Buổi gặp ba mẹ lần đầu là cuộc chọn nhau hai chiều: ba mẹ xem bạn có an toàn và hợp với con họ không, còn bạn xem nhà này có công việc rõ ràng, có tôn trọng người làm và có điều gì khiến bạn không yên tâm không. Chuẩn bị tốt gồm ba phần: mang đủ giấy tờ để đối chiếu, tập trả lời các câu hỏi tình huống bằng việc cụ thể, và có sẵn danh sách câu hỏi lại về trẻ, về giờ giấc, về quyền lợi.
Nhiều người đi gặp với tâm thế xin xỏ, chỉ trả lời mà không dám hỏi. Kết quả là nhận việc rồi mới biết trẻ có dị ứng nặng, nhà có ba thế hệ với ba cách nuôi khác nhau, hay "đi về theo giờ" thật ra là có mặt tới khi ba mẹ đi nhậu về. Bài này đi qua buổi gặp từ phía người làm nghề: trước, trong và ngay sau buổi gặp, kèm những dấu hiệu nên cân nhắc trước khi gật đầu.
Trước buổi gặp: mang theo gì, tìm hiểu gì
Chuẩn bị từ tối hôm trước giúp bạn bớt lúng túng và để lại ấn tượng của người làm việc có trật tự.
- Bản giấy trang giới thiệu và bản gốc giấy tờ để ba mẹ đối chiếu: căn cước, giấy khám sức khoẻ, chứng nhận sơ cứu, phiếu lý lịch tư pháp nếu có. Đối chiếu xong thì cất lại.
- Một cuốn sổ nhỏ và bút để ghi điều ba mẹ dặn; người cầm sổ ghi chép trông nghiêm túc hơn người chỉ gật đầu.
- Tóc buộc gọn, móng tay cắt ngắn, quần áo dễ ngồi bệt dưới sàn. Có thể ba mẹ sẽ để bạn bế hoặc chơi với trẻ ngay trong buổi gặp.
- Báo cho một người thân biết địa chỉ và giờ hẹn, nhất là khi gặp người tuyển qua mạng. Đây là thói quen an toàn, không phải thiếu tin tưởng.
- Hỏi trước qua tin nhắn tuổi của trẻ và kiểu việc để hình dung câu hỏi tình huống. Trẻ tám tháng và trẻ ba tuổi dẫn tới những câu hỏi rất khác nhau.
- Đến sớm năm, mười phút. Đi muộn trong buổi gặp đầu tiên là điều ba mẹ nhớ lâu nhất.
Nếu buổi gặp hẹn ở quán cà phê thay vì ở nhà, có thể hỏi xin ghé nhà xem chỗ trẻ ngủ, chơi trước khi chốt. Một gia đình thật sự cần người sẽ hiểu đề nghị này.
Trả lời câu hỏi tình huống bằng việc đã làm
Ba mẹ biết điều thường không hỏi "chị có yêu trẻ không" mà hỏi tình huống: bé không chịu ăn thì chị làm gì, bé ngã đập đầu thì chị làm gì, có người lạ bấm chuông nói là họ hàng thì sao. Câu trả lời thuyết phục có ba phần: việc làm ngay, việc báo ai, việc ghi lại. Ví dụ với câu bé ngã đập đầu: "Em đỡ bé ngồi dậy nếu bé tỉnh và tự cử động bình thường, kiểm chỗ va, chườm lạnh, rồi nhắn ba mẹ ngay kèm giờ ngã. Em theo dõi bé mấy tiếng sau, nếu bé nôn, lừ đừ, khóc không dỗ được hay khác thường thì gọi 115 và báo ba mẹ. Em ghi lại giờ, cách ngã và những gì quan sát được."
Câu trả lời có cấu trúc như vậy cho thấy bạn đã từng gặp, hoặc ít nhất đã nghĩ trước. Nếu chưa gặp tình huống nào, cứ nói thật: "Em chưa gặp bé ngã đập đầu, nhưng ở lớp sơ cứu em được học là…" Ba mẹ đánh giá cao người biết giới hạn của mình hơn người trả lời trơn tru mà sai.
Có những câu cần trả lời rất rõ ràng, không lấp lửng. Bé hư thì có đánh không: không, và bạn nói được mình làm gì thay vào. Có cho bé xem điện thoại cho bé ngồi yên không: theo đúng cách ba mẹ muốn. Có đăng ảnh bé lên mạng không: không, trừ khi ba mẹ đồng ý. Những câu này ba mẹ hỏi để nghe xem bạn có ngập ngừng hay không.
Những câu nên hỏi lại ba mẹ
Hỏi lại không phải là đòi hỏi. Đó là cách người làm nghề thu thập thông tin để làm đúng ngay từ ngày đầu. Có thể chia thành bốn nhóm và hỏi dần trong buổi gặp:
| Nhóm | Câu hỏi gợi ý | Vì sao cần hỏi |
|---|---|---|
| Về trẻ | Bé có dị ứng, bệnh mạn tính, thuốc đang dùng không? Bé đang ăn, ngủ theo nếp nào? Bé sợ gì, thích gì? | Dị ứng và bệnh là thông tin an toàn; nếp sinh hoạt giúp bạn không làm đảo lộn ngày của bé |
| Về cách nuôi | Ba mẹ muốn xử lý thế nào khi bé khóc ăn vạ, không chịu ăn? Có giới hạn màn hình không? Bé có được ăn bánh kẹo không? | Giữ nhất quán với ba mẹ là điều kiện để trẻ yên ổn |
| Về công việc | Giờ bắt đầu, kết thúc là mấy giờ? Ba mẹ về muộn thì tính thế nào? Ngoài chăm bé có việc nhà nào không? Ai khác ở nhà ban ngày? | Tránh việc phát sinh không lường trước và mâu thuẫn với người khác trong nhà |
| Về quyền lợi | Ngày nghỉ trong tuần, nghỉ lễ thế nào? Có thoả thuận bằng văn bản không? Trả lương vào ngày nào, bằng cách nào? Có camera trong nhà không, đặt ở đâu? | Rõ ràng từ đầu đỡ khó nói về sau |
Không cần hỏi hết mười mấy câu trong mười phút đầu. Cứ để ba mẹ hỏi trước, rồi khi họ hỏi "chị có muốn hỏi gì không", lấy sổ ra. Người có sẵn câu hỏi bằng chữ viết trông chuẩn bị kỹ hơn người nghĩ tại chỗ.
Quan sát trẻ và ngôi nhà trong lúc nói chuyện
Buổi gặp ở nhà cho bạn cơ hội nhìn những thứ ba mẹ có thể không nói. Trẻ phản ứng thế nào với người lạ: núp sau mẹ, chạy lại làm quen, hay khóc thét. Đây không phải để chọn trẻ "dễ" mà để biết tuần đầu sẽ cần bao nhiêu kiên nhẫn. Nếu ba mẹ để bạn chơi với trẻ, hãy ngồi xuống ngang tầm mắt trẻ, để trẻ tiến lại trước, đừng bế ngay.
Nhìn ngôi nhà bằng con mắt an toàn: cầu thang có chặn không, ban công có lưới không, ổ điện thấp có nắp không, thuốc để ở đâu, bếp gas có khoá không. Không cần chê ngay, nhưng ghi nhận để sau khi nhận việc có thể đề xuất. Một ngôi nhà có nhiều điểm nguy hiểm mà ba mẹ gạt đi khi bạn góp ý nhẹ nhàng là dấu hiệu sau này trách nhiệm sẽ đổ lên vai bạn.
Để ý cả người lớn trong nhà. Ông bà có sống cùng không, có tham gia chăm bé không, có cùng quan điểm với ba mẹ không. Nhiều bảo mẫu nghỉ việc không phải vì trẻ, cũng không vì ba mẹ, mà vì bị kẹp giữa ba mẹ và ông bà với hai cách nuôi khác nhau. Có thể hỏi khéo: "Khi ba mẹ đi làm, nếu bà dặn khác ba mẹ thì em theo ai ạ?"
Những điều nhỏ ba mẹ để ý mà ít ai nói ra
Ba mẹ đi tìm người trông con thường không có kinh nghiệm tuyển người, nên họ đánh giá bằng những chi tiết rất đời thường. Bạn rửa tay trước khi bế bé không, hay đưa tay chạm ngay sau khi vừa cầm điện thoại. Bạn có tự cởi giày dép, để gọn túi xách ở chỗ không vướng không. Khi bé đưa đồ chơi, bạn có nhận và đáp lại bằng một câu với bé, hay chỉ cười rồi quay sang nói chuyện với người lớn.
Cách nói cũng được để ý. Người làm nghề nói về trẻ bằng việc quan sát chứ không dán nhãn: "bé nhà trước của em ăn chậm, em chia bữa nhỏ" thay vì "bé đó lười ăn lắm". Khi được hỏi về gia đình cũ, kể ngắn gọn và tôn trọng. Khi không hiểu câu hỏi, hỏi lại thay vì đoán. Điện thoại để im lặng, không nghe máy giữa buổi gặp trừ việc gấp và có xin phép.
Cuối buổi, cảm ơn ba mẹ và nói lời chào với bé. Nếu bé đã chơi cùng bạn, chào bé bằng tên, đặt lại đồ chơi chỗ cũ. Những cử chỉ nhỏ này nói nhiều về cách bạn sẽ đối xử với ngôi nhà và đứa trẻ hơn mọi câu tự giới thiệu.
Dấu hiệu nên cân nhắc trước khi nhận lời
Ba mẹ né mọi câu hỏi về giờ giấc và ngày nghỉ. Một gia đình nói "cứ làm đi rồi tính" thường là gia đình sẽ tính theo ý họ.
Đòi giữ căn cước hoặc giấy tờ bản chính của bạn. Đây là việc pháp luật lao động không cho phép; không có lý do "để yên tâm" nào hợp lệ.
Yêu cầu những việc trái an toàn của trẻ. Ví dụ dặn cho bé uống thuốc ngủ nếu bé quấy, để bé ngủ sấp cho ngoan, hay khoá cửa nhốt bé một mình để đi chợ.
Kể về người trông trước bằng giọng miệt thị. Có thể người trước sai thật, nhưng nếu ba mẹ đã đổi năm sáu người trong một năm và lần nào cũng lỗi người làm, nên hỏi thêm.
Từ chối thoả thuận bằng văn bản. Thoả thuận viết bảo vệ cả hai bên; người không muốn để lại chữ thường là người muốn giữ quyền đổi ý.
Buổi làm thử và trả lời sau buổi gặp
Nhiều gia đình đề nghị một vài buổi làm thử trước khi chốt. Đây là cách tốt cho cả hai bên, với điều kiện thoả thuận rõ: làm thử mấy buổi, giờ nào, có tính công không, trong lúc làm thử ba mẹ hoặc người lớn có ở nhà không. Buổi làm thử nên có người lớn ở nhà, vì trẻ chưa quen bạn và bạn chưa biết hết nếp nhà.
Trong buổi làm thử, bạn cũng đang thử nhà đó. Ba mẹ có để bạn làm hay đứng sau sửa từng động tác? Họ có giải thích khi muốn bạn làm khác không? Trẻ có dần quen bạn sau vài giờ không? Ghi lại cảm nhận ngay khi về, đừng để vài hôm sau mới nhớ lại.
Sau buổi gặp, nếu ba mẹ hẹn trả lời, hãy hỏi rõ trả lời khi nào. Nếu bạn là người cần suy nghĩ thêm, cũng nói rõ thời gian. Khi quyết định không nhận, nhắn lại lịch sự: cảm ơn đã dành thời gian, nói ngắn lý do nếu tiện, chúc bé khoẻ. Nghề này đi bằng lời giới thiệu; một gia đình bạn từ chối khéo hôm nay có thể giới thiệu bạn cho bạn bè họ năm sau.
Khi đã nhận lời, xin chốt bằng văn bản những điều quan trọng nhất trước ngày bắt đầu: giờ làm, ngày nghỉ, phạm vi việc, cách trả công, thời gian báo trước khi một bên muốn dừng. Chi tiết cách soạn thoả thuận và những điều luật lao động quy định cho lao động giúp việc gia đình được bàn kỹ ở danh mục thoả thuận và quyền lợi của trang.
Câu hỏi thường gặp
Có nên hỏi về lương ngay trong buổi gặp đầu tiên không?
Nên hỏi, nhưng sau khi ba mẹ đã hỏi xong phần của họ. Cách hỏi tự nhiên là hỏi về toàn bộ thoả thuận: giờ làm, ngày nghỉ, việc phải làm, rồi đến mức trả và ngày trả. Thu nhập chỉ có ý nghĩa khi đặt cạnh khối lượng việc; hỏi riêng con số dễ khiến hai bên hiểu khác nhau.
Nếu ba mẹ hỏi tình huống mà mình chưa từng gặp thì sao?
Nói thật là chưa gặp, rồi nói điều mình biết hoặc điều mình sẽ làm theo nguyên tắc an toàn: giữ trẻ an toàn trước, báo ba mẹ, gọi cấp cứu khi có dấu hiệu nguy hiểm. Ba mẹ thường hỏi để xem cách bạn suy nghĩ, không đòi bạn từng trải qua mọi chuyện.
Ba mẹ muốn xem điện thoại hay mạng xã hội của mình có được không?
Bạn có quyền từ chối cho xem điện thoại cá nhân. Nếu ba mẹ lo về chuyện đăng ảnh trẻ, hãy cam kết rõ bằng lời và bằng văn bản rằng không đăng ảnh, không chia sẻ thông tin gia đình. Cam kết minh bạch thuyết phục hơn việc để người khác lục điện thoại.
Có được mang theo con nhỏ của mình khi đi gặp không?
Tốt nhất là không, vì buổi gặp cần tập trung và ba mẹ cần quan sát bạn với con họ. Nếu bất khả kháng, nhắn trước để ba mẹ biết. Nếu bạn muốn đưa con theo khi làm việc hằng ngày, đó là điều phải thoả thuận rất rõ từ đầu, không nên đặt ba mẹ vào thế đã rồi.
Buổi làm thử không được trả công có bình thường không?
Một buổi gặp, chơi với trẻ trong nửa giờ thì thường không tính công. Nhưng nếu bạn phải làm trọn ca, chăm trẻ nhiều giờ, thì đó là lao động và nên được thoả thuận về công. Hãy hỏi trước khi làm thử, đừng chờ xong mới hỏi.
Ba mẹ nói tiếng nước ngoài thì chuẩn bị thế nào?
Chuẩn bị những câu thiết yếu về an toàn, ăn ngủ, vệ sinh bằng ngôn ngữ của gia đình, và thống nhất cách liên lạc khi có chuyện gấp, ví dụ nhắn tin có ảnh. Nếu vốn ngoại ngữ hạn chế, hãy nói thật để ba mẹ cân nhắc, vì hiểu lầm trong lúc khẩn cấp có thể nguy hiểm.