Mở nhóm trẻ tại nhà, nếu nhận chăm sóc, nuôi dưỡng thường xuyên nhiều trẻ của các gia đình khác và có thu tiền, là mở một cơ sở giáo dục mầm non loại hình nhóm trẻ hoặc lớp mẫu giáo độc lập. Muốn hoạt động đúng, người mở phải đáp ứng bốn nhóm điều kiện: người chăm trẻ đủ chuẩn và đủ sức khoẻ, nhà ở an toàn và đủ chỗ cho số trẻ dự định nhận, đồ dùng tối thiểu để ăn ngủ chơi vệ sinh, và hồ sơ được chính quyền địa phương cho phép.
Quy định chi tiết nằm trong quy chế tổ chức và hoạt động nhóm trẻ, lớp mẫu giáo độc lập do Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành, cùng các văn bản về điều kiện hoạt động giáo dục và Điều lệ trường mầm non. Các văn bản này được sửa nhiều lần, và từ ngày 1/7/2025 cả nước còn 34 tỉnh, thành, không còn cấp huyện, nên nơi nhận hồ sơ cũng đổi theo. Bài này không chép điều khoản mà giải thích từng nhóm điều kiện mang nghĩa gì với một người làm nghề định mở nhóm trẻ trong chính nhà mình, và cách đi hỏi để có câu trả lời đúng cho địa phương của bạn.
Trông vài bé và mở nhóm trẻ khác nhau ở đâu
Nhiều bảo mẫu bắt đầu rất tự nhiên: trông con cho một nhà hàng xóm, rồi nhà bên cạnh gửi thêm, rồi người quen giới thiệu. Đến lúc trong nhà có năm, bảy bé mỗi ngày, ba mẹ trả tiền theo tháng, có giờ đón giờ trả cố định, thì về bản chất đó đã là một nhóm trẻ, dù người trông vẫn nghĩ mình chỉ "giữ giùm". Ranh giới không nằm ở cái tên mình tự gọi mà ở ba dấu hiệu: nhận trẻ của nhiều gia đình không phải họ hàng, nhận thường xuyên theo ngày hoặc theo tháng, và có thu tiền.
Khi đã thành nhóm trẻ, việc chăm trẻ không còn là thoả thuận riêng giữa hai nhà nữa mà thuộc lĩnh vực giáo dục mầm non, có quản lý nhà nước. Điều này kéo theo cả trách nhiệm lẫn sự bảo vệ: người mở phải chịu kiểm tra, nhưng đổi lại có tư cách rõ ràng khi làm việc với phụ huynh, khi mua bảo hiểm cho trẻ, khi có sự cố cần chính quyền đứng ra. Ngược lại, trông một bé tại nhà khách theo hợp đồng lao động giúp việc gia đình, hay trông con của người thân không lấy tiền, thì không thuộc loại này.
Trường hợp lửng lơ, ví dụ trông hai ba bé theo giờ vài buổi một tuần, thì cách chắc chắn nhất là hỏi thẳng UBND xã, phường nơi mình ở, mô tả đúng việc mình đang làm. Tự xếp mình vào loại "không cần phép" rồi tiếp tục nhận thêm trẻ là con đường dẫn tới rắc rối mà bài cuối danh mục này nói kỹ.
Nhóm điều kiện thứ nhất: người chăm trẻ
Chủ nhóm và người trực tiếp chăm trẻ cần có trình độ chuyên môn theo quy định. Văn bản của Bộ GD&ĐT đặt yêu cầu về trình độ cho người phụ trách nhóm trẻ và cho người trực tiếp nuôi dạy, thường gắn với văn bằng hoặc chứng chỉ về giáo dục mầm non hay chăm sóc trẻ. Yêu cầu cụ thể đã được điều chỉnh theo thời gian, nên trước khi mở, bạn mang theo bằng cấp, chứng chỉ mình đang có đến UBND xã, phường để hỏi đã đủ chưa, thiếu thì phải học thêm gì.
Sức khoẻ của người chăm trẻ phải được xác nhận. Người tiếp xúc hằng ngày với trẻ nhỏ cần giấy khám sức khoẻ, không mắc bệnh truyền nhiễm. Đây không chỉ là thủ tục: một người trông bị lao phổi hay viêm gan chưa điều trị có thể làm lây cho cả nhóm.
Lý lịch và tư cách đạo đức là điều kiện ngầm nhưng quan trọng. Hồ sơ thường có phần lý lịch của người phụ trách. Người từng bị kết án về các tội liên quan đến trẻ em, bạo lực hay xâm hại thì không được làm việc này. Nếu thuê thêm người phụ, bạn cũng nên giữ cùng tiêu chuẩn đó, dù họ chỉ làm buổi trưa.
Số người chăm phải tương xứng số trẻ. Quy định có định mức số trẻ tối đa cho mỗi nhóm theo độ tuổi và số người chăm cho mỗi nhóm. Bài về sĩ số trong danh mục này hướng dẫn cách tự tính sức chứa; ở đây chỉ cần nhớ: một người không thể vừa nấu ăn, vừa thay tã, vừa trông cả nhóm mà vẫn gọi là an toàn.
Nhóm điều kiện thứ hai: ngôi nhà
Nhóm trẻ độc lập được phép hoạt động trong nhà ở, nhưng phần diện tích dành cho trẻ phải đáp ứng yêu cầu tối thiểu: đủ rộng cho số trẻ, thoáng, đủ ánh sáng, cách xa nơi gây ô nhiễm, tiếng ồn lớn và nguồn nguy hiểm như ao hồ không rào, đường lớn sát cửa, cơ sở sản xuất hoá chất. Phòng sinh hoạt của trẻ cần tách khỏi bếp nấu, có chỗ vệ sinh phù hợp tầm vóc trẻ, có nước sạch, có nơi để đồ dùng cá nhân riêng từng bé.
Cơ quan kiểm tra sẽ nhìn ngôi nhà bằng con mắt khác hẳn con mắt của chủ nhà. Cầu thang không có cửa chắn, ban công tầng hai lan can thưa, ổ điện thấp ngang tầm tay trẻ, xe máy dựng ngay lối vào, bình gas đặt cạnh khu chơi: mỗi thứ là một điểm sẽ bị yêu cầu sửa. Hai bài tiếp theo trong danh mục đi sâu vào việc chọn nhà và cải tạo nhà; nếu bạn đang ở thuê, cần có sự đồng ý bằng văn bản của chủ nhà cho việc dùng nhà làm nhóm trẻ.
Phòng cháy chữa cháy cũng là một phần của điều kiện nhà. Nhà ống nhiều tầng, một lối ra duy nhất, cửa sắt khoá trong là cấu trúc rất phổ biến ở đô thị Việt Nam và là cấu trúc nguy hiểm nhất khi có cháy. Một bài riêng trong danh mục nói về việc này.
Nhóm điều kiện thứ ba: đồ dùng và nội quy
Quy chế yêu cầu nhóm trẻ có đồ dùng, đồ chơi, thiết bị tối thiểu phục vụ nuôi dưỡng, chăm sóc và giáo dục. Hiểu theo việc thật, đó là những thứ đủ để một ngày của trẻ diễn ra trọn vẹn:
- Ngủ: chỗ nằm riêng từng bé (chiếu, đệm mỏng, phản thấp), gối và chăn riêng có đánh dấu, rèm hoặc cách làm tối phòng.
- Ăn uống: bát, thìa, cốc riêng hoặc có cách phân biệt, bàn ghế thấp hoặc chỗ ngồi ăn an toàn, nước uống sạch, dụng cụ bếp tách riêng cho trẻ.
- Vệ sinh: chỗ rửa tay thấp có xà phòng, bô hoặc bệ vệ sinh vừa tầm, khăn riêng, thùng rác có nắp, chỗ thay tã.
- Chơi và học: đồ chơi theo độ tuổi, không có chi tiết nhỏ cho trẻ dưới ba tuổi, sách tranh, khu chơi có thảm.
- An toàn: hộp sơ cứu, bình chữa cháy, sổ ghi thông tin khẩn cấp của từng trẻ.
- Giấy tờ: nội quy nhóm trẻ, sổ theo dõi trẻ, danh sách người được đón từng bé, sổ nhập thực phẩm.
Danh sách chính thức có thể dài hơn tuỳ văn bản đang áp dụng. Bài "đồ dùng tối thiểu cho ngày đầu" trong danh mục này giúp bạn sắp xếp theo khu, còn mua ở đâu, loại nào thì không thuộc phạm vi trang.
Hỏi thủ tục ở đâu sau khi bỏ cấp huyện
Trước 1/7/2025, nhiều việc về nhóm trẻ độc lập do phòng Giáo dục và Đào tạo cấp huyện hướng dẫn, kiểm tra. Khi bỏ cấp huyện, các phòng này không còn; việc quản lý giáo dục mầm non trên địa bàn chuyển về UBND cấp xã, phường, đặc khu, với Sở Giáo dục và Đào tạo của tỉnh, thành phố làm đầu mối chuyên môn. Cách đi hỏi gọn nhất:
- Đến bộ phận tiếp nhận và trả kết quả (một cửa) của UBND xã, phường nơi đặt nhóm trẻ, nói rõ: muốn mở nhóm trẻ (hoặc lớp mẫu giáo) độc lập tư thục tại nhà ở, dự kiến bao nhiêu trẻ, độ tuổi nào.
- Xin danh mục hồ sơ, mẫu đơn và tên văn bản đang áp dụng; hỏi cán bộ phụ trách văn hoá – xã hội hoặc giáo dục của xã, phường nếu cần giải thích thêm.
- Hỏi rõ trình tự: có một bước cho phép thành lập và một bước cho phép hoạt động hay gộp chung; có đoàn đến kiểm tra nhà không; thời gian giải quyết bao lâu.
- Tra thêm trên Cổng Dịch vụ công quốc gia hoặc cổng dịch vụ công của tỉnh với từ khoá "nhóm trẻ, lớp mẫu giáo độc lập" để đối chiếu.
- Nếu xã, phường chưa nắm rõ (giai đoạn chuyển giao có lúc như vậy), hỏi tiếp Sở GD&ĐT tỉnh, thành phố, phòng phụ trách giáo dục mầm non.
- Ghi lại tên người đã hướng dẫn, ngày hỏi, và giữ bản danh mục hồ sơ; khi nộp, xin giấy biên nhận.
Trang này không ghi lệ phí hay thời hạn cụ thể vì chúng phụ thuộc văn bản hiện hành và có thể đã đổi. Con số đúng là con số cán bộ một cửa đưa cho bạn bằng văn bản.
Một ví dụ: chị bảo mẫu ở phường mới định mở nhóm tám bé
Ví dụ giả định: chị Hạnh làm bảo mẫu bảy năm, có chứng chỉ chăm sóc trẻ, sống trong nhà ống ba tầng ở một phường của TP.HCM mới. Tầng trệt rộng, sau nhà có sân nhỏ. Chị định nhận tám bé từ mười tám tháng đến ba tuổi, có thêm em gái phụ.
Trước khi sắm sửa gì, chị lên UBND phường hỏi. Cán bộ một cửa đưa danh mục hồ sơ, lưu ý chứng chỉ của chị cần đối chiếu với yêu cầu trình độ, em gái cũng cần giấy khám sức khoẻ và giấy tờ chuyên môn nếu trực tiếp chăm trẻ. Về nhà, cán bộ hỏi tầng trệt có tách bếp không, cầu thang lên tầng hai có chắn không, chỗ vệ sinh có thấp không. Chị nhận ra nhà mình phải dời bếp vào góc sau, làm cửa chắn cầu thang, thay bệ vệ sinh thấp, và dắt xe máy ra chỗ khác.
Chị cũng hỏi luôn những việc ít ai nghĩ tới: nhóm có phải báo với tổ dân phố không, có cần giấy chứng nhận về phòng cháy không, sau khi được phép thì định kỳ ai đến kiểm tra. Mỗi câu trả lời, chị ghi vào một cuốn sổ riêng kèm tên người trả lời, để lần sau đến không phải hỏi lại từ đầu.
Nhờ hỏi trước, chị không phí tiền mua đồ trước khi biết diện tích tầng trệt đủ cho bao nhiêu bé. Cũng nhờ hỏi trước mà chị biết mình nên bắt đầu với số trẻ ít hơn dự định, đợi em gái hoàn tất giấy tờ rồi mới nhận thêm. Đây là thứ tự đúng: hỏi, sửa nhà, chuẩn bị người, rồi mới nhận trẻ.
Câu hỏi thường gặp
Trông ba bé con hàng xóm tại nhà có phải xin phép không?
Tuỳ cách làm. Nếu nhận thường xuyên, có thu tiền và trẻ không phải người thân, việc đó đã mang tính chất nhóm trẻ. Mỗi địa phương có thể hướng dẫn khác nhau với quy mô rất nhỏ, nên cách chắc chắn là mô tả đúng việc mình làm với UBND xã, phường và hỏi họ.
Không có bằng giáo viên mầm non thì có mở nhóm trẻ được không?
Quy định đặt yêu cầu trình độ cho người phụ trách và người chăm trẻ, và yêu cầu này đã thay đổi theo thời gian. Có người đáp ứng bằng chứng chỉ chăm sóc trẻ, có trường hợp cần học thêm. Mang bằng cấp, chứng chỉ hiện có đến UBND xã, phường để được đối chiếu với văn bản đang áp dụng.
Nhà thuê có được dùng làm nhóm trẻ không?
Được nếu ngôi nhà đáp ứng điều kiện an toàn, diện tích và chủ nhà đồng ý. Nên có văn bản đồng ý của chủ nhà, ghi rõ mục đích dùng nhà làm nhóm trẻ, vì hồ sơ có thể cần và vì chủ nhà không biết mà phát hiện ra thì dễ bị chấm dứt hợp đồng giữa chừng.
Sau sáp nhập, phòng giáo dục huyện không còn thì nộp hồ sơ ở đâu?
Từ 1/7/2025 không còn cấp huyện. Bạn bắt đầu ở bộ phận một cửa của UBND xã, phường nơi đặt nhóm trẻ. Nếu xã, phường chưa rõ thẩm quyền, hỏi tiếp Sở Giáo dục và Đào tạo của tỉnh, thành phố, bộ phận phụ trách giáo dục mầm non.
Nhóm trẻ độc lập được nhận trẻ từ mấy tháng tuổi?
Nhóm trẻ thường nhận trẻ dưới ba tuổi, lớp mẫu giáo nhận trẻ từ ba đến sáu tuổi; độ tuổi bắt đầu nhận và cách ghép nhóm do quy định của Bộ GD&ĐT điều chỉnh. Trẻ càng nhỏ, yêu cầu về số người chăm càng cao, nên hãy hỏi kỹ trước khi nhận trẻ dưới một tuổi.
Mở nhóm trẻ có cần đăng ký kinh doanh như hộ kinh doanh không?
Nhóm trẻ độc lập tư thục là cơ sở giáo dục được cho phép theo thủ tục giáo dục, khác với đăng ký hộ kinh doanh bán hàng. Nghĩa vụ thuế, phí đi kèm do cơ quan thuế và chính quyền hướng dẫn. Khi hỏi thủ tục, bạn hỏi luôn phần nghĩa vụ thuế để không bị bất ngờ sau này.