Cải tạo nhà ở thành phòng nhóm trẻ nên đi theo thứ tự: trước hết tách những thứ nguy hiểm ra khỏi khu trẻ (bếp nấu, bình gas, xe máy, hoá chất), sau đó chia phần còn lại thành bốn khu chơi – ngủ – ăn – vệ sinh, rồi mới chặn từng điểm rủi ro nhỏ như cầu thang, ban công, cửa sổ, ổ điện, cánh cửa, sàn. Làm ngược lại, mua cửa chắn và nút bịt ổ điện trước, thường dẫn đến việc đến khi dời bếp lại phải làm lại.
Bài này đi theo từng bước như một người thợ và một người làm nghề cùng bàn với nhau. Không có tên hãng, không có giá vật liệu; chỉ có nguyên tắc, những sai lầm hay gặp và cách tự kiểm sau khi sửa. Nếu nhà bạn đi thuê, hãy chắc chắn hợp đồng cho phép những thay đổi này trước khi làm.
Bước một: đưa bếp, gas, xe máy và hoá chất ra khỏi khu trẻ
Nhà ống điển hình ở Việt Nam đặt bếp ở cuối tầng trệt, xe máy dựng ở đầu, giữa là phòng khách. Khi biến tầng trệt thành nhóm trẻ, cả hai đầu đều là vấn đề. Bếp có lửa, nồi nước sôi, dao kéo và bình gas. Xe máy có ống xả nóng, xăng, và là nguồn cháy hàng đầu trong các vụ cháy nhà ống. Nguyên tắc là khu trẻ không được có lối thông tự do tới hai chỗ này.
Với bếp, có hai cách: dời bếp hẳn lên tầng trên hoặc ra một góc có vách ngăn và cửa có chốt cao. Bình gas không đặt dưới gầm bếp chung với chất tẩy rửa; nếu được, đặt ở chỗ thông thoáng ngoài khu trẻ. Với xe máy, tốt nhất là không để trong nhà khi nhóm đang hoạt động, hoặc ít nhất để ở khu có vách ngăn, xa lối thoát chính. Đây là thay đổi khó nhất với gia đình, nên cần bàn trước như bài "tự hỏi trước khi mở" đã nói.
Hoá chất gồm nước tẩy, nước lau sàn, thuốc diệt côn trùng, dầu gió, thuốc của người lớn, pin dự phòng. Tất cả vào một tủ có khoá hoặc chốt cao, ngoài khu trẻ. Không đổ sang chai nước uống, không để trên nóc tủ lạnh nơi trẻ trèo ghế với tới.
Bước hai: chia khu, mỗi khu một yêu cầu riêng
Sau khi đã dọn những thứ nguy hiểm, chia diện tích còn lại thành các khu. Nhóm trẻ nhỏ thường không đủ phòng riêng cho từng khu, nên nhiều khu dùng chung một phòng theo giờ; điều quan trọng là mỗi khu có điều kiện tối thiểu của nó.
| Khu | Yêu cầu chính | Lỗi hay gặp |
|---|---|---|
| Chơi | Sàn có thảm, kệ thấp bắt vít vào tường, không có góc nhọn, ánh sáng tốt | Kệ cao không bắt vít, trẻ trèo làm đổ |
| Ngủ | Thông gió, làm tối được, mỗi trẻ một chỗ nằm cách nhau, người trông nhìn thấy tất cả | Chỗ ngủ ép sát tường góc khuất, chăn gối chất đống |
| Ăn | Gần chỗ rửa tay, mặt bàn lau được, chỗ ngồi chắc chắn | Ăn ngay trên thảm chơi, khó vệ sinh |
| Vệ sinh | Bệ thấp hoặc bô, chỗ rửa tay thấp, chỗ thay tã cao cho người lớn, sàn chống trơn | Phải bế trẻ lên bệ người lớn, cửa có chốt trong |
| Đón trả và cất đồ | Ngay cửa vào, có kệ hoặc móc riêng từng trẻ, có chỗ để giày dép | Ba mẹ đi giày vào khu chơi, đồ trẻ để lẫn |
Một mẹo bố trí: đặt khu ngủ xa cửa ra vào và xa đường đi lại để giấc trưa yên, đặt khu ăn gần khu vệ sinh để rửa tay trước ăn nhanh gọn, và đứng ở một vị trí trong phòng xem có nhìn thấy được mọi khu không. Người trông không được có góc khuất trong khu trẻ.
Bước ba: cầu thang, ban công, cửa sổ — chống ngã cao
Cầu thang chắn cả chân lẫn đầu. Cửa chắn đặt ở bậc dưới cùng và ở đầu cầu thang tầng trên, nếu tầng trên có người ở. Cửa chắn loại bắt vít vào tường chắc hơn loại chống bằng lực ép, nhất là ở đầu cầu thang, nơi trẻ đẩy vào có thể bung cả cửa. Chốt mở phải nằm ở phía người lớn, trẻ không với tới. Kiểm tra khe hở dưới cửa và giữa các nan không đủ lớn để trẻ chui đầu qua.
Lan can ban công không cho trẻ chui, không cho trẻ trèo. Lan can có nan ngang là thang tự nhiên cho trẻ trèo; nan dọc thưa thì trẻ lọt người qua. Cách xử lý thường thấy là căng lưới an toàn hoặc ốp tấm chắn kín phần dưới lan can, và không để bàn ghế, chậu cây, thùng đồ gần lan can. Tốt nhất là cửa ra ban công khoá lại trong giờ nhóm hoạt động.
Cửa sổ có chặn mở. Cửa sổ ở tầng trên, kể cả có song sắt, cần chặn để chỉ mở được một khoảng hẹp, không đặt giường, ghế, kệ dưới cửa sổ. Rèm có dây kéo dài phải cắt ngắn hoặc buộc cao, vì dây rèm là nguyên nhân gây ngạt ở trẻ nhỏ.
Bước bốn: điện, cửa, sàn và đồ đạc
Đây là phần nhiều chi tiết nhỏ nhất, và cũng là phần cần đi lại kiểm tra định kỳ sau khi mở vì đồ đạc dịch chuyển theo thời gian.
- Ổ điện: ổ ở tầm thấp nên được nâng lên cao hoặc dùng loại có nắp che; dây điện đi trong ống, không chạy dưới thảm; ổ cắm nối dài không đặt trên sàn khu trẻ. Nếu điện trong nhà đã cũ, nhờ thợ điện kiểm tra và lắp thiết bị chống giật.
- Cánh cửa: cửa phòng có thể kẹp tay trẻ ở cả phía bản lề lẫn phía khoá; lắp miếng chặn cửa hoặc chặn bản lề. Bỏ chốt khoá trong ở cửa nhà vệ sinh và các phòng trẻ có thể vào.
- Cửa kính: kính lớn sát sàn dán phim an toàn để khi vỡ không văng mảnh, dán thêm hình ở tầm mắt trẻ để trẻ không lao vào.
- Sàn: khu chơi lót thảm xốp hoặc thảm dày, khu vệ sinh lát gạch nhám hoặc dán miếng chống trơn, bậc tam cấp giữa hai phòng sơn màu khác hoặc làm dốc nhẹ.
- Đồ đạc: tủ, kệ, ti vi bắt vít chặt vào tường; góc bàn bọc cạnh; không có đồ vật nặng trên cao.
- Quạt và máy lạnh: quạt treo tường hoặc quạt trần thay cho quạt đứng; dàn nóng máy lạnh không đặt ở chỗ trẻ chạm được.
Sau khi sửa xong mỗi phòng, quỳ xuống sàn và bò một vòng ở độ cao của trẻ. Cách này nhìn ra những thứ người lớn đứng thẳng không thấy: một chiếc đinh vít nhô ra dưới gầm bàn, một viên pin rơi sau kệ, một dây sạc thòng xuống.
Nhà vệ sinh vừa tầm trẻ: chỗ đáng đầu tư nhất
Nếu chỉ được làm một hạng mục kỹ, nhiều chủ nhóm trẻ chọn nhà vệ sinh. Lý do là trẻ từ mười tám tháng đến ba tuổi đang tập đi vệ sinh, mỗi ngày vào đó nhiều lần, và đây là nơi có nước, có sàn trơn, có khả năng trẻ tự khoá mình. Một nhà vệ sinh dành cho người lớn buộc người trông phải bế từng bé lên bệ cao, vừa mỏi lưng vừa dễ để trẻ ngã.
Cách làm phổ biến là lắp một bệ vệ sinh cỡ nhỏ hoặc đặt bô ổn định, lắp bồn rửa tay thấp ở độ cao trẻ đứng với tới, vòi nước có thể chỉnh nhiệt độ để không quá nóng. Bên cạnh là một bàn thay tã ở độ cao ngang hông người lớn, có gờ chắn, có ngăn để đồ thay tã trong tầm tay để người trông không bao giờ phải quay lưng rời trẻ trên bàn. Sàn nhám, có lỗ thoát nước tốt, không để xô chậu chứa nước trong phòng.
Nếu nhà chỉ có một phòng vệ sinh dùng chung với gia đình, cần quy định giờ và vệ sinh khử khuẩn thường xuyên hơn. Cách giữ sạch, khử khuẩn bô và khu thay tã thuộc danh mục vệ sinh phòng bệnh của trang.
Kiểm lại sau cải tạo: một danh sách đi vòng
Khi thợ đã làm xong, trước khi nhận trẻ, đi một vòng với danh sách này và đánh dấu từng mục. Nên rủ một người khác, tốt nhất là người đã làm cô nuôi, cùng đi; hai đôi mắt thấy nhiều hơn một.
- Từ khu ngủ và khu chơi, có thể ra ngoài theo ít nhất hai đường, không phải đi qua chỗ để xe hoặc bếp.
- Cửa chắn cầu thang đóng tự động hoặc có thói quen đóng, chốt ở phía người lớn, rung mạnh không bung.
- Không ổ điện nào trong khu trẻ để trống ở tầm thấp; không dây điện, dây rèm thòng xuống.
- Mọi tủ kệ cao trên đầu gối đã bắt vít vào tường.
- Tủ hoá chất, tủ thuốc có khoá, ngoài khu trẻ.
- Nhà vệ sinh không có chốt trong, có bồn rửa tay thấp, nước nóng không quá nóng.
- Bò một vòng ở độ cao trẻ, không thấy vật nhỏ có thể nuốt, không có cạnh sắc.
- Đứng ở chỗ người trông thường đứng, nhìn thấy được mọi góc của khu trẻ.
Danh sách này nên được làm lại định kỳ, ví dụ mỗi tháng một lần, vì nhà thay đổi theo thời gian: một cái kệ mới mua chưa bắt vít, một ổ điện nối thêm, một chậu cây ai đó đặt gần lan can.
Tiền có hạn thì làm hạng mục nào trước
Ít ai đủ tiền làm mọi thứ cùng một lúc. Cách sắp thứ tự hợp lý là xét hai câu: nếu chưa làm, chuyện xấu nhất có thể xảy ra là gì, và nó có thể xảy ra nhanh tới mức nào. Bảng dưới là cách xếp mà nhiều người làm nghề dùng; con số trong bảng là thứ tự, không phải chi phí.
| Thứ tự | Hạng mục | Vì sao đứng ở vị trí này |
|---|---|---|
| 1 | Lối thoát thứ hai, khoá cửa mở nhanh bằng tay, cửa chắn cầu thang, lan can và cửa sổ | Sự cố cháy và ngã cao xảy ra trong vài giây, hậu quả không đảo ngược được |
| 2 | Bếp, gas, xe máy, hoá chất ra khỏi khu trẻ; ổ điện thấp được che hoặc nâng | Nguồn bỏng, ngộ độc, điện giật nằm ngay tầm tay trẻ |
| 3 | Tủ kệ bắt vít tường, cạnh sắc bọc lại, sàn chống trơn ở chỗ ướt | Đổ tủ và trượt ngã gây chấn thương thường gặp ở trẻ đang chập chững |
| 4 | Nhà vệ sinh thấp, chỗ rửa tay vừa tầm, chỗ thay tã | Ảnh hưởng vệ sinh và lây bệnh hằng ngày, làm dần được nếu tạm có giải pháp thay thế |
| 5 | Rèm, màu sơn, trang trí, góc đọc sách đẹp | Làm trẻ và ba mẹ thích, nhưng không cứu ai khi có sự cố |
Có những nhóm trẻ mở cửa với tường chưa sơn lại và vài góc còn trống, rồi hoàn thiện dần trong mấy tháng đầu. Điều đó chấp nhận được. Điều không nên là đảo ngược thứ tự: phòng đã treo đầy tranh, mua đủ đồ chơi, mà cầu thang vẫn chưa có cửa chắn hay cửa sau vẫn khoá bằng ổ khoá phải tìm chìa. Nếu phải hoãn một hạng mục ở nhóm đầu vì chưa đủ tiền, cách an toàn hơn là hoãn ngày nhận trẻ, hoặc chỉ dùng phần nhà đã làm xong.
Câu hỏi thường gặp
Có cần thuê kiến trúc sư để cải tạo nhà làm nhóm trẻ không?
Với cải tạo nhỏ như chắn cầu thang, đổi bệ vệ sinh, nâng ổ điện, một thợ cẩn thận làm được. Khi phải đục tường làm lối thoát, dời bếp, thay đổi kết cấu hay hệ thống điện, nên có người có chuyên môn xem để không ảnh hưởng an toàn ngôi nhà và đúng quy định xây dựng.
Cửa chắn cầu thang loại ép lực có dùng được không?
Loại ép lực tiện lắp không cần khoan, phù hợp chỗ không nguy hiểm như cửa phòng. Ở đầu cầu thang, khi trẻ đẩy mạnh từ phía trên có thể làm bung cửa và ngã xuống, nên loại bắt vít vào tường được ưu tiên ở vị trí đó.
Có nên lắp máy lạnh cho phòng nhóm trẻ không?
Máy lạnh giúp giấc ngủ trưa dễ chịu hơn ở những nơi nóng, nhưng phòng kín dễ bí khí và lây bệnh hô hấp. Nếu dùng, cần mở cửa thông gió định kỳ, vệ sinh máy thường xuyên, không để nhiệt độ quá thấp, và vẫn đảm bảo phòng có cửa sổ lấy gió tự nhiên.
Thảm xốp lót sàn có an toàn không?
Thảm xốp giúp giảm đau khi trẻ ngã, nhưng cần chọn loại đủ dày, không bong mép, không mùi hắc, và thay khi bị cắn vụn vì trẻ nhỏ có thể nuốt mảnh. Thảm phải lau được hằng ngày; các khe giữa tấm thảm là chỗ bụi và thức ăn đọng lại.
Cải tạo xong rồi mới xin phép hay xin phép rồi mới cải tạo?
Nên hỏi thủ tục và điều kiện trước, sau đó cải tạo theo đúng yêu cầu, rồi mới nộp hồ sơ để được kiểm tra. Cải tạo trước mà chưa hỏi dễ làm thừa hoặc làm sai, phải sửa lại tốn kém hơn.