Tháng đầu ở nhà mới, việc của người trông trẻ không phải là chứng tỏ mình giỏi mà là học: học trẻ, học nếp nhà, học cách ba mẹ muốn được báo tin. Một lộ trình gọn chia bốn tuần — tuần một quan sát và làm theo, tuần hai nhận dần việc, tuần ba tự chủ và ghi chép đều, tuần bốn ngồi lại với ba mẹ để chỉnh — giúp cả trẻ, ba mẹ và bạn bớt căng thẳng, và quyết định phần lớn chuyện bạn có làm lâu được ở nhà đó hay không.
Nhiều người nghỉ việc trong tháng đầu không phải vì thiếu tay nghề mà vì hai bên không hiểu nhau: bảo mẫu làm theo cách quen, ba mẹ thấy khác thì khó chịu mà không nói, tích lại thành chuyện lớn. Bài này dành cho người làm nghề, đi theo từng tuần với những việc cụ thể nên làm, những điều không nên vội và cách nói chuyện khi có bất đồng.
Tuần một: quan sát nhiều hơn làm
Ngày đầu tiên, nếu có thể, hãy làm cùng ba mẹ hoặc người đang chăm bé. Đi theo họ qua một vòng ngày: bé dậy lúc nào, uống sữa hay ăn gì, chơi ở đâu, ngủ thế nào, tắm lúc mấy giờ. Hỏi tên các đồ vật theo cách gia đình gọi, vì trẻ hai tuổi có thể chỉ hiểu "cái măm" mà không hiểu "cái thìa". Ghi lại vào sổ, kể cả những điều tưởng nhỏ như bé quen ngủ có khăn gì bên cạnh.
Trong tuần đầu, làm theo cách của nhà, kể cả khi bạn thấy cách khác tốt hơn, trừ khi cách đó trái an toàn. Trẻ đang phải làm quen một người lạ; đổi thêm cách ăn, cách ru ngủ cùng lúc chỉ khiến trẻ khóc nhiều hơn. Nếu thấy điều cần góp ý, ghi lại để nói vào buổi ngồi lại cuối tuần, trừ những điều liên quan an toàn thì nói ngay.
Đừng ép trẻ quen mình. Ngồi gần, chơi song song, để trẻ tự tiến lại. Một trẻ đang ở giai đoạn sợ người lạ có thể mất vài ngày đến vài tuần mới để bạn bế mà không khóc. Ba mẹ đôi khi sốt ruột; bạn có thể giải thích nhẹ rằng trẻ đang làm quen theo tốc độ của mình và việc đó là bình thường.
Cuối tuần một, bạn nên trả lời được: trẻ ăn gì, dị ứng gì, sợ gì, dỗ thế nào thì nín, ngủ cần gì, ai được đón trẻ, số điện thoại ai gọi khi khẩn cấp, hộp sơ cứu và thuốc của trẻ để đâu, cầu dao điện và van gas ở đâu.
Lộ trình bốn tuần
Bảng dưới là khung gợi ý. Trẻ dễ làm quen có thể đi nhanh hơn, trẻ nhạy cảm hoặc đang có biến động trong nhà có thể cần chậm hơn.
| Tuần | Trọng tâm | Việc cụ thể | Dấu hiệu đang ổn |
|---|---|---|---|
| 1 | Quan sát, làm theo | Đi theo nếp ngày của bé; ghi sổ; hỏi tên đồ vật; tìm hiểu nhà cửa, đồ sơ cứu | Bé chịu ngồi gần, chịu bạn đút ăn hoặc chơi cùng |
| 2 | Nhận dần việc | Tự làm từng phần: cho ăn, tắm, ru ngủ; ba mẹ hoặc người lớn còn ở gần | Bé ngủ được khi bạn ru; khóc khi mẹ đi ngắn dần |
| 3 | Tự chủ, ghi chép đều | Tự lo cả ngày; nhắn tin cập nhật theo giờ đã hẹn; ghi ăn, ngủ, vệ sinh, sự việc lạ | Ba mẹ ít hỏi lại; bạn biết trước nhu cầu của bé |
| 4 | Ngồi lại, chỉnh | Buổi trao đổi với ba mẹ; chốt những điều giữ, điều đổi; xem lại thoả thuận | Hai bên nói được điều chưa hài lòng mà không căng |
Một số gia đình gộp tháng đầu vào thời gian thử việc. Nếu vậy, cuối tuần bốn cũng là lúc hai bên quyết định tiếp tục hay dừng, nên chuẩn bị cho buổi ngồi lại kỹ hơn.
Tuần hai và ba: nhận việc và ghi chép
Từ tuần hai, nhận dần từng phần việc: hôm nay bạn tự cho ăn trưa, mai bạn tự tắm, hôm sau ru giấc chiều. Mỗi phần mới, hỏi lại một lần xem có điểm nào ba mẹ muốn khác không. Tránh nhận cả ngày ngay lập tức khi trẻ còn khóc nhiều mỗi lần mẹ đi; quá trình chậm vài ngày thường giúp tiết kiệm cả tháng.
Ghi chép là thứ biến bạn từ "người trông" thành "người làm nghề". Một trang mỗi ngày là đủ: giờ ăn và lượng ăn ước chừng, giờ ngủ, số lần thay tã hoặc đi vệ sinh, tâm trạng, việc lạ như vết xước, ho, bé nói được từ mới. Ba mẹ đi làm về đọc mất hai phút nhưng hiểu được cả ngày của con. Khi có chuyện, sổ cũng là bằng chứng bạn đã quan sát và báo đúng lúc.
Hẹn với ba mẹ cách nhắn tin trong ngày: gửi ảnh mấy lần, lúc nào, chuyện gì phải gọi ngay, chuyện gì nhắn được. Nhiều ba mẹ muốn ảnh liên tục trong tuần đầu rồi giảm dần; có gia đình chỉ muốn tin quan trọng. Đã hẹn thì giữ đúng, vì im lặng bất thường dễ khiến ba mẹ lo.
Tuần ba thường là lúc mệt nhất: hết hồi hộp ban đầu, bắt đầu thấy những điều không như mình nghĩ. Hãy giữ giờ nghỉ của mình, ăn uống đúng bữa, và ghi lại những điều muốn trao đổi thay vì để bực bội tích lại.
Những điều không nên vội trong tháng đầu
Không thay đổi nếp ăn ngủ của trẻ khi chưa bàn với ba mẹ. Dù bạn thấy trẻ ngủ quá muộn hay ăn quá ít, hãy ghi lại quan sát và đề xuất, đừng tự điều chỉnh.
Không nhận lời ông bà, họ hàng làm khác ba mẹ dặn. Nếu có chỉ đạo khác nhau, nhắn hỏi ba mẹ và làm theo người chịu trách nhiệm chính với trẻ.
Không kể chuyện gia đình cũ. So sánh "bé nhà trước ăn giỏi hơn" làm ba mẹ khó chịu và trẻ có thể nghe thấy. Mỗi gia đình là một nơi mới.
Không đưa người ngoài vào nhà. Kể cả người thân của bạn ghé thăm, phải được ba mẹ đồng ý trước.
Không đăng ảnh trẻ hay ảnh nhà lên mạng. Ngay cả ảnh chụp từ phía sau. Thông tin gia đình là thứ bạn được giao giữ.
Không tự cho trẻ ăn món mới. Đặc biệt với trẻ dưới hai tuổi hoặc trẻ có tiền sử dị ứng, món mới là việc của ba mẹ quyết và thường thử khi có người nhà bên cạnh theo dõi.
Không đưa trẻ ra khỏi nhà khi chưa hỏi. Đi dạo công viên, sang nhà hàng xóm, xuống sảnh chung cư đều nên hỏi trước trong tháng đầu, vì ba mẹ có thể có lý do riêng mà bạn chưa biết.
Khi có sự cố trong tháng đầu
Sự cố trong tháng đầu — trẻ ngã, trẻ bị muỗi đốt sưng, làm vỡ đồ, quên đồ của trẻ khi đi dạo — gây căng thẳng hơn hẳn so với cùng sự cố đó sau một năm, vì lòng tin còn mỏng. Nguyên tắc là báo ngay, báo đủ, không giảm nhẹ. Nhắn hoặc gọi cho ba mẹ khi việc vừa xảy ra, kể rõ chuyện gì, lúc nào, bạn đã làm gì, trẻ hiện ra sao, kèm ảnh nếu có vết thương. Đừng chờ ba mẹ về mới kể, càng đừng hy vọng họ không để ý.
Với chấn thương, xử lý theo nguyên tắc sơ cứu đã học và gọi 115 ngay khi có dấu hiệu nặng như khó thở, lơ mơ, co giật, chảy máu không cầm được. Sau đó ghi lại vào sổ trong ngày. Nếu là lỗi của bạn, nhận lỗi rõ ràng và nói bạn sẽ làm gì để không lặp lại; nếu không phải lỗi của ai, kể sự việc trung tính, không đổ cho trẻ.
Ba mẹ có thể phản ứng mạnh trong lúc lo. Giữ bình tĩnh, nghe hết, đừng cãi ngay. Khi mọi người đã bình tĩnh, có thể đề xuất thay đổi để giảm rủi ro: gắn chặn cầu thang, đổi chỗ để đồ nóng. Một sự cố được xử lý minh bạch đôi khi lại là lúc ba mẹ tin bạn hơn.
Buổi ngồi lại cuối tháng
Cuối tuần bốn, đề nghị một buổi trao đổi khoảng nửa giờ khi trẻ đã ngủ. Bạn có thể mở đầu bằng những điều đã quan sát được ở trẻ trong tháng — bé đã quen giờ ngủ, bé sợ tiếng máy hút bụi, bé thích được đọc truyện trước khi ngủ — rồi hỏi ba mẹ thấy gì cần giữ, gì cần đổi. Bắt đầu bằng trẻ giúp cuộc nói chuyện có chung một mục tiêu.
Sau đó nói những điều bạn cần, một cách cụ thể: "Ba mẹ về sau 7 giờ tối thì em xin được báo trước để em sắp xếp đón con", "Em xin được nghỉ trưa nửa tiếng khi bé ngủ", "Em thấy ổ điện ở phòng khách chưa có nắp, ba mẹ xem gắn giúp em". Câu cụ thể dễ được đồng ý hơn lời than chung "em thấy mệt quá".
Nếu sau buổi nói chuyện bạn thấy không thể làm lâu ở nhà này — vì những điều cốt lõi không khớp, không phải vì một hai chuyện nhỏ — hãy nói sớm và báo trước đúng như đã thoả thuận, để gia đình có thời gian tìm người. Rời một nơi không hợp sau một tháng tốt hơn ở lại trong bực bội rồi bỏ ngang sau sáu tháng, khi trẻ đã gắn bó sâu.
Nếu hai bên muốn tiếp tục, đây là lúc xem lại thoả thuận bằng văn bản và bổ sung những điều tháng đầu mới lộ ra: việc phát sinh, giờ về muộn, cách liên lạc. Một thoả thuận được cập nhật sau tháng đầu thường chính xác hơn bản ký trước ngày đi làm.
Giữ mình trong tháng đầu
Tháng đầu ở một gia đình mới, đặc biệt với bảo mẫu ở lại, có thể rất cô đơn: chỗ ngủ lạ, bữa ăn lạ, không có ai để kể. Hãy giữ liên lạc với người thân vào giờ nghỉ, có một người bạn cùng nghề để hỏi khi gặp tình huống khó. Nhiều người làm nghề lâu năm có nhóm nhỏ vài người quen, chia sẻ kinh nghiệm và nhắc nhau giữ quyền lợi.
Chú ý cơ thể: tháng đầu thường đau lưng, mất ngủ vì nhịp mới. Nếu thấy mình bắt đầu cáu với trẻ nhiều hơn, khó ngủ nhiều đêm liền, hãy coi đó là tín hiệu cần nghỉ hoặc cần trao đổi lại khối lượng việc, không phải dấu hiệu bạn kém. Một người trông trẻ được nghỉ đủ là người trông trẻ an toàn.
Cuối cùng, cho mình thời gian. Gần như ai cũng có lúc trong tháng đầu muốn bỏ. Phân biệt cảm giác mệt vì mới với cảm giác "nơi này không hợp" bằng cách chờ qua buổi ngồi lại cuối tháng rồi mới quyết, trừ khi có điều trái an toàn hoặc bị đối xử tệ thì không cần chờ.
Câu hỏi thường gặp
Trẻ khóc mỗi lần mẹ đi làm suốt tuần đầu có bình thường không?
Rất thường gặp, đặc biệt với trẻ từ khoảng tám tháng đến ba tuổi. Một lời chào tạm biệt ngắn và rõ của mẹ, rồi bạn chuyển sự chú ý của trẻ sang hoạt động quen, thường giúp trẻ nín nhanh hơn. Nếu sau vài tuần trẻ vẫn khóc dai dẳng cả ngày, bỏ ăn, nên trao đổi với ba mẹ để tìm nguyên nhân.
Ba mẹ lắp camera và hay nhắn nhắc qua camera thì sao?
Tháng đầu ba mẹ thường xem nhiều hơn vì chưa quen người mới. Hãy coi camera là cách để ba mẹ yên tâm và cũng là bằng chứng bảo vệ bạn. Nếu bị nhắc quá nhiều đến mức khó làm việc, đưa vào buổi ngồi lại và đề xuất cách liên lạc khác, ví dụ cập nhật theo giờ cố định.
Nên ghi chép trên sổ giấy hay nhắn tin?
Tuỳ gia đình. Sổ giấy để ở nhà tiện cho cả nhà đọc; tin nhắn tiện cho ba mẹ ở xa. Nhiều người dùng cả hai: nhắn tin cho việc cần báo ngay, sổ cho bản tổng kết ngày. Điều quan trọng là đều đặn và ghi sự việc chứ không nhận xét trẻ ngoan hay hư.
Nếu ba mẹ và ông bà dặn khác nhau thì theo ai?
Theo người đã thuê bạn và chịu trách nhiệm chính với trẻ, thường là ba mẹ. Khi có chỉ đạo trái nhau, nhắn hỏi ba mẹ một cách trung tính, không mách lẻo. Tốt nhất nên hỏi ngay từ buổi gặp đầu tiên ai là người quyết khi có khác biệt.
Thử việc mấy ngày thì nghỉ được không?
Được, nếu thoả thuận thử việc cho phép và bạn báo rõ ràng. Hãy nói thẳng với ba mẹ thay vì bỏ đi đột ngột, để họ kịp sắp xếp người trông. Công những ngày đã làm cần được tính theo thoả thuận ban đầu, nên hỏi rõ điều này trước khi bắt đầu thử việc.
Tháng đầu có nên xin nghỉ ngày nào không?
Nếu thoả thuận có ngày nghỉ định kỳ thì cứ nghỉ đúng ngày đó, vì tạo nếp ngay từ đầu dễ hơn đổi về sau. Tránh xin nghỉ đột xuất trong tuần đầu khi trẻ đang làm quen, trừ khi có việc thật sự cần. Báo sớm khi có thể để gia đình chuẩn bị.