Khi dẫn trẻ ra ngoài, nguyên tắc của người trông là trẻ nhỏ luôn trong tầm tay: nắm cổ tay trẻ khi đi bộ, người trông đi phía ngoài lòng đường, chỉ sang đường ở chỗ có vạch hoặc đèn và bế trẻ dưới 3 tuổi qua đường đông, trẻ ngồi xe máy phải đội mũ bảo hiểm vừa cỡ và ngồi giữa hai người lớn hoặc trên ghế có đai. Trước khi đi, chụp ảnh trẻ trong bộ quần áo hôm đó, báo ba mẹ đi đâu và mấy giờ về, mang theo điện thoại đầy pin.
Nếu trẻ đi lạc, người trông phải hành động ngay trong mười phút đầu: báo bảo vệ hoặc người quản lý khu vực để chặn lối ra, tìm ở những chỗ nguy hiểm nhất trước (mặt nước, lòng đường), gọi ba mẹ và gọi 113, đưa ảnh vừa chụp cho người hỗ trợ. Bài này viết cho bảo mẫu, cô nuôi dẫn trẻ đi dạo, đi chợ, đón anh chị đi học, và chủ nhóm trẻ tổ chức đi chơi ngắn.
Trước khi bước ra khỏi cửa: ba việc chuẩn bị
Việc thứ nhất là thống nhất với ba mẹ. Người trông chỉ dẫn trẻ ra ngoài trong phạm vi đã thoả thuận: đi dạo trong khu, ra công viên gần nhà, đi chợ, đón anh chị ở trường. Đi xa hơn, đi bằng phương tiện khác, đi nhà người quen của người trông thì phải hỏi trước. Mỗi lần ra ngoài nhắn ba mẹ một dòng: đi đâu, với ai, khoảng mấy giờ về. Thói quen này vừa an toàn vừa bảo vệ người trông khi có chuyện.
Việc thứ hai là chuẩn bị người và đồ: điện thoại đầy pin, nước uống, khăn, tã hoặc quần dự phòng, mũ chống nắng, áo mưa mỏng, gói băng cá nhân nhỏ. Cho trẻ mặc quần áo màu sáng, dễ nhận ra giữa đám đông. Chụp một tấm ảnh toàn thân của trẻ trong bộ quần áo hôm đó trước khi đi: khi trẻ lạc, đây là thứ quý nhất để người khác giúp tìm.
Việc thứ ba là đánh giá chính mình. Một người trông dẫn một trẻ sơ sinh trong xe đẩy và một trẻ 3 tuổi chạy nhảy ra chợ đông là quá sức, vì không thể vừa đẩy xe vừa nắm tay trẻ lớn. Trời nắng gắt, mưa giông, đường ngập thì hoãn. Ở nhóm trẻ, số trẻ mỗi người lớn dẫn ra ngoài phải ít hơn nhiều so với lúc ở trong nhà; nhiều nhóm chỉ cho trẻ ra sân trong khuôn viên, không dẫn cả nhóm ra đường.
Đi bộ và sang đường cùng trẻ nhỏ
Nắm cổ tay, không chỉ nắm ngón tay. Trẻ nhỏ dễ giật tay ra khi thấy thứ hấp dẫn bên kia đường. Nắm quanh cổ tay chắc hơn, hoặc cho trẻ nắm vào quai xe đẩy và người trông đặt tay lên tay trẻ.
Người lớn đi phía ngoài. Trẻ đi phía trong vỉa hè, xa lòng đường. Đường không có vỉa hè hoặc vỉa hè bị chiếm, người trông đi phía có xe và giữ trẻ sát tường nhà.
Sang đường ở chỗ có vạch, có đèn. Dừng hẳn ở mép đường, nhìn hai phía, chờ xe dừng hoặc đường thưa hẳn mới đi, đi thẳng không chạy. Trẻ dưới khoảng 3 tuổi hoặc đường đông thì bế trẻ qua.
Cẩn thận lối ra vào nhà xe, bãi giữ xe, cổng trường. Xe máy, ô tô lùi ra không nhìn thấy trẻ thấp. Đây là chỗ trẻ hay bị va quẹt nhất trong khu dân cư.
Nói cho trẻ nghe từng bước. Với trẻ lớn hơn, vừa đi vừa nói "mình dừng lại, nhìn bên này, nhìn bên kia, giờ đi". Trẻ học qua những lần được làm cùng như vậy, nhưng người lớn vẫn là người quyết định lúc nào sang.
Điện thoại để trong túi. Vừa dắt trẻ vừa nhắn tin là cách nhanh nhất để mất dấu trẻ vài giây, đủ cho trẻ chạy xuống lòng đường.
Chở trẻ bằng xe máy, xe đạp: điều người trông phải nhớ
Nhiều gia đình nhờ bảo mẫu chở trẻ đi học, đi khám. Đây là việc rủi ro cao, nên cần thoả thuận rõ với ba mẹ và làm đúng các điểm sau:
- Chỉ chở trẻ khi ba mẹ đồng ý bằng tin nhắn hoặc trong thoả thuận làm việc, và người trông có giấy phép lái xe phù hợp, xe trong tình trạng tốt.
- Trẻ đội mũ bảo hiểm vừa cỡ đầu, cài quai đúng, không dùng mũ người lớn. Kiểm tra quy định hiện hành về đội mũ bảo hiểm và chở trẻ em trên xe máy; Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ 2024 có quy định riêng về việc này.
- Trẻ nhỏ ngồi ghế phụ có đai gắn chắc vào xe, hoặc ngồi giữa hai người lớn. Không để trẻ đứng phía trước, không bế trẻ nhỏ trên tay khi người lái đang chạy.
- Không chở trẻ khi trời mưa to, gió giật, đường ngập, hoặc khi người trông mệt, buồn ngủ.
- Đi chậm, tránh giờ cao điểm nếu được, không nghe điện thoại khi lái.
- Xe đạp có ghế trẻ em: ghế phải có đai và chắn chân để chân trẻ không lọt vào nan bánh.
- Trẻ ngồi ô tô: ngồi ghế an toàn phù hợp tuổi, không ngồi ghế trước, không để trẻ một mình trong xe dù chỉ vài phút.
Nếu người trông không tự tin lái xe chở trẻ, nói thẳng với ba mẹ ngay từ đầu. Từ chối một việc mình không làm an toàn được là biểu hiện của tay nghề, không phải thiếu nhiệt tình.
Mười phút đầu khi trẻ đi lạc
Trẻ lạc ở chợ, siêu thị, công viên thường được tìm thấy nhanh nếu người lớn hành động ngay và có trật tự. Các bước dưới đây áp dụng cho người trông đang ở một mình với trẻ:
- Gọi to tên trẻ, nhìn quanh trong bán kính gần nhất. Không chạy lung tung xa chỗ cuối cùng thấy trẻ.
- Ngay lập tức báo bảo vệ, quầy dịch vụ, ban quản lý khu vực. Ở trung tâm thương mại, siêu thị, nhân viên thường có quy trình chặn lối ra khi có trẻ lạc. Đưa ảnh trẻ vừa chụp lúc đi.
- Tìm trước ở những chỗ nguy hiểm: hồ nước, bờ kênh, lòng đường, bãi xe, thang cuốn, thang máy.
- Gọi ba mẹ, nói rõ nơi, giờ, trẻ mặc gì. Không chờ tìm thêm một lúc nữa rồi mới báo.
- Gọi 113 hoặc nhờ người xung quanh báo công an phường, xã nơi đang đứng nếu sau vài phút chưa thấy trẻ.
- Nhờ một người đứng yên ở chỗ cuối cùng thấy trẻ, vì trẻ hay quay lại chỗ đó.
- Khi tìm thấy trẻ, ôm trẻ, kiểm tra trẻ có bị thương không, báo ngay cho tất cả những người đang giúp tìm và ba mẹ.
Ở công viên, sân chơi: nắng, côn trùng và thiết bị chơi
Công viên và sân chơi khu dân cư là nơi bảo mẫu hay dẫn trẻ đến nhất, và cũng có những rủi ro riêng. Trước khi cho trẻ chơi, người trông nhìn qua thiết bị: cầu trượt bằng kim loại phơi nắng trưa có thể nóng đủ gây bỏng da trẻ, xích đu có dây bị sờn hay ghế nứt, ốc vít lòi ra, mặt dưới thiết bị là nền xi măng cứng. Trẻ nhỏ chỉ chơi thiết bị vừa tầm tuổi, người trông đứng sát ở chỗ trẻ có thể ngã.
Nắng nóng là rủi ro dễ bị coi nhẹ. Nhiều vùng ở nước ta có những tháng nắng gắt, chỉ số tia cực tím cao từ giữa buổi sáng đến chiều. Nên dẫn trẻ ra ngoài vào sáng sớm hoặc chiều muộn, đội mũ rộng vành, mặc áo mỏng dài tay, cho uống nước thường xuyên, chơi ở chỗ có bóng râm. Trẻ đỏ mặt, mệt lả, nôn, da nóng khô là dấu hiệu say nắng: đưa ngay vào chỗ mát, nới quần áo, lau mát bằng khăn ướt, cho uống nước nếu trẻ tỉnh, báo ba mẹ, và gọi 115 nếu trẻ lơ mơ hay co giật.
Bãi cỏ, bụi cây có thể có kiến lửa, ong, sâu róm. Người trông nhìn chỗ trẻ ngồi trước, không cho trẻ chọc tổ ong hay bắt côn trùng. Trẻ bị ong đốt mà sưng môi, khó thở, nổi mề đay khắp người thì gọi 115 ngay vì có thể là phản ứng dị ứng nặng. Ra về, rửa tay cho trẻ và kiểm tra trên người có trầy xước, vết côn trùng cắn để kể lại cho ba mẹ.
Dạy trẻ biết làm gì khi lạc, theo tuổi
Trẻ từ khoảng 3 tuổi đã có thể học vài quy tắc đơn giản qua trò chơi và lặp lại nhiều lần. Quy tắc thứ nhất: khi không thấy người lớn, đứng yên tại chỗ, không đi tìm. Phần lớn trẻ lạc lâu là vì trẻ đi tìm người lớn theo hướng ngược lại. Quy tắc thứ hai: tìm người có thể giúp, như cô chú mặc đồng phục bảo vệ, nhân viên ở quầy, hoặc một người mẹ đang dắt con nhỏ. Quy tắc thứ ba: biết nói tên mình và tên ba mẹ.
Với trẻ lớn hơn, ba mẹ có thể dạy trẻ thuộc số điện thoại của ba hoặc mẹ. Người trông không tự quyết định dạy trẻ thông tin cá nhân, mà hỏi ba mẹ muốn trẻ nhớ những gì. Một số gia đình cho trẻ đeo vòng tay hoặc thẻ nhỏ trong túi áo có số liên lạc khi đến chỗ đông người; việc này cũng do ba mẹ chọn.
Khi tập, tránh làm trẻ sợ hãi bằng những câu doạ như "lạc là bị bắt đi". Nói bình tĩnh, đóng vai, khen khi trẻ làm đúng. Trẻ cảm thấy an toàn sẽ nhớ quy tắc tốt hơn trẻ bị doạ.
Sau buổi đi: bàn giao và rút kinh nghiệm
Về nhà, người trông nhắn hoặc kể lại cho ba mẹ: đã đi đâu, trẻ chơi gì, ăn uống gì bên ngoài, có va quẹt, côn trùng cắn hay chuyện gì bất thường không. Nếu có lúc mất dấu trẻ dù chỉ vài chục giây, nên kể trung thực. Ba mẹ thường thông cảm với người trông thành thật hơn là phát hiện sau qua người khác.
Nếu có tình huống suýt xảy ra, như trẻ giật tay chạy xuống lòng đường, xe máy lùi suýt va trẻ, hãy nghĩ lại vì sao: tay đang cầm đồ, đang nhìn điện thoại, chọn giờ đi đông người, hay mang quá nhiều trẻ. Điều chỉnh lần sau, ví dụ dùng ba lô thay túi xách để hai tay rảnh, chọn giờ vắng hơn, đi đường khác có vỉa hè.
Ở nhóm trẻ, nếu có hoạt động ra ngoài định kỳ, chủ nhóm nên viết thành quy trình ngắn: số người lớn tối thiểu, điểm danh trước khi đi và trước khi về, ai đi đầu, ai đi cuối, ai giữ túi sơ cứu và điện thoại. Quy trình viết sẵn giúp người mới vào làm theo được ngay.
Câu hỏi thường gặp
Bảo mẫu có được tự dẫn trẻ ra ngoài không cần hỏi ba mẹ không?
Chỉ trong phạm vi đã thoả thuận từ trước, ví dụ đi dạo trong khu hoặc ra công viên gần nhà. Đi xa hơn, đi xe, đến nhà người khác thì hỏi ba mẹ trước. Mỗi lần ra ngoài nên nhắn ba mẹ một dòng nơi đi và giờ về.
Trẻ mấy tuổi thì không cần nắm tay khi đi trên vỉa hè?
Không có mốc tuổi cố định. Trẻ mầm non chưa đánh giá được tốc độ và khoảng cách của xe, dễ bị thu hút đột ngột, nên người trông vẫn nắm tay hoặc giữ trẻ trong tầm tay ở những nơi gần đường xe chạy. Ở khu vực không có xe như sân chơi kín thì có thể cho trẻ tự đi trong tầm mắt.
Trẻ lạc ở siêu thị thì làm gì đầu tiên?
Báo ngay nhân viên hoặc bảo vệ gần nhất để họ kích hoạt quy trình tìm trẻ và chặn lối ra, đưa ảnh trẻ chụp lúc đi. Trong lúc đó tìm quanh chỗ cuối cùng thấy trẻ, gọi ba mẹ. Sau vài phút chưa thấy thì báo công an qua 113.
Người trông có nên dùng dây đeo chống lạc cho trẻ không?
Đây là lựa chọn của ba mẹ. Dây đeo giúp ở nơi rất đông, nhưng không thay được việc người lớn quan sát, và cần dùng đúng cách để không vướng vào cổ trẻ. Người trông chỉ dùng khi ba mẹ đồng ý và đã thử ở nơi vắng.
Ba mẹ nhờ chở trẻ bằng xe máy mà không có ghế phụ thì sao?
Người trông nên đề nghị có ghế phụ có đai hoặc một người lớn ngồi sau ôm trẻ, trẻ đội mũ bảo hiểm vừa cỡ. Nếu không đảm bảo được thì đề nghị phương án khác như đi bộ, gọi xe. Nói rõ lý do an toàn với ba mẹ.
Có nên chụp ảnh trẻ mỗi lần ra ngoài không, có vi phạm riêng tư không?
Ảnh chụp để phòng khi trẻ lạc chỉ lưu trong điện thoại người trông, không đăng lên mạng, xoá sau khi về. Nên báo ba mẹ về thói quen này và xin đồng ý. Hầu hết ba mẹ ủng hộ khi hiểu mục đích.