Có ba kênh chính để tìm việc trông trẻ: qua người quen giới thiệu, qua trung tâm giới thiệu việc làm và qua các nhóm mạng xã hội. Kênh người quen an toàn nhất nhưng chậm, trung tâm có quy trình nhưng có phí và chất lượng không đều, nhóm mạng nhanh nhất nhưng cũng là nơi kẻ lừa đảo hoạt động nhiều nhất. Dấu hiệu lừa đảo chung của cả ba kênh là: đòi tiền trước khi bạn bắt đầu làm, đòi giữ giấy tờ bản chính, hứa thu nhập cao bất thường, hoặc thúc bạn đi xa gấp.
Người tìm việc trông trẻ thường là phụ nữ, nhiều người lần đầu lên thành phố, đang cần việc ngay — đúng nhóm mà các đường dây lừa đảo nhắm tới. Bài này đi qua từng kênh, những điều nên hỏi trước khi đi gặp, các chiêu lừa đã được cơ quan chức năng nhiều lần cảnh báo, và việc nên làm khi lỡ bị lừa. Không có kênh nào xấu tuyệt đối; điều quan trọng là bạn biết kiểm tra.
Kênh người quen: chậm mà chắc
Phần lớn việc trông trẻ tốt nhất vẫn đến qua lời giới thiệu: một gia đình bạn từng làm giới thiệu cho bạn bè họ, một chủ nhóm trẻ giới thiệu cho phụ huynh cần người trông tại nhà, một người cùng quê đang làm nghề giới thiệu nhà hàng xóm của chủ. Lợi thế là có người đứng giữa đã biết cả hai bên, nên lòng tin có sẵn từ đầu và ít rủi ro bị lừa.
Điểm yếu là chậm và khép kín: người mới vào nghề chưa có mạng lưới, và đôi khi vì nể người giới thiệu mà bạn ngại hỏi rõ giờ giấc, quyền lợi, ngại từ chối khi thấy không hợp. Lời khuyên của người làm lâu năm: quen biết là để mở cửa, không phải để bỏ qua thoả thuận. Vẫn hỏi đủ, vẫn viết ra, vẫn có quyền nói không.
Để kênh này hoạt động cho bạn về lâu dài, mỗi lần kết thúc một công việc trong êm đẹp hãy nói với gia đình rằng bạn đang tìm việc tiếp và nhờ họ giới thiệu nếu biết ai cần. Giữ liên lạc nhẹ nhàng với các gia đình cũ — một lời chúc Tết, một tin nhắn hỏi thăm bé vào lớp một — giúp bạn ở lại trong trí nhớ của họ.
Trung tâm giới thiệu việc làm: có quy trình, phải đọc kỹ
Các trung tâm giới thiệu người giúp việc, bảo mẫu thường có danh sách gia đình cần người, làm cầu nối và thu phí của người lao động, của gia đình hoặc cả hai. Trung tâm làm ăn đàng hoàng có địa chỉ cố định, có giấy phép kinh doanh, có hợp đồng dịch vụ ghi rõ phí, điều kiện hoàn phí nếu không có việc hoặc việc không như mô tả, và thời gian bảo hành giới thiệu lại.
Trước khi đóng bất kỳ khoản nào, hãy đọc kỹ hợp đồng dịch vụ và hỏi: phí là bao nhiêu, đóng khi nào, nếu làm vài ngày mà nhà không hợp thì có được giới thiệu nhà khác không, có hoàn phí không. Giữ lại biên nhận. Không ký giấy trắng, không ký bản chỉ có một trang mà trung tâm giữ bản chính. Nếu trung tâm có chỗ ở tạm cho người chờ việc, hỏi rõ có thu tiền ở không, và tuyệt đối không để trung tâm giữ căn cước bản chính.
Trang này không nêu tên hay xếp hạng trung tâm nào. Cách tự kiểm là hỏi người đã từng đi qua trung tâm đó, kiểm thông tin đăng ký doanh nghiệp trên cổng thông tin chính thức, và đến tận địa chỉ trong giờ hành chính. Một "trung tâm" chỉ có số điện thoại, không có địa chỉ, chỉ hẹn gặp ở quán nước là dấu hiệu cần dừng lại.
Nhóm mạng xã hội: nhanh nhất, phải lọc nhiều nhất
Các nhóm tìm việc giúp việc, bảo mẫu trên mạng xã hội có hàng chục bài đăng mỗi ngày. Ở đó có những gia đình thật sự cần người, có cả người môi giới tự do, và có kẻ lừa đảo trộn lẫn. Bài đăng thật thường có thông tin cụ thể: tuổi trẻ, khu vực ở mức phường hay quận cũ, kiểu việc, giờ giấc. Bài đăng đáng ngờ thường mơ hồ về công việc nhưng rất rõ về thu nhập, kèm câu "việc nhẹ, lương cao, nhận ngay, ib gấp".
Khi liên hệ qua nhóm mạng, hãy hỏi những câu chỉ người thật sự có con nhỏ trả lời được tự nhiên: bé sinh tháng mấy, đang ăn dặm hay bú sữa, nhà mấy tầng, ai ở nhà ban ngày. Xin một cuộc gọi video ngắn trước khi đi gặp. Một người thật sự cần người trông con sẽ không ngại; kẻ lừa đảo thường tìm cách né gọi video và thúc bạn chuyển tiền hoặc đi ngay.
Cẩn thận với những tài khoản mới lập, ảnh đại diện không rõ, chỉ hoạt động trong các nhóm tìm việc. Cũng đừng đăng công khai số điện thoại, địa chỉ, ảnh căn cước của mình trong bình luận; để người tuyển nhắn riêng và bạn chủ động chọn ai để trả lời.
Các chiêu lừa thường gặp và cách nhận ra
Các chiêu dưới đây đã được cơ quan công an và báo chí cảnh báo nhiều lần với người tìm việc lao động phổ thông. Hình thức thay đổi liên tục nhưng điểm chung thì giống nhau.
| Chiêu | Kịch bản thường gặp | Dấu hiệu nhận ra |
|---|---|---|
| Đặt cọc giữ chỗ | Báo có nhà trả cao, nhiều người tranh, phải chuyển khoản cọc để giữ việc | Đòi tiền trước khi bạn gặp gia đình; thúc chuyển trong vài phút |
| Phí đồng phục, phí khám, phí đào tạo bắt buộc | Bảo phải mua đồng phục, khám ở phòng khám chỉ định, học khoá bắt buộc mới được nhận | Khoản phí chuyển cho cá nhân, không có biên nhận; nơi chỉ định do chính họ giới thiệu |
| Giữ giấy tờ | Bảo để lại căn cước bản chính "làm hồ sơ", "để gia đình yên tâm" | Pháp luật lao động cấm người sử dụng lao động giữ bản chính giấy tờ tuỳ thân, văn bằng của người lao động |
| Việc ở xa, việc ở nước ngoài lương cao | Hứa trông trẻ cho gia đình ở tỉnh xa, vùng biên hoặc nước ngoài, bao vé xe, đi ngay trong đêm | Không cho biết địa chỉ cụ thể, dặn không nói với người nhà, đổi xe nhiều lần |
| Nhờ chuyển tiền, nhận hàng hộ | Sau khi "nhận việc" thì nhờ nhận bưu kiện, chuyển tiền qua tài khoản của bạn | Việc không liên quan gì đến chăm trẻ; có thể kéo bạn vào hành vi phạm pháp |
Kịch bản thứ tư là nguy hiểm nhất vì có thể dẫn tới mua bán người hoặc cưỡng bức lao động. Đi làm xa nhà, nhất là đi nước ngoài, phải qua doanh nghiệp được cấp phép đưa người lao động đi làm việc theo hợp đồng và kiểm tra thông tin qua cơ quan quản lý lao động; không đi theo lời hứa miệng của người quen trên mạng.
Quy tắc an toàn khi đi gặp người tuyển
Mỗi lần đi gặp một gia đình hay một nơi tuyển mới, giữ những thói quen sau. Chúng tốn vài phút nhưng có thể tránh được rủi ro lớn.
- Gửi địa chỉ, tên người hẹn và giờ hẹn cho một người thân; hẹn giờ nhắn lại khi xong.
- Gặp vào ban ngày, ở nơi có người qua lại hoặc tại nhà có trẻ thật sự; không lên xe của người lạ để "đưa đến nhà chủ".
- Mang theo điện thoại sạc đầy và một ít tiền mặt để tự về được.
- Không chuyển bất kỳ khoản tiền nào trước khi bắt đầu làm; không cung cấp mã OTP, mật khẩu, không cài ứng dụng lạ theo yêu cầu.
- Không để ai giữ bản chính giấy tờ; chỉ cho xem rồi cất lại.
- Nếu thấy bất thường — người nói một đằng làm một nẻo, không có trẻ trong nhà, bị giữ lại không cho về — tìm cách rời đi và gọi người thân; trường hợp nguy hiểm, gọi công an số 113.
Những quy tắc này áp dụng cả khi người giới thiệu là người quen. Kẻ lừa đảo đôi khi lợi dụng chính những người quen không biết mình đang bị dùng làm cầu nối.
Tự kiểm một lời mời việc trong mười phút
Trước khi đi gặp hay trả lời đồng ý, dành mười phút làm lần lượt các bước sau. Lời mời nào qua được cả sáu bước thì đáng đi gặp; trượt từ hai bước trở lên thì nên bỏ qua.
- Đọc lại bài tuyển và đánh dấu những gì cụ thể: tuổi trẻ, số trẻ, khu vực, giờ giấc, việc phải làm. Bài chỉ có thu nhập mà không có những thông tin này là bài đáng ngờ.
- Xem trang cá nhân của người đăng: tài khoản lập bao lâu, có hoạt động đời thường không, có bạn chung không. Tài khoản mới lập chỉ đăng tuyển người ở nhiều nhóm cùng lúc là dấu hiệu môi giới hoặc lừa đảo.
- Tìm số điện thoại hoặc tên tài khoản trên mạng kèm chữ "lừa đảo"; nhiều người bị lừa đã đăng cảnh báo.
- Hỏi ba câu về sinh hoạt của trẻ và để ý câu trả lời có tự nhiên, nhất quán không.
- Đề nghị gọi video ngắn, thấy được nhà có trẻ hoặc ít nhất thấy người thật đang nói chuyện.
- Hỏi thẳng: có phải đóng khoản tiền nào trước khi làm không. Câu trả lời "có" là đủ để dừng.
Mười phút này không đảm bảo tuyệt đối, nhưng loại được phần lớn lời mời giả. Thói quen kiểm tra trước còn giúp bạn bình tĩnh hơn, không bị cuốn theo những lời thúc "nhanh kẻo hết chỗ" mà kẻ lừa đảo luôn dùng để người nghe không kịp nghĩ.
Lỡ bị lừa thì làm gì
Nếu đã chuyển tiền cho kẻ lừa đảo, hãy làm ngay ba việc: liên hệ ngân hàng của mình để báo giao dịch đáng ngờ, chụp lại toàn bộ tin nhắn, số tài khoản, trang cá nhân của người kia trước khi họ xoá, rồi đến cơ quan công an nơi gần nhất để trình báo. Đừng ngại vì số tiền nhỏ; nhiều vụ được điều tra vì có nhiều người cùng trình báo một tài khoản.
Cẩn thận với những người tự xưng "lấy lại tiền bị lừa" liên hệ sau đó và đòi phí; đây thường là lớp lừa thứ hai. Cơ quan công an không thu phí để lấy lại tiền cho bạn qua mạng.
Nếu giấy tờ bản chính bị giữ, hãy yêu cầu trả lại bằng văn bản hoặc tin nhắn có lưu, và báo công an nơi đó nếu không được trả. Cuối cùng, kể lại cho người khác: cảnh báo trong nhóm tìm việc (không nêu thông tin cá nhân của chính mình), nói với người cùng quê. Chia sẻ trải nghiệm là cách bảo vệ những người đang tìm việc giống bạn.
Câu hỏi thường gặp
Trung tâm giới thiệu việc làm thu phí của người lao động có đúng không?
Dịch vụ việc làm được phép thu phí theo quy định, nhưng phải công khai, có hợp đồng và biên nhận. Mức phí và điều kiện hoàn phí cần ghi rõ trước khi bạn đóng. Nếu không chắc, hãy hỏi cơ quan quản lý lao động ở địa phương về quy định hiện hành đối với dịch vụ việc làm.
Làm sao biết một bài tuyển trên mạng là thật?
Bài thật thường cụ thể về trẻ, khu vực, giờ giấc và sẵn lòng gọi video. Bài giả thường mơ hồ về công việc, hứa thu nhập rất cao, thúc nhắn riêng và chuyển tiền. Hỏi vài câu về sinh hoạt của trẻ rồi nghe câu trả lời: người thật trả lời tự nhiên, kẻ lừa thường lảng sang chuyện tiền.
Gia đình đòi giữ căn cước một tháng đầu cho yên tâm thì sao?
Bạn có quyền từ chối. Pháp luật lao động không cho phép người sử dụng lao động giữ bản chính giấy tờ tuỳ thân của người lao động. Bạn có thể đề nghị cho họ chụp lại hoặc đưa bản sao, kèm giấy khám sức khoẻ và phiếu lý lịch tư pháp để họ yên tâm.
Có người quen rủ đi trông trẻ ở nước ngoài, bao vé, có nên đi không?
Phải hết sức cẩn thận. Đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng cần thông qua doanh nghiệp có giấy phép và thủ tục rõ ràng. Hãy kiểm tra thông tin với cơ quan quản lý lao động, nói với gia đình, không đi gấp trong đêm, không giao hộ chiếu cho người khác giữ. Lời hứa miệng là dấu hiệu nguy hiểm.
Đăng hồ sơ tìm việc lên nhóm mạng có an toàn không?
An toàn hơn nếu chỉ đăng thông tin nghề: kiểu việc, khu vực chung, kinh nghiệm. Không đăng số điện thoại, địa chỉ nhà, ảnh căn cước công khai. Để người tuyển nhắn riêng, rồi bạn hỏi kỹ trước khi cho số điện thoại và hẹn gặp.
Nhận việc qua môi giới tự do có khác trung tâm không?
Môi giới tự do thường không có địa chỉ cố định, không có hợp đồng dịch vụ, nên khi có tranh chấp rất khó đòi quyền lợi. Nếu vẫn nhận qua môi giới, đừng đóng phí trước, đòi gặp trực tiếp gia đình, và thoả thuận công việc trực tiếp với gia đình bằng văn bản.