ hành chính. Có thể cần nghỉ việc tạm thời hoặc đổi sang việc khác trong vài tuần.
- Lập ngân sách học tập gồm học phí, đi lại, tài liệu, và khoản thu nhập có thể mất khi giảm giờ làm. Hỏi trường về chính sách miễn giảm, học bổng nếu có.
- Giữ sức khoẻ: ngủ đủ quan trọng hơn thức khuya học thêm một giờ. Một người làm cả ngày với trẻ rồi học tới khuya liên tục sẽ khó giữ được an toàn cho trẻ lẫn kết quả học.
Có người mất ba, bốn năm để đi hết đường vừa làm vừa học. Chậm không sao, miễn là đều. Hãy ghi lại từng học kỳ đã qua như ghi những cột mốc của một đứa trẻ; nhìn lại quãng đường đã đi giúp bạn có sức đi tiếp những lúc muốn bỏ, nhất là vào mùa thi trùng với mùa trẻ ốm nhiều.
Trước khi quyết định: ba câu tự hỏi
Thứ nhất, bạn muốn đứng lớp hay chỉ muốn được công nhận tay nghề? Nếu điều bạn yêu là chăm sóc một hai trẻ sâu sắc, thì làm giáo viên với lớp đông trẻ, nhiều giấy tờ, có thể không mang lại điều bạn tìm. Ngược lại, nếu bạn thích tổ chức hoạt động, thích quan sát trẻ phát triển theo nhóm, thì vai giáo viên rất hợp.
Thứ hai, hoàn cảnh hiện tại cho phép bạn dành vài năm cho việc học không? Hãy tính cả gia đình, con cái, tài chính. Học dở dang vừa mất tiền vừa mệt mỏi; chờ một thời điểm phù hợp hơn đôi khi là quyết định khôn ngoan.
Thứ ba, có đường nào khác đáp ứng mục tiêu của bạn không? Nếu mục tiêu là ổn định thu nhập, có thể trở thành cô nuôi chính ở một nhóm trẻ tử tế hoặc tự mở nhóm trẻ. Nếu mục tiêu là được tôn trọng hơn, tích luỹ chứng nhận sơ cứu, dinh dưỡng, và xây danh tiếng qua lời giới thiệu cũng là một con đường. Học lên giáo viên là một lựa chọn tốt, nhưng không phải lựa chọn duy nhất để đi đường dài với nghề.
Nếu sau ba câu hỏi bạn vẫn muốn học, hãy bắt đầu bằng một bước nhỏ: đến tận trường sư phạm gần nhất hỏi thông tin tuyển sinh, nói chuyện với một giáo viên mầm non đang làm việc về một ngày của họ, và đọc kỹ điều kiện xét tuyển. Từ đó quyết định sẽ dựa trên thông tin thật, không dựa trên lời quảng cáo.
Câu hỏi thường gặp
Làm bảo mẫu nhiều năm có được miễn học một số môn khi học sư phạm mầm non không?
Việc công nhận kinh nghiệm hay miễn học phần do quy chế đào tạo của từng trường. Thông thường kinh nghiệm làm việc không thay được các học phần bắt buộc, nhưng có thể giúp bạn học tốt hơn ở phần thực hành. Hãy hỏi trực tiếp phòng đào tạo của trường dự định học.
Đã lớn tuổi có học sư phạm mầm non được không?
Không ít người đi học khi đã ngoài ba mươi, bốn mươi tuổi theo hình thức vừa làm vừa học. Điều cần cân nhắc là sức khoẻ, thời gian và khả năng tuyển dụng sau khi tốt nghiệp ở nơi bạn muốn làm. Hỏi trường về điều kiện tuyển sinh và hỏi trường mầm non về nhu cầu tuyển người.
Có bằng trung cấp sư phạm mầm non cũ thì còn đứng lớp được không?
Luật Giáo dục 2019 nâng chuẩn trình độ lên cao đẳng trở lên và có lộ trình nâng chuẩn cho giáo viên đang làm việc. Tình huống cụ thể của bạn nên hỏi phòng giáo dục nơi làm việc hoặc trường đang công tác, vì việc áp dụng lộ trình phụ thuộc vào thời điểm tuyển dụng và vị trí việc làm.
Học xong cao đẳng sư phạm mầm non thì làm ở đâu được?
Có thể ứng tuyển làm giáo viên ở trường mầm non công lập theo kỳ tuyển dụng của địa phương, hoặc ở trường, nhóm lớp ngoài công lập. Một số người chọn quay lại làm chủ nhóm trẻ với trình độ chuyên môn tốt hơn. Thông tin tuyển dụng do cơ quan quản lý giáo dục và từng trường công bố.
Khoá chăm sóc trẻ ngắn hạn có vô ích không?
Không vô ích. Các khoá chăm sóc trẻ, sơ cứu, dinh dưỡng giúp bạn làm tốt nghề chăm sóc và tạo lòng tin với ba mẹ. Chúng chỉ không thay được bằng sư phạm khi muốn đứng lớp làm giáo viên. Hãy chọn khoá theo mục tiêu thật của mình.
Thi năng khiếu mầm non gồm những gì?
Nhiều trường đào tạo giáo dục mầm non có phần thi hoặc xét năng khiếu, thường liên quan đến hát, kể chuyện, đọc diễn cảm. Nội dung và hình thức cụ thể do từng trường quy định trong đề án tuyển sinh năm đó, nên hãy đọc kỹ thông báo tuyển sinh chính thức.