Nhóm trẻ nhận chăm sóc thường xuyên nhiều trẻ của các gia đình khác, có thu tiền, mà chưa được cơ quan có thẩm quyền cho phép, có bốn nhóm rủi ro: bị xử phạt hành chính và buộc ngừng hoạt động khi bị kiểm tra; trách nhiệm dân sự và có thể cả hình sự nặng hơn khi trẻ gặp sự cố; khó mua bảo hiểm, khó nhận hỗ trợ, tập huấn của địa phương; và mất niềm tin của ba mẹ khi chuyện bị lộ. Rủi ro lớn nhất không nằm ở tiền phạt, mà ở chỗ khi có chuyện xảy ra với một đứa trẻ, việc hoạt động không phép làm mọi thứ khó gỡ hơn nhiều.
Bài này viết cho người đang trông vài bé tại nhà, hoặc đã mở nhóm mà chưa làm thủ tục, và đang băn khoăn có nên làm cho đúng không. Không có mức phạt hay số điều luật ở đây, vì các văn bản xử phạt trong lĩnh vực giáo dục được sửa đổi theo thời gian; điều cần nắm là nguyên lý, và nơi hỏi cho đúng là UBND xã, phường nơi đặt nhóm trẻ.
Trông vài bé có phải là mở nhóm trẻ không
Đây là câu hỏi đầu tiên và cũng khó trả lời chung nhất. Trông con giúp một người họ hàng, hay trông hai bé con của hàng xóm vài buổi mỗi tuần, khác với việc nhận thường xuyên tám, mười bé của nhiều gia đình, có giờ mở cửa, có thu tiền hằng tháng. Trường hợp thứ hai, về bản chất, là một cơ sở chăm sóc, giáo dục trẻ mầm non, thuộc loại hình nhóm trẻ hoặc lớp mẫu giáo độc lập theo quy chế của Bộ Giáo dục và Đào tạo.
Ranh giới giữa hai trường hợp phụ thuộc vào số trẻ, tính thường xuyên, việc có thu tiền hay không, và cách địa phương áp dụng văn bản. Thay vì tự đoán, cách chắc chắn nhất là đến UBND xã, phường hỏi thẳng: với số trẻ và cách làm như của mình, có cần làm thủ tục không, và nếu có thì là thủ tục gì. Từ 7/2025, khi không còn cấp huyện, việc quản lý giáo dục mầm non ở cơ sở được giao nhiều hơn cho cấp xã, nên đây là nơi đầu tiên cần hỏi.
Một dấu hiệu để tự kiểm: nếu mình đã có nội quy, có bảng thu tiền hằng tháng, có nhóm chat với các ba mẹ, và có người đến hỏi gửi con qua giới thiệu, thì mình đang vận hành như một nhóm trẻ, dù chưa gọi tên như vậy.
Rủi ro thứ nhất: bị kiểm tra, xử phạt và buộc ngừng
Nhóm trẻ không phép thường bị phát hiện qua đâu? Qua phản ánh của hàng xóm, qua một sự cố với trẻ được báo chí hoặc mạng xã hội đưa tin, qua các đợt rà soát cơ sở giáo dục mầm non ngoài công lập mà nhiều địa phương tổ chức, đặc biệt sau những vụ việc đau lòng.
Khi bị kiểm tra thì chuyện gì xảy ra? Hoạt động giáo dục khi chưa được phép là hành vi có thể bị xử phạt hành chính theo nghị định xử phạt trong lĩnh vực giáo dục. Ngoài tiền phạt, cơ sở có thể bị buộc ngừng hoạt động, và các gia đình phải tìm chỗ gửi con khác ngay lập tức.
Có phải chỉ nhóm lớn mới bị kiểm tra? Không hẳn. Nhóm nhỏ ít bị chú ý hơn, nhưng chỉ cần một phản ánh hoặc một sự cố là đủ để cán bộ đến xem. Quy mô nhỏ không phải là lý do để được bỏ qua, và cũng không làm giảm trách nhiệm của người nhận trông khi trẻ gặp chuyện.
Hệ quả thật với người làm nghề là gì? Mất thu nhập đột ngột, phải hoàn tiền đã thu trước, mất công cải tạo nhà, và có hồ sơ vi phạm khi sau này muốn xin phép. Ba mẹ bị ảnh hưởng thường không quay lại.
Rủi ro thứ hai: khi trẻ gặp sự cố, mọi thứ nặng hơn
Không ai mở nhóm trẻ với ý nghĩ sẽ có chuyện. Nhưng trẻ nhỏ có thể bị hóc, ngã, sốt cao co giật trong bất cứ nhóm trẻ nào, kể cả nhóm làm rất cẩn thận. Khi chuyện đó xảy ra ở một nhóm có phép, chủ nhóm có thể chứng minh mình đã đáp ứng điều kiện: người chăm có chứng chỉ, sĩ số đúng, nhà đã được xem, có quy trình. Ở nhóm không phép, câu hỏi đầu tiên sẽ là vì sao nhận trẻ khi chưa đủ điều kiện, và câu trả lời gần như luôn bất lợi.
Về dân sự, người nhận chăm sóc trẻ có trách nhiệm bồi thường thiệt hại khi trẻ bị tổn hại do lỗi của mình trong thời gian trẻ ở dưới sự quản lý của họ, theo Bộ luật Dân sự. Về hình sự, tuỳ hậu quả và lỗi, người trông trẻ có thể bị truy cứu theo những tội danh liên quan đến vô ý gây thương tích hoặc gây chết người, hay những hành vi xâm phạm trẻ. Việc hoạt động không phép không tự nó tạo ra tội, nhưng làm yếu đi mọi lập luận rằng mình đã làm đúng.
Còn một điều nặng hơn mọi điều khoản: khi sự cố xảy ra mà nhóm không có quy trình, không có ai hướng dẫn, chủ nhóm sẽ một mình đối mặt với gia đình đứa trẻ và với chính lương tâm mình. Nhiều người làm nghề lâu năm nói rằng lý do họ làm thủ tục không phải vì sợ phạt, mà vì muốn chắc mình đã làm hết những gì có thể.
Rủi ro thứ ba và thứ tư: mất những thứ chỉ nhóm có phép mới có
Ngoài phạt và trách nhiệm, nhóm không phép còn thiếu những thứ giúp nó vận hành bền:
- Bảo hiểm: các sản phẩm bảo hiểm tai nạn cho trẻ hoặc bảo hiểm trách nhiệm cho cơ sở thường yêu cầu cơ sở hoạt động hợp pháp; không phép thì khó mua, hoặc mua rồi khó được chi trả khi có sự cố.
- Tập huấn và hỗ trợ của địa phương: nhiều địa phương có các lớp bồi dưỡng chuyên môn, hướng dẫn an toàn, phòng chống dịch cho nhóm trẻ độc lập đã được cấp phép; nhóm không phép không có tên trong danh sách nên không được mời.
- Ngành y tế và giáo dục biết đến: khi có dịch bệnh trong khu vực, nhóm có phép thường được thông báo, hướng dẫn; nhóm không phép tự xoay xở.
- Niềm tin của ba mẹ: ba mẹ ngày càng hỏi về giấy phép trước khi gửi con, nhất là sau những vụ việc được đưa tin. Nhóm có phép có thể trả lời thẳng; nhóm không phép phải né tránh.
- Khả năng mở rộng: muốn thuê thêm người, nhận thêm trẻ, chuyển sang nhà rộng hơn thì đều cần nền tảng hợp pháp.
Những thứ trong danh sách này không hiện ra ngay trong tháng đầu. Chúng hiện ra dần, thường vào đúng lúc nhóm cần nhất.
Lộ trình từ nhóm tự phát sang nhóm có phép
Nếu đang trông trẻ mà chưa có phép, chuyển sang làm đúng không nhất thiết phải dừng ngay mọi thứ, nhưng cần đi theo các bước rõ ràng và không kéo dài:
- Đến UBND xã, phường hỏi xem trường hợp của mình có thuộc diện phải làm thủ tục không, điều kiện và hồ sơ gồm những gì, văn bản đang áp dụng là văn bản nào. Ghi lại tên người tiếp và nội dung được hướng dẫn.
- Tự đối chiếu nhóm của mình với từng điều kiện: người chăm có đủ chuẩn và chứng chỉ chưa, sĩ số so với định mức, nhà có đáp ứng yêu cầu an toàn, phòng cháy, vệ sinh không. Danh mục này đã được nói trong bài về điều kiện mở nhóm trẻ ở cùng danh mục.
- Lập kế hoạch bù phần thiếu theo thứ tự an toàn trước: sĩ số và số người trông, lối thoát, phòng cháy, rồi mới đến đồ dùng, chứng chỉ. Trong lúc bù, giảm số trẻ về mức an toàn nếu đang vượt sức.
- Đi học những gì còn thiếu: chứng chỉ chăm sóc trẻ theo yêu cầu, lớp sơ cấp cứu có thực hành.
- Nói thật với ba mẹ đang gửi con về việc nhóm đang làm thủ tục, những gì sẽ thay đổi, và nếu phải tạm giảm số trẻ thì ưu tiên thế nào.
- Nộp hồ sơ, chuẩn bị cho đoàn kiểm tra thực tế, sửa những điểm được góp ý.
- Khi đã được phép, cập nhật nội quy, thoả thuận với ba mẹ, mua bảo hiểm phù hợp, và giữ các điều kiện ấy trong suốt thời gian hoạt động, không chỉ trong ngày kiểm tra.
Không ai hứa trước được hồ sơ sẽ được duyệt nhanh hay chậm, vì điều đó tuỳ địa phương và tuỳ mức độ hoàn thiện của nhóm. Nhưng một nhóm đang làm thủ tục một cách nghiêm túc ở vị trí khác hẳn một nhóm không làm gì, nếu chẳng may có kiểm tra hay sự cố trong thời gian chờ.
Một ví dụ: từ trông ba bé lên mười bé lúc nào không hay
Thử hình dung một chị nghỉ việc ở nhà sau khi sinh con, nhận trông thêm hai bé của hàng xóm cho có bạn chơi với con mình (ví dụ giả định). Một năm sau, nhờ giới thiệu, số bé đã lên mười, chị thuê thêm một người cháu phụ, thu tiền theo tháng, có nhóm chat với các ba mẹ. Chị chưa bao giờ nghĩ mình đang mở một nhóm trẻ, nên cũng chưa từng hỏi xã, phường.
Một buổi trưa, một bé gần hai tuổi bị sặc trong lúc ăn. Chị xử lý được vì từng xem hướng dẫn, bé không sao. Nhưng tối hôm đó, chị không ngủ được khi nghĩ đến chuyện nếu bé không qua khỏi. Tuần sau, chị đến phường hỏi thủ tục, giảm số trẻ về mức mà hai người trông an toàn, đăng ký học lớp sơ cấp cứu và lớp chăm sóc trẻ. Vài tháng sau, nhóm của chị được phép hoạt động với số trẻ ít hơn trước, và chị nói rằng điều thay đổi lớn nhất là cảm giác mình không còn làm một việc phải giấu.
Điều đáng chú ý là chi phí của chị không chỉ là tiền làm hồ sơ và đi học, mà còn là phần thu nhập mất đi khi giảm số trẻ. Chị chấp nhận điều đó vì hiểu rằng mười bé với hai người không có chứng chỉ là mức chị không giữ an toàn được mỗi ngày, chỉ là trước đây may mắn chưa có chuyện.
Câu chuyện không có gì đặc biệt, và đó chính là điểm đáng nói: phần lớn nhóm trẻ không phép không bắt đầu từ ý định làm sai, mà từ việc lớn dần lên mà không dừng lại để hỏi. Dừng lại sớm thì chi phí ít hơn nhiều so với dừng lại sau một sự cố.
Câu hỏi thường gặp
Trông trẻ tại nhà có cần xin phép không?
Tuỳ quy mô và cách làm. Trông con giúp người thân thường không phải là mở cơ sở giáo dục. Nhận thường xuyên nhiều trẻ của các gia đình, có thu tiền, có giờ mở cửa thì về bản chất là nhóm trẻ độc lập, cần làm thủ tục. Hỏi UBND xã, phường để có câu trả lời cho trường hợp cụ thể.
Mở nhóm trẻ không phép bị phạt bao nhiêu tiền?
Mức phạt được quy định trong nghị định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực giáo dục, có thể thay đổi theo thời gian, nên không nêu con số ở đây. Ngoài tiền phạt còn có biện pháp buộc ngừng hoạt động. Đọc văn bản hiện hành hoặc hỏi UBND xã, phường.
Đang làm hồ sơ thì có được tiếp tục trông trẻ không?
Điều này tuỳ cách địa phương hướng dẫn. Hỏi thẳng cán bộ tiếp nhận hồ sơ. Nếu được tiếp tục, vẫn nên giữ số trẻ ở mức an toàn và bù các điều kiện an toàn trước, vì sự cố trong thời gian chờ vẫn được xem xét như lúc chưa có phép.
Nhóm trẻ không phép có mua được bảo hiểm cho trẻ không?
Ba mẹ có thể tự mua bảo hiểm tai nạn cho con, nhưng bảo hiểm trách nhiệm cho cơ sở thường yêu cầu cơ sở hoạt động hợp pháp. Đọc kỹ điều khoản của từng sản phẩm, đặc biệt các điều kiện loại trừ, trước khi tin rằng mình đã được bảo vệ.
Nếu biết một nhóm trẻ không phép có dấu hiệu bạo hành trẻ thì báo ở đâu?
Gọi tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111 hoặc báo công an xã, phường. Không cần chứng minh trước, chỉ cần kể lại những gì mình thấy hoặc nghe. Nếu trẻ đang gặp nguy hiểm ngay lúc đó, gọi 113.
Ba mẹ biết nhóm chưa có phép mà vẫn gửi thì chủ nhóm có được miễn trách nhiệm không?
Không. Việc ba mẹ đồng ý gửi không làm mất trách nhiệm chăm sóc, bảo vệ trẻ của người nhận trông, cũng không làm cho hoạt động không phép trở thành hợp pháp. Khi có sự cố, chủ nhóm vẫn phải chịu trách nhiệm theo quy định.