Trước ngày đón bé đầu tiên, nhóm trẻ cần đủ đồ dùng ở năm khu: ăn uống, ngủ nghỉ, vệ sinh, chơi và sơ cứu, cộng thêm một bộ giấy tờ theo dõi trẻ. Nguyên tắc chọn là: thứ gì chạm miệng, chạm da trực tiếp hoặc dùng để ngủ thì mỗi bé một bộ riêng có ghi tên; thứ gì dùng chung được thì phải dễ lau rửa; và luôn có thêm vài bộ dự phòng cho ngày bé làm dơ, bé mới đến hoặc đồ bị hỏng.
Bài này không nói mua ở đâu, hãng nào hay giá bao nhiêu. Nó trả lời câu hỏi mà người mở nhóm hay bối rối: cần những gì, bao nhiêu là đủ, xếp ở đâu để một người trông dùng được trong lúc tay đang bận. Quy định về nhóm trẻ độc lập cũng yêu cầu có đồ dùng, đồ chơi, thiết bị tối thiểu; danh mục chính thức nên xin ở UBND xã, phường khi làm hồ sơ, và đối chiếu với danh sách thực tế dưới đây.
Khu ăn uống: đồ của bé và đồ của bếp
Khu ăn là nơi lây bệnh qua đường tiêu hoá dễ nhất, nên phần đồ riêng ở đây nhiều nhất.
- Riêng từng bé, ghi tên: cốc uống nước, bát, thìa; bình sữa và núm ti nếu bé còn bú bình (thường ba mẹ gửi kèm); yếm ăn, khăn lau miệng.
- Dùng chung, dễ lau rửa: bàn ghế thấp hoặc ghế ăn có dây an toàn cho bé nhỏ; khay; bình đựng nước uống có nắp; khăn lau bàn riêng không dùng lau chỗ khác.
- Đồ bếp tách riêng cho trẻ: thớt sống và thớt chín khác màu, dao, nồi nhỏ, hộp đựng có nắp để chia phần, rổ rá, nhiệt kế đo thức ăn nếu có.
- Đồ rửa và tiệt trùng: chậu rửa riêng cho bát của trẻ, giá úp thoáng, nồi luộc hoặc máy tiệt trùng bình sữa nếu nhận bé còn bú bình.
- Dự phòng: hai đến ba bộ cốc, bát, thìa dư, để khi đồ của một bé rơi xuống sàn có ngay bộ thay, không phải dùng chung.
Đánh số hoặc dán hình con vật cho từng bé trên đồ và trên kệ, vì trẻ chưa đọc được tên nhưng nhận ra hình của mình rất nhanh. Cách này cũng giúp người phụ mới vào việc không nhầm đồ trong những ngày đầu.
Khu ngủ: mỗi bé một chỗ, một bộ đồ ngủ
Giấc ngủ trưa là lúc người trông ít để mắt nhất, nên đồ ngủ phải được chọn theo hướng an toàn trước, êm ái sau.
- Chỗ nằm riêng: nệm mỏng hoặc chiếu, phản thấp, mỗi bé một chỗ cố định; bé dưới một tuổi nằm cũi hoặc nôi có mặt nệm phẳng, chắc, vừa khít thành.
- Đồ ngủ riêng, ghi tên: gối mỏng cho bé lớn, khăn đắp hoặc chăn mỏng; với bé nhỏ, chỗ ngủ phải trống, không gối, không thú bông, không chăn dày.
- Túi hoặc ngăn riêng: mỗi bé một túi vải để cất đồ ngủ sau khi gấp, tránh để chồng lên nhau.
- Rèm cửa và quạt: rèm giảm sáng nhưng không quá tối để người trông vẫn nhìn rõ mặt trẻ; dây rèm buộc gọn lên cao.
- Dự phòng: một hai bộ nệm và khăn đắp sạch cho bé tè dầm hoặc bé mới.
Khoảng cách giữa các chỗ nằm nên đủ để người trông đi lại giữa các bé và để hơi thở của bé này không phả thẳng vào mặt bé kia. Xếp chỗ ngủ đầu bé này ngang chân bé kia là cách nhiều nhóm dùng để giảm lây bệnh hô hấp khi phòng chật.
Khu vệ sinh và thay tã
Đây là khu cần chuẩn bị kỹ nhất về vật dụng tiêu hao, vì hết giữa ngày là rất khó xoay.
- Chỗ thay tã: bàn hoặc tấm lót thay tã ở độ cao vừa lưng người lớn, có gờ chắn, mọi thứ cần dùng nằm trong tầm tay để không phải rời bé.
- Đồ riêng từng bé: tã, khăn ướt, kem bôi do ba mẹ gửi, có ghi tên; một túi đồ thay gồm quần áo, quần lót, tất.
- Dùng chung: găng tay dùng một lần, khăn giấy, thùng rác có nắp đạp chân cho tã bẩn, túi đựng đồ dơ gửi về.
- Bô hoặc bệ thu nhỏ: cho bé đang tập đi vệ sinh, có chỗ rửa bô riêng, không rửa ở bồn rửa tay.
- Rửa tay: bồn hoặc chậu thấp vừa tầm trẻ, xà phòng, khăn lau tay riêng từng bé hoặc khăn giấy.
- Chất tẩy rửa: đặt trong tủ có khoá, ngoài tầm với, không đựng trong chai nước uống cũ.
Tính số tã và đồ thay theo cách: số lần thay trung bình mỗi bé một ngày nhân với số bé, rồi cộng thêm một phần dự phòng cho ngày bé đi ngoài nhiều. Đầu mỗi tuần kiểm lại túi đồ của từng bé và nhắn ba mẹ gửi thêm khi sắp hết.
Khu chơi: ít mà chọn kỹ, dễ lau, không mảnh nhỏ
Người mới mở nhóm hay mua quá nhiều đồ chơi. Thực tế, trẻ ở nhóm nhỏ cần ít món nhưng đủ kiểu: đồ để xếp chồng và lồng nhau như khối gỗ, cốc lồng; đồ để vận động như bóng mềm, xe đẩy; đồ để đóng vai như búp bê vải, bộ nồi niêu nhựa; sách tranh bìa cứng; giấy và bút sáp to cho bé lớn. Mỗi loại vài món là đủ để bắt đầu, sau vài tuần quan sát xem trẻ thích gì rồi bổ sung.
Tiêu chí an toàn đặt trước tiêu chí đẹp: không có mảnh nhỏ lọt được vào ống nghiệm hoặc lõi giấy vệ sinh khi trong nhóm có bé dưới ba tuổi, không có pin cúc áo, không có nam châm rời, không có dây dài, không cạnh sắc. Đồ chơi phải lau rửa được, nên tránh thú bông lớn khó giặt cho khu chung.
Kệ đồ chơi nên thấp, mở, bắt vít vào tường, mỗi loại một rổ riêng để trẻ tự lấy và tự cất. Chia đồ chơi làm hai phần, một phần để ngoài kệ, một phần cất trong kho và luân phiên mỗi vài tuần, vừa giữ hứng thú của trẻ vừa có thời gian rửa sạch phần cất. Đồ chơi bé đã ngậm vào miệng thì để riêng vào một rổ chờ rửa, không trả lại kệ ngay.
Hộp sơ cứu, đồ an toàn và giấy tờ phải có từ ngày đầu
Đây là phần dễ bị bỏ quên vì không thấy ngay trên mặt phòng, nhưng thiếu nó thì không nên đón trẻ.
- Hộp sơ cứu: để ở chỗ cố định người lớn với tới ngay, trẻ không với tới; có găng tay, gạc, băng dính y tế, dung dịch rửa vết thương, nhiệt kế, túi chườm lạnh; không để thuốc uống tự ý.
- Bình chữa cháy và báo khói: theo hướng dẫn của bài phòng cháy trong cùng danh mục.
- Đèn pin, quạt sạc: cho những lúc mất điện giữa giờ ngủ trưa.
- Hồ sơ từng bé: phiếu thông tin gồm người được đón, tình trạng dị ứng, bệnh mạn tính, số liên lạc ba mẹ để trong tủ hồ sơ và một bản rút gọn cạnh hộp sơ cứu.
- Sổ theo dõi hằng ngày: ghi trẻ đến, về, ăn, ngủ, đi vệ sinh, sự cố nhỏ; sổ nhận thuốc nếu nhóm có nhận cho uống theo đơn.
- Nội quy nhóm: đã in, đã gửi cho ba mẹ đọc và ký trước ngày bé đầu tiên đến.
Hồ sơ của trẻ là thông tin cá nhân, có cả thông tin sức khoẻ. Tủ hồ sơ cần có khoá, không chụp ảnh phiếu đăng lên nhóm mạng chung, và chỉ người trực tiếp chăm trẻ mới được xem. Đây là nguyên tắc chung theo Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân, chi tiết nên đọc văn bản hiện hành.
Xếp đồ để một người dùng được khi tay đang bận
Đồ đủ mà xếp sai chỗ thì vẫn như thiếu. Thử đi qua từng việc trong ngày và hỏi: khi đang làm việc này, mình cần gì, và nó có nằm trong tầm tay không? Đang thay tã cho một bé, tay giữ bé, thì tã, khăn, túi rác, đồ thay phải ở ngay cạnh, không phải quay lưng mở tủ. Đang cho cả nhóm ăn thì khăn lau, bình nước, bát dự phòng phải ở cạnh bàn, không phải chạy vào bếp. Đang trong giờ ngủ trưa thì sổ ghi giấc ngủ và đèn nhỏ phải ở chỗ người trông ngồi canh.
Một mẹo của nhiều người làm nghề là dán ở mặt trong cánh tủ một danh sách những thứ có trong tủ đó, để người phụ hoặc người thay thế tìm được ngay mà không phải lục. Cuối mỗi ngày, dành mười phút đưa mọi thứ về đúng chỗ và ghi những gì sắp hết; đầu tuần mua bù một lần. Thói quen này nhỏ nhưng giữ cho nhóm trẻ không rơi vào cảnh giữa buổi sáng mới phát hiện hết khăn giấy hay hết găng tay.
Đừng quên đồ của chính người trông
Danh sách đồ dùng thường chỉ tính cho trẻ. Nhưng người trông làm việc mười tiếng mỗi ngày trong cùng căn phòng, và vài món nhỏ giúp họ làm đúng việc hơn:
- Tạp dề hoặc áo khoác ngoài: thay khi dính chất nôn, phân, để không mang bẩn sang bé khác.
- Một bộ quần áo dự phòng: để ở nhóm, không phải về nhà thay khi bị dơ giữa ngày.
- Ghế thấp và đệm ngồi: ngồi ngang tầm trẻ mà không phải khom lưng suốt buổi, giảm đau lưng, đau gối vốn là bệnh nghề.
- Bình nước riêng có nắp: để người trông nhớ uống nước, đặt ở chỗ trẻ không với tới, tránh đồ uống nóng trong phòng trẻ.
- Đồng hồ treo tường dễ nhìn: để ghi giờ ăn, ngủ, giờ cho uống thuốc chính xác mà không phải cầm điện thoại.
- Sổ tay và bút để sẵn ở mỗi khu: ghi ngay điều cần nhớ, không đợi cuối ngày mới nhớ lại.
Những món này không tốn kém, nhưng thiếu chúng thì người trông hoặc phải rời trẻ để đi lấy, hoặc dùng điện thoại nhiều hơn mức cần. Cả hai đều làm giảm sự chú ý dành cho trẻ.
Một ngày chạy thử trước khi đón bé đầu tiên
Khi đồ đã đủ và đã xếp xong, dành một buổi chạy thử mà không có trẻ. Chủ nhóm và người phụ đi lần lượt từng khung giờ: đón trẻ ở cửa, cất đồ vào ngăn, rửa tay cho trẻ, dọn bữa, thay tã, trải chỗ ngủ, gấp đồ ngủ, trả trẻ. Ở mỗi bước, tự hỏi thiếu gì, phải đi xa bao nhiêu bước để lấy, có chỗ nào hai người va nhau không.
Buổi chạy thử thường phát hiện những điều mà danh sách giấy không thấy: kệ cốc đặt quá xa bàn ăn, chỗ thay tã không có thùng rác, đèn ngủ chiếu thẳng vào mắt bé, ổ cắm của máy tiệt trùng nằm sát khu chơi. Sửa ngay những điểm đó trước ngày đón trẻ thì đỡ hơn nhiều so với sửa trong lúc tám bé đang chạy quanh.
Nếu được, mời một người bạn có con nhỏ dẫn bé đến chơi vài giờ trong buổi chạy thử. Một đứa trẻ thật sẽ chỉ ra ngay những chỗ người lớn không nghĩ tới: góc tủ bé chui vào được, ngăn kéo bé kéo ra được, cánh cửa bé đóng sập vào tay. Ghi lại và sửa trước khi nhóm chính thức hoạt động.
Câu hỏi thường gặp
Ba mẹ gửi đồ cá nhân hay nhóm trẻ tự chuẩn bị thì tốt hơn?
Cả hai cách đều được, miễn là thống nhất ngay từ đầu và ghi vào nội quy. Nhiều nhóm chuẩn bị đồ dùng chung, còn tã, sữa, khăn, quần áo thay và đồ ngủ do ba mẹ gửi, có ghi tên. Đồ do nhóm chuẩn bị thì phải tính vào khoản thu một cách rõ ràng.
Có cần mua đủ đồ cho số trẻ tối đa ngay từ đầu không?
Không cần mua đủ cho sĩ số tối đa, nhưng phải đủ cho số trẻ thực nhận cộng phần dự phòng. Đồ chơi và đồ trang trí có thể bổ sung dần. Riêng đồ an toàn, đồ ngủ, đồ ăn riêng từng bé và hộp sơ cứu thì phải đủ trước ngày bé đến.
Đồ chơi cũ người quen cho có dùng được không?
Dùng được nếu qua được phép thử an toàn: không mảnh nhỏ, không bong tróc sơn, không nứt vỡ, không pin rời, rửa sạch được. Đồ chơi cũ khó làm sạch như thú bông lâu năm, đồ chơi có khe hở đọng bẩn thì nên bỏ qua dù còn đẹp.
Có nên cho trẻ dùng chung cốc uống nước để tiết kiệm không?
Không nên. Cốc uống nước, bát thìa, khăn mặt và đồ ngủ là những thứ dễ lây bệnh qua nước bọt và tiếp xúc trực tiếp. Mỗi bé một bộ riêng, có ghi tên hoặc hình nhận diện, và rửa sau mỗi lần dùng là nguyên tắc cơ bản của nơi trông nhiều trẻ.
Danh mục đồ dùng tối thiểu chính thức lấy ở đâu?
Quy định về nhóm trẻ, lớp mẫu giáo độc lập có yêu cầu về đồ dùng, đồ chơi, thiết bị tối thiểu, và có văn bản riêng về danh mục thiết bị cho giáo dục mầm non. Hỏi UBND xã, phường khi làm hồ sơ để biết văn bản đang áp dụng, rồi đối chiếu với đồ thực có.
Bao lâu thì nên thay mới đồ dùng của nhóm trẻ?
Không có thời hạn chung. Thay khi đồ có dấu hiệu hư: núm ti mỏng hoặc nứt, bát nhựa trầy xước sâu, nệm xẹp hoặc ẩm mốc, đồ chơi nứt vỡ. Nên có lịch kiểm tra đồ mỗi tháng một lần, cùng lúc với việc kiểm tra an toàn nhà.