Nghỉ việc trông trẻ đúng cách: báo trước, chia tay với trẻ và bàn giao cho người sau

Nghỉ việc trông trẻ đúng cách gồm bốn bước: báo trước cho ba mẹ theo đúng thời hạn đã thoả thuận và quy định pháp luật lao động, chuẩn bị cho trẻ chia tay dần thay vì biến mất đột ngột, viết một bản bàn giao đủ để người trông sau làm được ngay, và chốt các khoản công nợ cuối cùng rõ ràng. Làm đủ bốn bước, bạn rời đi mà vẫn giữ được danh tiếng, lời giới thiệu và một kỷ niệm đẹp với đứa trẻ mình từng chăm.

Ai làm nghề cũng sẽ có lúc nghỉ: trẻ lớn vào trường, gia đình chuyển nhà, bạn chuyển việc, sức khoẻ không cho phép. Nhưng cách nghỉ khác nhau rất xa. Có người nghỉ để lại một cuốn sổ bàn giao chi tiết và một đứa trẻ đã được chuẩn bị; có người nghỉ bằng một tin nhắn tối hôm trước. Bài này dành cho người làm nghề muốn kết thúc công việc như cách mình muốn được nhớ tới. Trường hợp bị cho nghỉ đột ngột, bị nợ lương thuộc danh mục thoả thuận và quyền lợi.

Báo trước: bao lâu và báo thế nào

Bộ luật Lao động 2019 có quy định riêng về việc chấm dứt hợp đồng với lao động giúp việc gia đình, trong đó mỗi bên khi muốn đơn phương chấm dứt cần báo trước một khoảng thời gian. Thời hạn cụ thể nên kiểm trong văn bản hiện hành và trong thoả thuận hai bên đã ký; nếu thoả thuận ghi thời hạn dài hơn mức luật yêu cầu, hãy giữ đúng điều đã hứa.

Về thực tế, thời gian báo trước nên đủ để ba mẹ tìm người mới và để trẻ có vài ngày làm quen với người sau khi bạn còn ở đó. Với bảo mẫu đã gắn bó lâu với một trẻ nhỏ, báo sớm hơn mức tối thiểu là một món quà cho gia đình, nếu hoàn cảnh của bạn cho phép.

Báo trực tiếp, rồi ghi lại bằng chữ. Chọn lúc trẻ đã ngủ hoặc không có mặt, nói với ba mẹ bằng lời: bạn định nghỉ từ ngày nào, lý do ngắn gọn nếu muốn chia sẻ, và bạn sẵn sàng giúp gì trong thời gian còn lại. Sau đó nhắn tin hoặc viết vài dòng xác nhận ngày báo và ngày nghỉ. Tin nhắn này là bằng chứng bạn đã báo đúng hạn nếu sau này có hiểu lầm.

Không cần kể chi tiết lý do nếu đó là chuyện riêng. "Em có việc gia đình phải về quê lâu dài" là đủ. Nếu lý do liên quan tới cách gia đình đối xử với bạn, nên nói thẳng nhưng bình tĩnh, tập trung vào sự việc, không nhân lúc nghỉ để trút giận.

Lịch gợi ý cho hai tuần cuối

Bảng dưới là khung cho trường hợp báo trước khoảng hai tuần với một trẻ dưới ba tuổi đã gắn bó với bạn lâu. Điều chỉnh theo thời hạn thực tế và theo tuổi của trẻ.

Với trẻ sơ sinh, phần chuẩn bị chủ yếu là để người mới học nếp sinh hoạt khi bạn còn ở đó. Với trẻ ba, bốn tuổi, lời giải thích rõ ràng, đúng sự thật quan trọng hơn: trẻ cần biết đây không phải lỗi của mình.

Chia tay với trẻ: rõ ràng, ngắn gọn, đúng sự thật

Trẻ nhỏ gắn bó với người chăm mình hằng ngày. Khi người ấy biến mất mà không có lời giải thích, trẻ có thể bất an, quấy khóc, ngủ kém, bám mẹ hơn trong một thời gian. Một cuộc chia tay được chuẩn bị không xoá được nỗi buồn nhưng giúp trẻ hiểu chuyện gì đang xảy ra.

Hãy thống nhất với ba mẹ ai nói với trẻ, nói lúc nào và nói thế nào. Lời giải thích nên đơn giản và đúng sự thật: "Cô sẽ về quê ở với gia đình cô. Cô sẽ nhớ con. Cô Hoa sẽ đến chơi với con, cô Hoa biết con thích đọc truyện con mèo." Tránh hứa những điều không chắc như "cô sẽ quay lại thăm con hoài", vì trẻ nhớ lời hứa lâu hơn người lớn nghĩ.

Ngày cuối, chào tạm biệt rõ ràng rồi đi, không lẻn đi lúc trẻ ngủ. Lẻn đi tránh được cảnh khóc ngay lúc đó nhưng để lại cảm giác người thân có thể biến mất bất cứ lúc nào. Một cái ôm, một câu "cô yêu con, con ở với ba mẹ và cô Hoa nhé", rồi đi. Nếu trẻ khóc, người lớn ở lại sẽ dỗ; đó là việc của họ từ lúc này.

Có thể để lại cho trẻ một kỷ vật nhỏ được ba mẹ đồng ý: bức vẽ hai cô cháu cùng tô, một cuốn truyện hay đọc cùng. Không tặng quà đắt tiền, không để lại số điện thoại riêng cho trẻ lớn khi chưa hỏi ba mẹ.

Bản bàn giao cho người trông sau nên có gì

Bản bàn giao là món quà lớn nhất bạn để lại cho đứa trẻ, vì nó giúp người sau không phải học lại từ đầu bằng những lần trẻ khóc. Viết ngắn gọn, theo mục:

• Sức khoẻ và an toàn: dị ứng (thức ăn, thuốc, côn trùng), bệnh mạn tính, thuốc đang dùng theo đơn và người quyết định cho uống, số điện thoại khẩn cấp do ba mẹ cung cấp, nơi để hộp sơ cứu.
• Nếp ngày: giờ dậy, giờ ăn, giờ ngủ ngày, giờ tắm, giờ ngủ tối; trẻ cần gì để ngủ (khăn, bài hát, đèn ngủ).
• Ăn uống: món trẻ thích, món trẻ không ăn, cách ba mẹ muốn xử lý khi trẻ không ăn, đồ ăn vặt được phép.
• Tính nết và cách dỗ: trẻ sợ gì, thích gì, dấu hiệu sắp quấy, câu nói hoặc trò chơi làm trẻ bình tĩnh lại.
• Từ ngữ riêng của trẻ: những từ trẻ dùng mà người ngoài không hiểu.
• Nhà cửa: những chỗ trẻ hay trèo, cửa cần khoá, đồ phải để trên cao, quy tắc ra vào nhà của gia đình.
• Người được đón trẻ, người được vào nhà: theo đúng danh sách ba mẹ đưa.

Đưa bản bàn giao cho ba mẹ đọc và sửa trước, vì đây là thông tin của gia đình; ba mẹ là người quyết định đưa gì cho người mới. Không giữ lại bản sao có thông tin riêng của gia đình sau khi nghỉ.

Gặp người trông mới: truyền nghề, không truyền thói quen riêng

Nếu được làm cùng người mới vài ngày trước khi nghỉ, đó là cơ hội tốt nhất cho đứa trẻ. Cứ để người mới làm, bạn đứng bên cạnh, chỉ khi cần. Trẻ thấy hai người lớn cùng chăm mình một cách thoải mái sẽ dễ chấp nhận người mới hơn là thấy bạn giữ chặt mọi việc tới phút cuối.

Điều nên truyền là những gì gia đình đã chọn: nếp ngày, cách dỗ, những điều cấm. Điều không nên truyền là thói quen riêng của bạn mà ba mẹ chưa từng đồng ý, hay nhận xét cá nhân về các thành viên trong nhà. Câu "ba bé khó tính lắm, em cẩn thận" có thể khiến người mới bước vào với sự dè chừng không cần thiết; thay bằng việc cụ thể "ba bé muốn được nhắn tin trước khi cho bé ra ngoài".

Đừng cạnh tranh với người mới trong mắt trẻ. Khi trẻ chạy về phía bạn thay vì người mới, nhẹ nhàng hướng trẻ sang người mới. Đó là việc khó về cảm xúc, nhưng là cách yêu thương trẻ đúng nhất vào lúc này.

Chốt công nợ, trả đồ và xin lời nhận xét

Trước ngày cuối, đối chiếu với ba mẹ những khoản còn lại: tiền công những ngày đã làm trong tháng, phần làm thêm giờ nếu có, khoản bảo hiểm theo thoả thuận, các khoản bạn đã ứng mua đồ cho trẻ. Ghi ra một danh sách ngắn để hai bên cùng xem. Rõ ràng ở bước này giúp tránh những tin nhắn khó chịu sau khi đã rời đi.

Trả lại chìa khoá, thẻ ra vào, đồ của gia đình đang để ở chỗ bạn. Xoá ảnh trẻ trong điện thoại nếu đã thoả thuận như vậy, hoặc hỏi ba mẹ muốn bạn giữ lại ảnh nào làm kỷ niệm. Rời khỏi các nhóm nhắn tin của gia đình nếu đó là nhóm công việc.

Cuối cùng, xin ba mẹ một lời nhận xét: vài dòng viết tay hoặc tin nhắn ghi bạn làm từ khi nào đến khi nào, chăm trẻ bao nhiêu tuổi, việc chính là gì. Hỏi họ có sẵn lòng làm người tham chiếu khi bạn tìm việc mới không. Phần lớn gia đình hài lòng sẽ vui vẻ đồng ý; đây là tài sản quý nhất bạn mang theo sang nơi làm tiếp.

Khi phải nghỉ gấp hoặc nghỉ trong căng thẳng

Có những lúc không thể báo trước đủ: bản thân ốm nặng, người nhà gặp nạn, hoặc bị đối xử tệ đến mức không thể ở lại. Trong trường hợp khẩn cấp, vẫn báo ngay khi có thể, giải thích ngắn, và nếu được thì giới thiệu người quen làm nghề có thể thay tạm. Một lời báo kịp thời, dù muộn, vẫn tốt hơn im lặng.

Nếu nghỉ vì bị xúc phạm, quấy rối, bị giữ giấy tờ, không được trả công, bạn không có nghĩa vụ ở lại chịu đựng cho hết thời hạn báo trước. Hãy giữ lại bằng chứng như tin nhắn, ghi chép ngày giờ, rời đi an toàn và tìm hỗ trợ từ cơ quan lao động, chính quyền địa phương hoặc công an khi cần. Quyền lợi của bạn trong những tình huống này được bàn kỹ ở danh mục thoả thuận và quyền lợi của trang.

Ngay cả khi nghỉ trong căng thẳng, hãy nghĩ tới đứa trẻ. Nếu có thể, để lại vài dòng bàn giao cơ bản về sức khoẻ và nếp ngày của trẻ cho ba mẹ. Trẻ không có lỗi trong chuyện của người lớn, và vài dòng đó có thể giúp trẻ đỡ khổ trong những ngày đổi người.

Câu hỏi thường gặp

Bảo mẫu nghỉ việc phải báo trước bao nhiêu ngày?

Bộ luật Lao động 2019 có quy định về thời hạn báo trước khi đơn phương chấm dứt hợp đồng với lao động giúp việc gia đình. Hãy kiểm văn bản hiện hành và thoả thuận hai bên đã ký; nếu thoả thuận ghi dài hơn, giữ theo thoả thuận. Trên thực tế, báo càng sớm càng giúp gia đình và trẻ chuẩn bị tốt hơn.

Có nên nói thật lý do nghỉ với ba mẹ không?

Không bắt buộc kể chi tiết chuyện riêng. Một lý do ngắn gọn, trung thực là đủ. Nếu lý do liên quan cách gia đình đối xử, nên nói thẳng nhưng bình tĩnh, tập trung vào sự việc. Nói thật một cách tôn trọng giúp hai bên chia tay không để lại hiểu lầm.

Sau khi nghỉ có nên đến thăm trẻ không?

Chỉ khi ba mẹ đồng ý và mời. Một số gia đình muốn trẻ có thời gian quen người mới trước rồi mới gặp lại người cũ. Đến thăm bất ngờ có thể làm trẻ bối rối và khó xử cho người trông mới. Một cuộc gọi video ngắn được hẹn trước thường là cách nhẹ nhàng hơn.

Gia đình nhờ ở lại thêm sau ngày nghỉ đã báo thì sao?

Bạn có thể đồng ý nếu hoàn cảnh cho phép, nhưng nên chốt ngày cụ thể bằng chữ. Nếu không thể, từ chối lịch sự và đề nghị giúp theo cách khác, ví dụ giới thiệu người quen làm nghề. Ở lại vô thời hạn vì ngại thường dẫn tới mệt mỏi và bỏ ngang.

Trẻ khóc nhiều khi biết bảo mẫu sắp nghỉ, có nên đổi ý ở lại không?

Nỗi buồn của trẻ là có thật nhưng thường giảm dần khi người mới được chuẩn bị tốt. Quyết định ở lại nên dựa trên hoàn cảnh của bạn và thoả thuận với ba mẹ, không chỉ vì cảm giác có lỗi. Một cuộc chia tay chuẩn bị kỹ giúp trẻ đỡ hơn bạn nghĩ.

Có nên giữ ảnh trẻ làm kỷ niệm sau khi nghỉ không?

Hãy hỏi ba mẹ. Nhiều gia đình đồng ý để bạn giữ vài tấm làm kỷ niệm riêng, với điều kiện không đăng lên mạng hay dùng để quảng cáo bản thân. Nếu ba mẹ muốn bạn xoá hết, hãy tôn trọng. Ảnh trẻ là dữ liệu cá nhân của trẻ và gia đình.