Làm bảo mẫu cần bốn thứ trước cả kỹ năng: một cơ thể chịu được nhịp bế, cúi, thức đêm; một hoàn cảnh gia đình cho phép bạn có mặt đúng giờ; một tính nết giữ được bình tĩnh khi trẻ khóc lâu; và sự trung thực với chính mình về những việc mình không làm được. Kỹ năng chăm trẻ học được trong vài tháng; bốn thứ này thì phải có sẵn hoặc phải tính cách bù trước khi nhận lời.
Người bước vào nghề thường là phụ nữ trung niên đã nuôi con, sinh viên cần việc linh hoạt, hoặc người chuyển từ nghề khác sang. Mỗi nhóm có điểm mạnh riêng và cũng có điểm mù riêng: người từng nuôi con dễ tin rằng mình đã biết hết, sinh viên dễ đánh giá thấp sức nặng của việc trông một trẻ suốt tám tiếng, người chuyển nghề dễ bất ngờ trước việc phải chiều theo nề nếp nhà người khác. Bài này là một buổi tự soi trước khi đi phỏng vấn, không phải danh sách kỹ năng nghề.
Cơ thể: nghề trông trẻ là nghề lao động chân tay
Ít ai nói thẳng điều này, nhưng trông trẻ dưới ba tuổi là lao động chân tay nặng. Một trẻ một tuổi có thể nặng gần mười cân, và bạn bế lên đặt xuống hàng chục lần một ngày: từ cũi ra, lên ghế ăn, vào chậu tắm, lên xe đẩy. Thay tã, lau sàn, nhặt đồ chơi là hàng trăm lần cúi người. Trẻ biết đi thì bạn phải chạy theo, ngồi bệt dưới sàn rồi đứng lên liên tục.
Vì vậy câu hỏi đầu tiên là: lưng, gối, cổ tay của bạn ra sao? Người từng đau cột sống, thoát vị đĩa đệm, viêm khớp cổ tay sau sinh nên cân nhắc kiểu việc ít trẻ nhỏ, hoặc trao đổi trước với ba mẹ về những việc cần hỗ trợ. Không có gì xấu khi đề nghị trước về thiết bị: nhà có ghế tắm, bàn thay tã đúng tầm, xe đẩy để đi dạo thay vì bế suốt thì người trông đỡ đau lưng và trẻ cũng an toàn hơn, vì một cái lưng đang đau là một cái lưng dễ trượt tay.
Thứ hai là giấc ngủ. Trẻ dưới một tuổi thường thức đêm; nếu bạn nhận việc ở lại, rất có thể bạn sẽ là người dậy. Hãy thành thật: bạn có ngủ lại được sau khi bị đánh thức không, bạn có tỉnh táo vào sáng hôm sau không. Người thiếu ngủ phản xạ chậm, dễ cáu, và đó là hai thứ nguy hiểm nhất khi ở cạnh trẻ nhỏ.
Thứ ba là bệnh mạn tính và thuốc đang dùng. Một số thuốc gây buồn ngủ, một số bệnh có thể gây cơn choáng đột ngột. Khi đang ở một mình với trẻ, bạn ngất đi nghĩa là trẻ không còn ai trông. Đây là lý do nhiều gia đình đề nghị giấy khám sức khoẻ, và cũng là lý do bạn nên tự hỏi bác sĩ của mình trước khi nhận việc trông một mình.
Hoàn cảnh: ai trông nhà khi bạn đi trông con người khác
Rất nhiều người làm nghề trông trẻ là mẹ của những đứa trẻ khác. Câu hỏi thực tế là: khi con bạn ốm, ai lo; khi cha mẹ già nhập viện, ai vào chăm; khi quê có đám, bạn có buộc phải về không. Ba mẹ thuê bạn vì cần một người có mặt ổn định; nếu tháng nào bạn cũng phải xin nghỉ đột xuất vài lần, cả hai bên sẽ mệt, và trẻ là người chịu thiệt vì phải liên tục đổi người.
Không ai có hoàn cảnh hoàn hảo, nên điều cần làm là có phương án dự phòng trước: người thân nào đón con bạn khi bạn về muộn, bạn có người quen làm cùng nghề có thể thay một hai ngày không. Khi phỏng vấn, nói thật hoàn cảnh của mình kèm phương án dự phòng sẽ được tin hơn là hứa "không bao giờ nghỉ".
Tiền bạc cũng là hoàn cảnh, và nên nói thẳng với chính mình. Người đang cần tiền gấp dễ nhận việc đầu tiên được mời, kể cả khi giờ giấc, số trẻ hay khoảng cách không hợp. Ba tháng sau, khi áp lực tiền đã đỡ, những điểm không hợp ấy hiện ra rõ và người làm bỏ ngang, để lại một đứa trẻ vừa quen đã phải đổi người. Nếu có thể, hãy dành cho mình một khoảng đệm nhỏ, vài tuần chi tiêu, để có quyền từ chối lời mời không hợp thay vì nhận đại.
Khoảng cách đi lại cũng là hoàn cảnh. Bảo mẫu đi về mất hơn một tiếng mỗi chiều thì sau vài tháng rất dễ kiệt sức hoặc đi muộn. Trời mưa ngập, đường tắc giờ cao điểm ở các thành phố lớn là chuyện thường; hãy thử đi đúng giờ cao điểm tới nhà ba mẹ một lần trước khi nhận việc.
Tính nết: thử với chính mình ba tình huống
Trẻ nhỏ không có lỗi khi khóc, ăn vạ, đánh người lớn hay làm đổ bát cháo vừa nấu xong. Nhưng người lớn thì có giới hạn. Nghề này đòi hỏi bạn biết giới hạn của mình ở đâu và có cách dừng lại trước khi chạm tới nó. Hãy tự hình dung thật cụ thể ba tình huống dưới đây và trả lời trung thực điều đầu tiên bạn sẽ làm.
Tình huống một: trẻ mười tám tháng khóc thét bốn mươi phút từ lúc mẹ đi làm, không chịu bế, không chịu chơi, đẩy bạn ra. Tình huống hai: trẻ ba tuổi nhổ cơm vào người bạn, nhìn thẳng vào mắt bạn và cười. Tình huống ba: bạn vừa lau xong sàn thì trẻ đổ cả cốc sữa, cùng lúc ba mẹ nhắn tin hỏi sao chưa gửi ảnh bé ăn trưa.
Nếu câu trả lời đầu tiên trong đầu bạn là quát, doạ, phát vào tay, hay nhốt trẻ vào phòng "cho chừa", thì chưa phải là người xấu, nhưng là dấu hiệu bạn cần học cách điều khiển cơn nóng của mình trước khi nhận trẻ. Người làm nghề lâu năm không phải là người không bao giờ bực, mà là người đã luyện thành phản xạ: đặt trẻ vào chỗ an toàn, lùi một bước, hít thở, rồi mới xử lý. Trường hợp bạn từng mất kiểm soát với trẻ, kể cả con mình, hãy thẳng thắn với chính mình về điều đó.
Một điểm tính nết khác hay bị bỏ qua là chịu được việc làm theo cách của người khác. Ba mẹ có quyền quyết định cách nuôi con mình, kể cả khi bạn thấy cách cũ của mình hợp lý hơn. Ai không chịu được điều này sẽ mệt mỏi rất nhanh, dù tay nghề giỏi tới đâu.
Bảng tự trả lời trước khi đi phỏng vấn
Mỗi câu chỉ cần trả lời "có", "không" hoặc "chưa chắc". Không có điểm đạt hay trượt; mục đích là thấy chỗ cần chuẩn bị thêm.
| Câu hỏi | Nếu trả lời "không" hoặc "chưa chắc" |
|---|---|
| Bạn bế được một trẻ mười cân nhiều lần trong ngày mà không đau lưng? | Chọn việc trẻ lớn hơn, ít trẻ hơn, hoặc hỏi về bàn thay tã, ghế tắm, xe đẩy |
| Bạn ngủ lại được sau khi bị đánh thức giữa đêm? | Tránh việc ở lại với trẻ dưới một tuổi |
| Có người lo việc nhà mình khi bạn đi làm cả ngày? | Lập phương án dự phòng trước, nói rõ khi phỏng vấn |
| Bạn từng học sơ cứu có thực hành cho trẻ nhỏ? | Học trước khi nhận việc, đặc biệt sơ cứu hóc dị vật |
| Khi trẻ khóc lâu, bạn giữ được giọng bình thường? | Tập kỹ thuật tự dừng lại; cân nhắc làm nơi có đồng nghiệp |
| Bạn chấp nhận làm theo cách của ba mẹ dù khác thói quen của mình? | Hỏi kỹ cách nuôi của gia đình trước, chọn nhà hợp quan điểm |
| Bạn dùng điện thoại được để nhắn tin, gửi ảnh, gọi cấp cứu? | Tập trước; trong nghề này nhắn tin cập nhật là một phần công việc |
Hãy trả lời khi đang một mình, đừng trả lời theo điều người khác muốn nghe. Nếu có từ ba câu trở lên chưa chắc, đó chưa phải lý do bỏ nghề mà là lý do chọn kiểu việc nhẹ hơn trong năm đầu.
Những việc bạn có quyền nói "không làm được"
Nói trước những giới hạn của mình không làm bạn kém đi trong mắt ba mẹ biết điều. Nó tránh cho cả hai bên những tình huống khó xử sau này. Một số giới hạn hợp lý thường gặp:
- Không trông trẻ có bệnh lý cần thao tác y tế đặc biệt (ăn qua ống, tiêm, thiết bị hỗ trợ thở) khi chưa được hướng dẫn bài bản bởi nhân viên y tế.
- Không cho trẻ uống thuốc nếu không có đơn của bác sĩ và lời dặn ghi lại của ba mẹ.
- Không chở trẻ bằng xe máy, hoặc chỉ chở khi có mũ bảo hiểm trẻ em đúng cỡ và ba mẹ đồng ý trước.
- Không trông trẻ ở hồ bơi, bãi biển một mình khi không biết bơi.
- Không nhận thêm con của hàng xóm, người quen "trông giúp" khi chưa được ba mẹ chủ nhà đồng ý.
- Không làm việc nặng trong nhà như leo thang lau đèn, chuyển đồ đạc lớn trong lúc đang một mình với trẻ.
Mỗi giới hạn trên đều có lý do an toàn đứng sau. Khi trình bày, hãy nói lý do thay vì chỉ nói "không", và đề xuất cách khác nếu có: ví dụ không chở xe máy nhưng có thể đi bộ cùng trẻ tới công viên gần nhà.
Khi nào nên chờ thêm trước khi vào nghề
Có những giai đoạn tốt nhất là chưa nhận trông trẻ: ngay sau một cú sốc lớn trong gia đình, khi đang điều trị trầm cảm chưa ổn định, khi đang có thai giai đoạn cuối và bác sĩ dặn hạn chế mang vác, khi đang vướng chuyện nợ nần khiến tâm trí luôn căng. Trẻ nhỏ cần người lớn có mặt trọn vẹn; một người lớn đang chìm trong chuyện riêng dễ lơ đãng đúng lúc trẻ trèo lên bậu cửa sổ.
Chờ không có nghĩa là bỏ. Thời gian chờ có thể dùng để học sơ cấp cứu, đọc về phát triển của trẻ theo tuổi, đi phụ một người quen đang làm cô nuôi vài buổi để xem việc thật. Người vào nghề sau khi đã chuẩn bị thường trụ lâu hơn hẳn người nhảy vào vì đang cần tiền gấp.
Ngược lại, nếu bạn đã tự trả lời các câu trên, thấy mình phần lớn đủ điều kiện, còn một vài điểm cần bù thì đó là tình trạng bình thường của hầu hết người mới. Không ai bắt đầu với mọi thứ sẵn sàng; điều làm nên người làm nghề tử tế là biết rõ chỗ mình còn thiếu và không giấu nó.
Câu hỏi thường gặp
Làm bảo mẫu có cần bằng cấp gì không?
Với việc trông trẻ tại gia đình, pháp luật không đặt bằng cấp bắt buộc như với giáo viên mầm non. Tuy vậy, chứng nhận sơ cấp cứu có thực hành, giấy khám sức khoẻ và một khoá chăm sóc trẻ cơ bản giúp ba mẹ tin hơn. Nhóm trẻ và trường mầm non thường có yêu cầu riêng, nên hỏi rõ khi ứng tuyển.
Tuổi bao nhiêu thì làm bảo mẫu được?
Không có tuổi lý tưởng chung. Người trẻ có sức nhưng ít kinh nghiệm xử lý tình huống, người lớn tuổi nhiều kinh nghiệm nhưng có thể yếu lưng gối. Về pháp lý, người làm thuê phải đủ tuổi lao động theo Bộ luật Lao động; về thực tế, sức khoẻ và sự tỉnh táo quan trọng hơn con số tuổi.
Đã nuôi con lớn rồi thì có cần học thêm không?
Có. Kinh nghiệm nuôi con là nền tốt, nhưng khuyến cáo về giấc ngủ an toàn, ăn dặm, sơ cứu đã thay đổi nhiều trong vài chục năm qua. Ngoài ra, chăm con người khác khác chăm con mình: bạn phải theo cách của ba mẹ, ghi chép, báo cáo và chịu trách nhiệm theo kiểu người làm nghề.
Người hướng nội có hợp nghề trông trẻ không?
Nhiều người hướng nội làm nghề này rất tốt vì kiên nhẫn, quan sát kỹ và không cần nói nhiều. Điều cần tập là nhắn tin, báo cáo chủ động với ba mẹ và lên tiếng khi có chuyện bất thường. Trẻ nhỏ cần sự bình tĩnh, ổn định hơn là một người lúc nào cũng sôi nổi.
Đang có thai thì có nên nhận việc trông trẻ không?
Nên hỏi bác sĩ của mình trước, vì bế trẻ, cúi người và tiếp xúc với bệnh lây ở trẻ nhỏ có thể ảnh hưởng tới thai kỳ tuỳ từng giai đoạn. Nếu vẫn làm, hãy nói thật với ba mẹ hoặc chủ nhóm, chọn trẻ lớn hơn, tránh bế nặng và tính trước người thay khi tới ngày sinh.
Làm sao biết mình có đủ kiên nhẫn với trẻ nhỏ?
Cách thật nhất là thử trong điều kiện thật: phụ trông con của người thân vài ngày liền, hoặc xin làm phụ ở một nhóm trẻ vài buổi. Để ý bản thân lúc trẻ khóc lâu, lúc mệt cuối ngày. Nếu bạn thấy mình nhận ra cơn bực và chủ động dừng lại được, đó là dấu hiệu tốt.