Một ngôi nhà hợp làm nhóm trẻ có năm đặc điểm: phần cho trẻ nằm ở tầng trệt hoặc tầng thấp với lối ra thẳng ra ngoài, có ít nhất hai đường thoát khi khẩn cấp, đủ ánh sáng tự nhiên và thông gió, có chỗ vệ sinh và nước sạch gần khu trẻ, và cách xa những nguồn nguy hiểm không thể rào lại như đường lớn xe chạy nhanh sát cửa, kênh rạch, ao hồ, xưởng hoá chất. Những thứ khác như cửa sổ thấp, ổ điện, cầu thang đều có thể sửa; năm điểm trên thì gần như không sửa được, nên phải chọn đúng từ đầu.
Bài này dành cho người đang cân nhắc dùng nhà mình hoặc đi thuê một căn để mở nhóm trẻ. Cách làm là đi một vòng ngôi nhà với hai con mắt: mắt của cán bộ kiểm tra an toàn và mắt của một đứa trẻ hai tuổi vừa biết chạy, tò mò mọi thứ. Kèm theo là bảng phân loại những điểm sửa được và không sửa được.
Bắt đầu từ ngoài cửa: vị trí và đường đến
Trước khi bước vào nhà, đứng ở cửa nhìn ra. Cửa nhà mở thẳng ra đường gì? Một con hẻm cụt xe máy đi chậm khác hẳn một mặt đường lớn có xe tải. Trẻ nhỏ có thể lách qua chân người lớn lúc đón trả và chạy ra ngoài trong vài giây. Nếu cửa mở ra đường lớn, nhà cần thêm một lớp cổng hoặc khoảng sân có rào giữa cửa và lòng đường, và lớp đó phải có chốt cao người lớn mới mở được.
Tiếp theo là chỗ đón trả. Mười gia đình đến trong khoảng bảy đến tám giờ sáng, mỗi nhà một chiếc xe máy, có nhà đi ô tô. Trước cửa có chỗ dừng xe vài phút mà không chắn lối nhà bên cạnh không? Hẻm quá hẹp thì giờ đón trả sẽ thành giờ ùn tắc, ba mẹ bế con băng qua xe cộ, và hàng xóm phàn nàn.
Quanh nhà trong bán kính vài trăm mét có gì? Kênh, rạch, ao, hồ không rào là mối nguy lớn nhất với trẻ nhỏ, vì một bé lạc ra ngoài sẽ đi về phía nước. Xưởng sơn, xưởng mộc, bãi rác, quán nhậu hát karaoke đến khuya, công trình xây dựng kéo dài cũng là những thứ phải tính, vì chúng ảnh hưởng tới không khí, tiếng ồn và giấc ngủ trưa của trẻ. Quy định về nhóm trẻ độc lập cũng yêu cầu đặt ở nơi an toàn, cách xa nguồn ô nhiễm; một vị trí như vậy khó được chấp thuận.
Lối thoát: câu hỏi quan trọng nhất về một ngôi nhà
Từ chỗ trẻ chơi và ngủ, có mấy đường ra ngoài? Nhà ống phổ biến ở đô thị thường chỉ có một cửa trước. Nếu đám cháy bắt đầu ở tầng trệt, nơi để xe máy và đồng hồ điện, thì đường thoát duy nhất đã bị chặn. Nhà có cửa sau, sân sau thông ra hẻm khác, hay ban công tầng hai có lối thoát được thiết kế sẵn sẽ an toàn hơn nhiều. Đây là điểm bài về phòng cháy trong danh mục sẽ nói kỹ.
Cửa ra có bị khoá chết hay khung sắt kín không? Nhiều nhà lắp chuồng cọp kín, cửa sắt khoá trong bằng ổ khoá phải tìm chìa. Với nhóm trẻ, khoá phải đủ cao để trẻ không mở được nhưng người lớn mở ngay bằng tay, không cần đi tìm chìa. Chuồng cọp kín ở các tầng là điều phải tính lại.
Ra tới ngoài rồi thì tập trung ở đâu? Lối thoát không dừng ở cửa. Nếu ra cửa là lòng đường, bạn phải dắt tám đứa trẻ hoảng sợ đứng sát xe cộ. Một khoảng sân, một khoảng hẻm rộng hoặc nhà hàng xóm đồng ý làm chỗ tập trung là điều nên có từ khi chọn nhà.
Tầng nào cho trẻ, và vì sao tầng trệt là lựa chọn mặc định
Không ít người muốn để tầng trệt làm chỗ để xe, bếp, phòng khách, đưa trẻ lên tầng hai cho "sạch và yên". So sánh dưới đây giúp thấy vì sao nên làm ngược lại khi có thể.
| Tiêu chí | Khu trẻ ở tầng trệt | Khu trẻ ở tầng hai trở lên |
|---|---|---|
| Thoát hiểm | Ra ngoài trong vài bước | Phải dắt trẻ qua cầu thang, chậm và dễ ngã khi hoảng |
| Cầu thang | Chỉ cần chắn để trẻ không lên | Trẻ lên xuống mỗi ngày, rủi ro ngã cao, người trông phải bế nhiều |
| Đón trả | Ba mẹ nhận trẻ ngay cửa | Ba mẹ đi qua nhà, hoặc người trông bế xuống từng bé |
| Ban công, cửa sổ | Ít nguy cơ ngã cao | Phải rào lưới, chặn cửa sổ, kiểm soát chặt |
| Bếp và xe máy | Phải dời ra khu riêng, có cách ly | Tách tự nhiên khỏi khu trẻ |
| Ẩm, ngập | Có thể bị ngập khi mưa lớn ở một số khu | Khô ráo hơn |
Nếu nhà bạn ở khu hay ngập, tầng trệt có thể không dùng được vào mùa mưa, khi đó cần tính kỹ lối thoát và cầu thang của tầng trên. Nhưng với phần lớn nhà ở, tầng trệt được cải tạo tốt vẫn là chỗ hợp nhất cho trẻ dưới ba tuổi.
Bên trong: những điểm cần nhìn trong một vòng đi
Đi chậm qua từng phòng dự định dùng cho trẻ, nhìn ở tầm cao một mét trở xuống, và ghi lại từng điểm:
- Ánh sáng và gió: phòng có cửa sổ lấy sáng tự nhiên không, ban ngày có phải bật đèn không, có thông gió hai phía hay chỉ dựa vào quạt và máy lạnh.
- Diện tích sàn thực dùng: trừ đi tủ, kệ, lối đi; đo bằng thước, đừng ước bằng mắt. Diện tích quyết định bạn nhận được bao nhiêu trẻ theo định mức trong quy định.
- Sàn: gạch men trơn khi ướt, sàn gỗ bong mép, bậc tam cấp giữa hai phòng là chỗ trẻ hay vấp.
- Nhà vệ sinh: có gần khu trẻ không, có đủ chỗ để làm bệ thấp, chỗ rửa tay thấp, chỗ thay tã; cửa có khoá trong mà trẻ có thể tự khoá mình không.
- Nước: nước máy hay nước giếng, có bồn chứa không, bình nóng lạnh đặt ở đâu và có chỉnh được nhiệt độ không.
- Điện: ổ cắm ở độ cao nào, dây điện có chạy nổi dưới sàn không, cầu dao tổng ở đâu và có dễ tiếp cận không.
- Cửa và cửa sổ: cửa sổ thấp hơn tầm ngực người lớn, cửa kính lớn sát sàn, cửa trượt nặng là chỗ phải che chắn.
- Mùi, ẩm, nấm mốc: tường ẩm, góc mốc, mùi cống là thứ khó sửa triệt để và ảnh hưởng hô hấp của trẻ.
Chụp ảnh từng điểm, đánh dấu chỗ có thể sửa và chỗ không. Danh sách này sẽ thành đầu vào cho bài tiếp theo về cải tạo.
Đi thuê nhà để mở nhóm trẻ: những điều phải hỏi chủ nhà
Nếu không dùng nhà mình, bạn sẽ đi thuê, và ở đây có những bẫy riêng. Điều đầu tiên là chủ nhà có đồng ý cho dùng nhà làm nhóm trẻ không. Nhiều chủ nhà nghĩ thuê để ở, đến khi thấy mười đứa trẻ thì đòi lấy lại nhà. Hồ sơ xin phép cũng có thể cần giấy tờ chứng minh quyền sử dụng nhà hợp pháp và sự đồng ý của chủ nhà. Hãy nói rõ mục đích ngay từ đầu và ghi vào hợp đồng.
Thứ hai là quyền cải tạo. Bạn sẽ phải lắp cửa chắn cầu thang, thay bệ vệ sinh, có khi đục tường làm lối thoát hay dời bếp. Hợp đồng cần ghi bạn được làm những việc gì, khi trả nhà có phải khôi phục nguyên trạng không. Thứ ba là thời hạn. Nhóm trẻ cần ổn định; chuyển nhà là mất trẻ, mất công xin phép lại. Thời hạn thuê quá ngắn, hoặc chủ nhà có kế hoạch bán nhà, là điểm cần cân nhắc kỹ.
Cuối cùng là lịch sử ngôi nhà: từng bị ngập chưa, khu này mất điện có thường không, hàng xóm có ai phản đối việc kinh doanh trong hẻm không. Hỏi chủ nhà, và hỏi thêm một hai hộ hàng xóm khi đi xem nhà.
Sửa được và không sửa được: bảng phân loại nhanh
Sau khi đi một vòng, xếp những điểm đã ghi vào hai cột. Nếu cột bên phải có từ hai mục trở lên, nên cân nhắc tìm nhà khác.
| Thường sửa được | Thường không sửa được hoặc rất tốn kém |
|---|---|
| Cầu thang không có cửa chắn | Chỉ có một lối ra duy nhất qua khu để xe |
| Ổ điện thấp, dây điện nổi | Cửa mở thẳng ra đường lớn, không có khoảng lùi |
| Ban công lan can thưa, cửa sổ thấp | Sát kênh, rạch, ao hồ không rào |
| Bệ vệ sinh cao, thiếu chỗ rửa tay thấp | Khu trẻ không có cửa sổ, không có ánh sáng tự nhiên |
| Sàn trơn, bậc tam cấp | Tường ẩm mốc nặng, cống thoát nước bốc mùi thường xuyên |
| Bếp gần khu chơi (dời được) | Diện tích quá nhỏ cho số trẻ dự định |
| Cửa kính lớn sát sàn | Chủ nhà không đồng ý cho làm nhóm trẻ |
Bảng này là nguyên tắc ước lượng của người làm nghề, không phải tiêu chí kiểm tra chính thức. Khi có ngôi nhà ưng ý, hãy mời cán bộ ở UBND xã, phường hoặc người có kinh nghiệm mở nhóm trẻ xem giúp trước khi ký hợp đồng thuê dài hạn.
Một ví dụ: hai căn nhà trong cùng một phường
Thử hình dung một chị đã làm bảo mẫu nhiều năm, định mở nhóm khoảng sáu, bảy bé từ mười tám tháng đến ba tuổi, và đi xem hai căn nhà thuê trong cùng một phường (ví dụ giả định). Căn thứ nhất mới sơn, sạch đẹp, giá mềm, nằm sát mặt đường hai chiều, tầng trệt hẹp vì phải để xe, phòng rộng nhất ở tầng hai, chỉ có một cửa trước và chuồng cọp kín ở cả hai tầng. Căn thứ hai cũ hơn, tường cần sơn lại, nhưng nằm trong hẻm cụt rộng vừa đủ cho hai xe máy tránh nhau, tầng trệt thông từ cửa trước ra một khoảng sân sau có lối ra hẻm phụ, phòng trước có hai cửa sổ lớn.
Nhìn qua thì căn thứ nhất hấp dẫn hơn, vì sơn sửa ít và gần đường dễ tìm. Nhưng xếp vào bảng phân loại ở cuối bài, căn này có ba điểm thuộc cột khó sửa: cửa mở thẳng ra đường xe chạy nhanh, chỉ một lối ra đi qua khu để xe, và khu trẻ buộc phải nằm trên lầu. Căn thứ hai chỉ có những điểm sửa được: tường cũ, ổ điện thấp, bậc thềm giữa nhà và sân sau, nhà vệ sinh bệ cao. Tiền sửa căn thứ hai có thể nhiều hơn trong tháng đầu, nhưng là tiền một lần; còn rủi ro của căn thứ nhất đi theo nhóm trẻ mỗi ngày, suốt thời gian thuê.
Ví dụ này không nhằm nói nhà cũ tốt hơn nhà mới. Điều đáng học là thứ tự đánh giá: lối thoát, vị trí và tầng đặt khu trẻ được xét trước, vẻ đẹp và độ mới xét sau cùng. Ba mẹ đến xem nhóm trẻ thường bị thu hút bởi màu sơn và đồ chơi, nhưng người làm nghề phải nhìn thấy cái mà ba mẹ chưa nghĩ tới, vì khi có chuyện, người đứng giữa đám trẻ là mình.
Câu hỏi thường gặp
Nhà trong hẻm nhỏ có làm nhóm trẻ được không?
Được nếu hẻm đủ để ba mẹ dừng xe đón trả và xe cứu hoả, cứu thương có thể tiếp cận ở mức chấp nhận được. Hẻm quá nhỏ, quá sâu thì vừa khó thoát hiểm vừa dễ gây mâu thuẫn với hàng xóm giờ cao điểm. Đi thử vào giờ đón trả để thấy thực tế.
Có nên chọn căn hộ chung cư để mở nhóm trẻ không?
Căn hộ cao tầng có nhiều hạn chế: thoát hiểm phụ thuộc cầu thang bộ chung, ban công cao, ban quản lý tòa nhà có thể không cho phép hoạt động kinh doanh trong căn hộ. Trước khi tính, cần hỏi ban quản lý, đọc nội quy chung cư và hỏi UBND xã, phường về điều kiện.
Nhà có sân vườn rộng có phải tốt hơn không?
Sân vườn là điểm cộng lớn cho giờ chơi ngoài trời, nhưng kéo theo việc phải rào kín, kiểm tra cây có gai, cây độc, hố nước, bể chứa, đồ làm vườn. Sân rộng mà không rào chắc chắn thì rủi ro trẻ đi lạc còn cao hơn nhà không có sân.
Nhà dưới khu ngập nước có nên mở nhóm trẻ không?
Nên cân nhắc kỹ. Mùa mưa, nước ngập vào tầng trệt làm nhóm phải nghỉ, đồ dùng hư, điện nguy hiểm, và đường đón trả khó đi. Nếu vẫn mở, khu trẻ cần ở tầng trên với cầu thang an toàn, có kế hoạch cho những ngày ngập và cầu dao riêng tầng trệt.
Diện tích bao nhiêu thì đủ cho nhóm trẻ?
Quy định của Bộ GD&ĐT có yêu cầu về diện tích phòng sinh hoạt tính theo số trẻ. Con số cụ thể nên hỏi UBND xã, phường hoặc đọc văn bản hiện hành. Cách làm là đo diện tích sàn thực dùng, sau đó suy ngược ra số trẻ tối đa, thay vì nhắm số trẻ trước rồi cố nhét vào.