Từ bảo mẫu lên chủ nhóm trẻ là chuyển từ người làm thuê chăm một hai bé sang người chịu trách nhiệm cho cả một cơ sở: an toàn của tất cả các bé, giấy tờ với chính quyền, người phụ mình thuê, tiền của nhiều gia đình, và ngôi nhà của chính mình biến thành nơi làm việc mười tiếng mỗi ngày. Tay nghề chăm trẻ là điều kiện cần, nhưng chưa đủ. Phần lớn nhóm trẻ đóng cửa trong năm đầu không phải vì chủ nhóm chăm trẻ kém, mà vì họ chưa lường hết những việc ngoài chăm trẻ.
Tám câu hỏi dưới đây được rút từ những tình huống người trong nghề hay kể lại. Không câu nào có đáp án đúng sai chung cho mọi người; mục đích là để bạn trả lời thật với chính mình trước khi bỏ công sức cải tạo nhà, xin phép và nhận trẻ.
Câu 1 và 2: vì sao mình muốn mở, và mình có thích quản lý không
Mở vì muốn tự chủ, hay mở vì đang chán chỗ làm hiện tại? Hai động lực này dẫn tới hai kết quả khác nhau. Người mở vì muốn tự quyết cách chăm trẻ, muốn ở nhà gần con mình, muốn xây một chỗ lâu dài thường chịu được giai đoạn đầu vất vả. Người mở vì vừa cãi nhau với chủ nhà, hay nghĩ "làm chủ thì đỡ bị nói" thường thất vọng nhanh, vì chủ nhóm trẻ bị nói nhiều hơn: tám gia đình là tám người góp ý mỗi ngày.
Mình thích chăm trẻ, nhưng có chịu được việc giấy tờ, sổ sách, nhắc nhở người khác không? Khi làm bảo mẫu, bạn chỉ lo cho trẻ. Khi làm chủ nhóm, ít nhất một phần ba thời gian dành cho việc khác: ghi sổ, lên thực đơn, đi chợ, nhắn tin với phụ huynh, thu tiền, xếp lịch người phụ, làm việc với cán bộ kiểm tra. Có người rất giỏi với trẻ nhưng mệt mỏi với những việc này. Thử nhớ lại: lần gần nhất bạn phải nhắc một người lớn làm lại việc gì đó, bạn thấy thế nào?
Câu 3: gia đình mình có thật sự đồng ý không
Nhóm trẻ ở trong nhà là cả nhà sống chung với nó. Từ bảy giờ sáng đến sáu giờ chiều, tầng trệt không còn là phòng khách. Tiếng khóc giờ ngủ trưa, mùi tã bẩn trong thùng rác, đồ chơi khắp sàn, chồng không thể ngồi uống trà tiếp bạn, con lớn đi học về không có chỗ học bài, cha mẹ già muốn nằm nghỉ cũng phải chọn phòng xa. Một người trong nhà miễn cưỡng sẽ thành áp lực đè lên bạn mỗi ngày.
Ngồi lại với từng người, nói cụ thể: phòng nào dùng cho trẻ, giờ nào, ai trong nhà được và không được vào khu trẻ khi đang có trẻ, xe máy để đâu, bếp dùng thế nào. Cũng phải nghĩ đến chuyện an toàn của trẻ trước những người lớn khác trong nhà: thành viên gia đình có tiếp xúc với trẻ cần được nói rõ quy tắc, và không ai ngoài người chăm có nhiệm vụ được ở một mình với trẻ, bế trẻ đi chỗ khác hay giúp tắm, thay đồ.
Hàng xóm cũng là một phần của câu hỏi này, dù họ không sống trong nhà bạn. Giờ đón trả có xe máy dừng trước cửa, giờ chơi có tiếng trẻ, rác thải tăng lên. Nếu con hẻm hẹp và hàng xóm vốn đã khó tính, hãy cân nhắc kỹ, vì một lời phàn nàn kéo dài có thể thành đơn gửi phường. Danh mục này có một bài riêng về việc báo hàng xóm và tổ dân phố trước khi mở; đọc nó trước khi quyết định cũng là cách đo mức độ sẵn sàng của chính khu bạn ở.
Nếu con bạn còn nhỏ và sẽ ở chung nhóm, hãy nghĩ cả cảm giác của con: mẹ bỗng phải chia cho bảy bạn khác, đồ chơi của con thành đồ chơi chung. Nhiều chủ nhóm kể đây là việc khó nhất tháng đầu.
Câu 4 và 5: sức khoẻ và người thay thế
Cơ thể mình chịu được mười tiếng cúi, bế, ngồi sàn mỗi ngày, liên tục nhiều năm không? Làm bảo mẫu một bé đã mỏi lưng; trông tám bé, bế lên đặt xuống hàng chục lần, cúi thay tã, ngồi bệt đút ăn là gánh nặng khác hẳn. Đau lưng, đau gối, giãn tĩnh mạch, viêm họng vì nói nhiều là bệnh nghề. Nếu đã có sẵn vấn đề cột sống, nên đi khám trước và tính cách bố trí đồ đạc để giảm cúi (bàn thay tã cao, ghế thấp cho người lớn).
Ngày mình ốm, ai thay? Đây là câu nhiều người bỏ qua nhất. Bảo mẫu ốm thì xin nghỉ, gia đình tự lo. Chủ nhóm ốm thì tám gia đình không có chỗ gửi con, hoặc tệ hơn, chủ nhóm cố làm khi đang sốt và lây cho cả nhóm. Trước khi mở, bạn cần ít nhất một người đã quen trẻ, đủ giấy tờ, có thể vào thay trong ngày, và một quy ước với phụ huynh về ngày nhóm buộc phải nghỉ. Bài về vận hành hằng ngày có nói kỹ cách chia việc khi người trông chính vắng.
Câu 6: mình hiểu khác biệt về trách nhiệm chưa
Bảng dưới so sánh một số điểm khi bạn chuyển từ người làm thuê sang người mở nhóm. Đây là nguyên lý chung để tự định hướng, không thay cho tư vấn pháp lý cụ thể.
| Việc | Khi là bảo mẫu làm thuê | Khi là chủ nhóm trẻ |
|---|---|---|
| Trẻ gặp sự cố | Bạn chịu trách nhiệm phần việc mình làm; gia đình thuê là người quyết định cuối cùng | Bạn là người đứng đầu cơ sở, chịu trách nhiệm với tất cả gia đình và với cơ quan quản lý |
| Giấy phép | Không cần giấy phép cơ sở | Cơ sở phải được cho phép theo quy định về nhóm trẻ độc lập |
| Người khác làm sai | Không phải việc của bạn | Người phụ bạn thuê làm sai, bạn vẫn chịu trách nhiệm trước phụ huynh |
| Thu nhập | Lương theo thoả thuận, đều đặn | Thu từ nhiều gia đình trừ mọi khoản chi; có tháng thiếu trẻ, có khoản nợ phí |
| Thời gian | Theo hợp đồng | Ngoài giờ trông còn đi chợ, sổ sách, dọn dẹp, trả lời tin nhắn tối |
| Bảo hiểm | Có thể được gia đình thuê đóng theo thoả thuận | Tự lo bảo hiểm cho mình, mua bảo hiểm cho trẻ nếu muốn |
Đọc bảng này không nhằm làm bạn nản. Nó giúp bạn nhìn ra mình cần chuẩn bị thêm gì: học một lớp quản lý cơ bản, nhờ người quen làm kế toán xem giúp sổ thu chi, hỏi kỹ về bảo hiểm.
Những thứ người đã mở nhóm trẻ ước mình biết sớm hơn
Khi được hỏi điều gì làm họ bất ngờ nhất trong năm đầu, chủ nhóm trẻ hay nhắc tới vài điều giống nhau. Thứ nhất là sự cô đơn của vai trò. Làm bảo mẫu, có chuyện khó còn hỏi ba mẹ đứa trẻ; làm chủ nhóm, mọi quyết định cuối cùng là của mình, kể cả lúc chín giờ tối một phụ huynh nhắn rằng con về bị trầy tay và hỏi vì sao. Nhiều người tìm cách giảm bớt bằng việc kết nối với vài chủ nhóm khác để hỏi han, không phải để so đo.
Thứ hai là chuyện ranh giới với phụ huynh. Khi nhóm còn ít trẻ, chủ nhóm dễ nhận lời giữ thêm một tiếng, cho trẻ ốm nhẹ đi học, nhận trẻ sớm hơn giờ mở cửa. Mỗi lời nhận đó trở thành tiền lệ, và đến khi có tám gia đình, tám kiểu ngoại lệ, chủ nhóm kiệt sức. Viết nội quy từ trước khi mở và giữ nó công bằng với mọi nhà là cách bảo vệ chính mình.
Thứ ba là việc trẻ đến rồi đi. Gia đình chuyển nhà, trẻ đến tuổi vào trường công, ông bà lên trông cháu: số trẻ trong nhóm thay đổi liên tục, có tháng hụt hai ba bé cùng lúc. Người làm bảo mẫu quen với việc gắn bó lâu với một trẻ thường buồn hơn mình nghĩ khi chia tay từng bé. Chuẩn bị tinh thần cho điều này, và chuẩn bị cả quỹ dự phòng cho những tháng nhóm vơi, giúp bạn không phải nhận vội một trẻ vượt sức chứa chỉ để bù tiền.
Câu 7: mình đã tính tiền theo kiểu chủ cơ sở chưa
Trang này không đưa con số học phí, tiền thuê hay lợi nhuận, vì mỗi nơi một khác và vì con số giả định dễ khiến người đọc tin nhầm. Điều nói được là cấu trúc. Phía thu: số trẻ thực tế đi học mỗi tháng, không phải số trẻ tối đa; có tháng mùa hè, tháng Tết vắng; có phụ huynh trả chậm. Phía chi: tiền chợ cho bữa ăn của trẻ, tiền điện nước tăng hẳn so với nhà ở bình thường, tiền trả người phụ, đồ dùng tiêu hao (giấy, xà phòng, chất tẩy rửa), đồ dùng hỏng phải thay, chi phí sửa nhà ban đầu, chi phí giấy tờ, khám sức khoẻ định kỳ, bảo hiểm, thuế.
Một phép thử đơn giản: viết ra mọi khoản chi của một tháng, rồi hỏi "nếu nhóm chỉ có một nửa số trẻ dự tính trong ba tháng đầu, mình có trả nổi không?". Nếu câu trả lời là không, bạn cần thêm quỹ dự phòng hoặc bắt đầu nhỏ hơn. Đừng đặt tiền ba mẹ đóng trước làm vốn chạy, vì khi phải hoàn phí cho một bé nghỉ giữa chừng, dòng tiền sẽ hụt ngay.
Câu 8: mình đã thử chưa
Cách khôn ngoan nhất trước khi mở là sống thử vai chủ nhóm ở mức nhỏ, có kiểm soát. Một vài cách người trong nghề hay làm:
- Làm cô nuôi hoặc cô phụ ở một nhóm trẻ đang hoạt động có phép trong vài tháng, để thấy một ngày thật của nhóm trông ra sao, chủ nhóm xử lý giấy tờ và phụ huynh thế nào.
- Hỏi chuyện hai ba chủ nhóm trẻ ở nơi khác (không cạnh tranh trực tiếp với mình): họ mất bao lâu để xin phép, điều gì khiến họ bất ngờ nhất, có lúc nào muốn bỏ.
- Ghi nhật ký một tuần làm bảo mẫu hiện tại, đánh dấu những việc ngoài chăm trẻ mà mình đã làm, rồi hình dung nhân lên với tám bé.
- Đọc kỹ quy chế nhóm trẻ độc lập đang áp dụng, đánh dấu những điều mình chưa đáp ứng, và đi hỏi UBND xã, phường như bài đầu danh mục hướng dẫn.
- Viết thử nội quy nhóm trẻ và cho một vài phụ huynh quen đọc góp ý trước khi mở.
Sau tám câu này, có người quyết mở ngay, có người hoãn một năm để học thêm và để dành, có người nhận ra mình hợp làm cô nuôi giỏi ở nhóm của người khác hơn là làm chủ. Lựa chọn nào cũng là lựa chọn nghiêm túc của người làm nghề.
Câu hỏi thường gặp
Làm bảo mẫu bao lâu thì nên nghĩ tới chuyện mở nhóm trẻ?
Không có mốc chung. Điều quan trọng hơn số năm là bạn đã chăm nhiều độ tuổi, đã xử lý những tình huống như trẻ sốt, trẻ hóc, trẻ khóc dài ngày, và đã từng làm ở một nhóm trẻ có nhiều bé. Người chỉ trông một bé trong nhiều năm vẫn nên làm thêm ở nhóm trước khi mở.
Có nên rủ bạn bè cùng mở nhóm trẻ để chia việc không?
Có thể, nhưng cần nói rõ từ đầu ai đứng tên chịu trách nhiệm, chia việc thế nào, góp tiền ra sao, khi một người muốn rút thì xử lý thế nào. Nên viết thành văn bản dù là bạn thân. Nhiều nhóm trẻ tan vỡ vì hai chủ không cùng cách chăm trẻ, không phải vì thiếu trẻ.
Con mình còn nhỏ có nên mở nhóm trẻ để vừa trông con vừa làm không?
Đây là động lực phổ biến và chính đáng. Cần chuẩn bị tâm lý cho con khi phải chia mẹ cho các bạn, và giữ công bằng: con mình theo cùng nội quy như các bé khác. Một số chủ nhóm thấy dễ hơn khi có người phụ phụ trách nhóm có con mình.
Mở nhóm trẻ có phải nghỉ hẳn việc bảo mẫu đang làm không?
Gần như chắc chắn phải nghỉ khi nhóm bắt đầu nhận trẻ, vì giờ hoạt động trùng nhau và chủ nhóm phải có mặt. Giai đoạn chuẩn bị (hỏi thủ tục, sửa nhà, học thêm) có thể làm song song, nhưng nên báo trước với gia đình đang thuê đủ lâu để họ tìm người thay.
Người lớn tuổi có nên mở nhóm trẻ không?
Tuổi không phải rào cản nếu sức khoẻ đáp ứng và có người phụ trẻ khoẻ. Kinh nghiệm của người lớn tuổi là điểm mạnh với phụ huynh. Điều cần cân nhắc là sức bền nhiều năm và người kế tục khi mình muốn nghỉ, để các gia đình không bị hụt chỗ gửi đột ngột.