Trả trẻ cuối ngày ở nhóm trẻ có một nguyên tắc không bao giờ đổi: chỉ giao trẻ cho người có tên trong danh sách người được đón mà ba mẹ đã đăng ký bằng văn bản, hoặc người được ba mẹ báo thay đổi qua kênh đã thống nhất và người trông xác minh lại được. Sau khi giao đúng người, người trông kể ngắn gọn một ngày của trẻ (ăn, ngủ, vệ sinh, sức khoẻ, chuyện đáng kể), trả đồ, ghi giờ đón và tên người đón vào sổ.
Khi ba mẹ đón muộn, người trông vẫn ở lại với trẻ, liên lạc theo thứ tự trong danh sách khẩn cấp, không giao trẻ cho hàng xóm hay người quen "tiện đường" chưa có trong danh sách, không đưa trẻ đi đâu. Bài này viết cho cô nuôi và chủ nhóm trẻ nhỏ: cách tổ chức giờ trả để không rối, các tình huống người đón lạ, người đón không tỉnh táo, ba mẹ ly thân, và cách đặt quy định đón muộn từ đầu.
Giờ trả trẻ khác giờ đón ở chỗ nào
Buổi sáng, người trông nhận trẻ từ ba mẹ — người mình biết mặt. Buổi chiều thì khác: người đón có thể là ông bà, cô dì, người giúp việc, anh chị lớn, đôi khi là một người người trông chưa gặp bao giờ. Trẻ thì đã mệt sau một ngày, nhiều bé đứng ngóng cửa từ sớm, chạy ùa ra mỗi khi chuông cổng kêu. Người trông cũng mệt, đang dọn dẹp, đang ghi sổ, đầu óc bắt đầu thả lỏng. Đây chính là thời điểm sai sót về giao nhận dễ xảy ra nhất.
Một điều cần nói thẳng: phần lớn trường hợp đón nhầm, giao nhầm không phải do kẻ xấu mà do sự dễ dãi trong quan hệ quen biết. "Em là em họ chị Lan, chị bận nên nhờ em đón bé" — câu nói nghe tự nhiên, trẻ có khi còn nhận ra người đó, và người trông ngại làm mất lòng. Nhưng nếu tên người ấy không có trong danh sách và ba mẹ chưa báo, người trông không có cách nào biết được ba mẹ có thật sự đồng ý hay không, nhất là trong những gia đình đang có mâu thuẫn mà người ngoài không biết.
Vì vậy giờ trả cần được tổ chức chặt hơn giờ đón, không lỏng hơn. Chặt ở đây không có nghĩa là căng thẳng với ba mẹ, mà là có quy định rõ ràng, nói trước từ ngày đầu, áp dụng cho mọi gia đình như nhau, để người trông không phải tự đứng ra quyết định từng trường hợp.
Danh sách người được đón: lập từ ngày đầu, cập nhật khi đổi
Danh sách người được đón là tờ giấy quan trọng nhất trong hồ sơ của trẻ, quan trọng ngang thông tin dị ứng. Cách lập gợi ý:
- Khi nhận trẻ, nhờ ba mẹ (hoặc người giám hộ) điền và ký một tờ danh sách người được đón: họ tên, quan hệ với trẻ, đặc điểm nhận dạng, và để đối chiếu thì có thể ghi số giấy tờ tuỳ thân hoặc dán ảnh nếu gia đình đồng ý.
- Ghi riêng một dòng: người KHÔNG được đón trẻ (nếu có), kèm giấy tờ liên quan nếu gia đình có quyết định của toà án về quyền nuôi con hay hạn chế tiếp xúc. Người trông không phán xét, chỉ làm theo giấy tờ hợp lệ.
- Thống nhất một kênh báo thay đổi duy nhất, ví dụ tin nhắn từ đúng số điện thoại của ba hoặc mẹ đã đăng ký, kèm tên người đón thay. Lời nhắn qua người thứ ba, qua trẻ, hay qua tài khoản mạng xã hội lạ thì không tính.
- Với người đón thay chưa gặp bao giờ, người trông xin xem giấy tờ tuỳ thân và đối chiếu với tên ba mẹ đã báo, rồi gọi lại cho ba hoặc mẹ để xác nhận nếu có chút nghi ngờ.
- Rà lại danh sách mỗi đầu năm học hoặc khi gia đình có thay đổi lớn (chuyển nhà, đổi người giúp việc, ba mẹ ly thân). Danh sách cũ để nguyên dễ dẫn đến giao trẻ cho người giúp việc đã nghỉ từ lâu.
- Cất danh sách cùng hồ sơ trẻ ở chỗ kín, nhưng người trông chính và người phụ đều phải biết chỗ để tra ngay khi cần.
Tổ chức giờ trả để không ai bị bỏ sót
Chuẩn bị trẻ sẵn sàng từ sớm. Khoảng nửa giờ trước giờ trả đầu tiên, rửa mặt tay cho trẻ, thay đồ nếu bẩn, gom đồ của từng trẻ vào túi riêng, kiểm bình sữa, hộp cơm đã rửa. Trẻ đã sẵn sàng thì lúc ba mẹ đến chỉ còn việc giao và kể chuyện.
Giữ trẻ trong phòng, không cho ra đứng cửa. Nhiều nhóm trẻ để trẻ chơi trong phòng có cửa chặn, người trông gọi tên đúng trẻ khi người đón đã được nhận diện. Trẻ đứng sẵn ở cửa cổng dễ chạy ra đường khi cổng mở, hoặc đi theo một người lớn khác.
Mỗi lần giao là một lần ghi. Ghi giờ và tên người đón vào sổ ngay sau khi giao, kể cả khi người đón là mẹ quen thuộc. Cuối ngày, đếm số dòng đã ghi so với số trẻ đến: con số phải khớp trước khi khoá cửa.
Kể lại một ngày trong khoảng một phút. Ba mẹ cần biết: con ăn được bao nhiêu, ngủ từ mấy giờ đến mấy giờ, đi vệ sinh có bình thường không, có uống thuốc theo dặn không, có chuyện gì đáng kể (va chạm, ho, một kỹ năng mới). Chuyện vui kể trước, chuyện cần lưu ý nói rõ ràng, không giấu.
Báo tin không vui thì nói tận mặt. Trẻ bị ngã, bị bạn cắn, có vết trầy trong ngày thì người trông báo ngay khi xảy ra qua tin nhắn hoặc gọi, rồi kể lại tận mặt lúc đón, chỉ cho ba mẹ xem vết thương, nói đã sơ cứu thế nào và đã ghi vào sổ sự cố. Ba mẹ tự phát hiện vết trầy ở nhà mà không được báo trước là điều làm mất lòng tin nhanh nhất.
Các tình huống khó lúc trả trẻ và cách xử lý
Những tình huống dưới đây nên được bàn trước với ba mẹ và ghi vào nội quy, để khi xảy ra người trông chỉ việc làm theo:
| Tình huống | Người trông làm gì |
|---|---|
| Người đến đón không có tên trong danh sách | Lịch sự mời chờ, không giao trẻ; gọi cho ba hoặc mẹ theo số đã đăng ký; chỉ giao khi ba mẹ xác nhận và người đón đưa giấy tờ khớp tên |
| Người đón có tên nhưng có vẻ không tỉnh táo (say rượu, lơ mơ) | Không giao trẻ để chở xe; mời ngồi chờ, gọi người đón khác trong danh sách; nếu người đón cố mang trẻ đi và trẻ có nguy cơ gặp nguy hiểm, có thể gọi 113 |
| Một phụ huynh đang ly thân muốn đón dù người kia đã dặn không giao | Làm theo giấy tờ hợp lệ có trong hồ sơ; không có giấy tờ thì không tự phân xử, gọi người đã đăng ký nhận trẻ để báo, giữ trẻ ở trong nhà, ghi lại sự việc |
| Trẻ không muốn về với người đón | Nhiều khi chỉ là đang chơi dở; cho trẻ thêm một phút, báo trước "còn một lần xếp nữa rồi về". Nếu trẻ sợ hãi rõ rệt một người cụ thể và lặp lại, ghi chép và hỏi ý kiến tổng đài 111 |
| Anh chị lớn còn nhỏ tuổi đến đón em | Chỉ giao nếu có trong danh sách và nội quy nhóm cho phép; người trông cân nhắc độ an toàn đường về, báo lại cho ba mẹ |
Trong mọi tình huống, câu nói nên dùng là câu đặt sự an toàn của trẻ lên đầu: "Em xin lỗi, nhóm em chỉ giao bé cho người ba mẹ đã đăng ký, em gọi chị Lan một chút nhé". Ba mẹ tử tế sẽ thấy yên tâm chứ không phật lòng khi người trông làm đúng việc ấy với cả người nhà của họ.
Ba mẹ đón muộn: đặt quy định từ đầu thay vì giận dỗi về sau
Đón muộn là chuyện hằng tuần ở mọi nhóm trẻ: tắc đường, tăng ca, mưa ngập. Một hai lần muộn mười phút là bình thường; nhưng nếu không có quy định, người trông dần bị kéo dài ngày làm việc mà không ai để ý, rồi bức xúc tích tụ thành chuyện to. Cách lành mạnh là ghi rõ trong thoả thuận với ba mẹ: giờ trả cuối cùng, cách báo trước khi biết sẽ muộn, sau bao nhiêu phút thì tính là đón muộn, và khoản tính thêm (nếu có) được tính theo cách nào. Bài này không đưa con số cụ thể vì mỗi nhóm thoả thuận khác nhau; điều quan trọng là có thoả thuận, viết ra và cả hai bên cùng ký.
Khi ba mẹ báo sắp muộn, người trông cảm ơn vì đã báo, hỏi giờ dự kiến đến, rồi lo cho trẻ: cho ăn nhẹ nếu đã quá giờ ăn chiều thường lệ (theo thoả thuận và đúng món trẻ ăn được), cho trẻ chơi yên ở chỗ gần người trông. Trẻ còn lại một mình trong khi các bạn đã về thường buồn và lo; một câu nói thật như "mẹ đang trên đường, mẹ bị kẹt xe, mình cùng đọc truyện chờ mẹ nhé" giúp trẻ yên hơn là im lặng.
Người trông không nên than phiền trước mặt trẻ, không trách mắng ba mẹ lúc họ vừa đến trong tình trạng vội vã. Nếu đón muộn lặp lại nhiều lần, hẹn một lúc khác để nói chuyện riêng với ba mẹ, mang theo sổ ghi giờ đón cụ thể để cuộc trò chuyện dựa trên sự việc chứ không dựa trên cảm giác.
Quá giờ mà không liên lạc được ai: các bước giữ an toàn cho trẻ
Trường hợp hiếm nhưng cần chuẩn bị sẵn: đã quá giờ trả khá lâu, ba mẹ không báo, gọi không ai nghe. Người trông làm theo thứ tự:
- Ở lại với trẻ, tiếp tục chăm trẻ như bình thường. Không để trẻ một mình, không giao trẻ cho người phụ rồi về nếu người phụ chưa được ba mẹ biết đến.
- Gọi lần lượt các số trong danh sách liên lạc khẩn cấp: mẹ, ba, rồi người thân thứ ba. Nhắn tin để lại lời rõ ràng có giờ gửi.
- Ghi lại từng cuộc gọi, từng tin nhắn kèm thời gian. Bản ghi này cần nếu sau đó có hiểu lầm.
- Không tự đưa trẻ về nhà ba mẹ, không giao cho hàng xóm hay người quen chưa có trong danh sách, kể cả khi người đó tự nhận là quen gia đình.
- Nếu đã thử hết các số mà vẫn không liên lạc được sau một thời gian dài, người trông có thể báo công an phường, xã nơi nhóm trẻ hoạt động để được hỗ trợ tìm gia đình, và có thể gọi tổng đài 111 để hỏi hướng xử lý. Trẻ vẫn ở với người trông trong lúc chờ.
- Hôm sau, gặp lại ba mẹ để hiểu chuyện gì đã xảy ra và bổ sung số liên lạc dự phòng vào hồ sơ.
Phần lớn những lần như thế kết thúc bằng một cuộc gọi lại xin lỗi vì điện thoại hết pin hay kẹt ở chỗ không có sóng. Nhưng chuẩn bị sẵn các bước giúp người trông giữ được bình tĩnh, và giữ cho trẻ an toàn trong khoảng thời gian không ai biết sẽ kéo dài bao lâu.
Câu hỏi thường gặp
Người trông có được giao trẻ cho ông bà nếu ông bà không có trong danh sách đón không?
Không nên, dù là ông bà ruột. Hãy mời ông bà ngồi chờ, gọi cho ba hoặc mẹ theo số đã đăng ký để xác nhận. Khi ba mẹ đồng ý qua kênh đã thống nhất, đối chiếu giấy tờ rồi giao và ghi vào sổ. Sau đó nhắc ba mẹ bổ sung tên ông bà vào danh sách để lần sau đỡ phiền.
Ba mẹ nhắn qua mạng xã hội nhờ người khác đón thì có tin được không?
Chỉ tin kênh đã thống nhất trong thoả thuận, thường là tin nhắn hoặc cuộc gọi từ đúng số điện thoại của ba mẹ đã đăng ký. Tài khoản mạng xã hội có thể bị chiếm quyền, bị giả mạo. Nếu có nghi ngờ, gọi điện thoại trực tiếp cho ba hoặc mẹ để nghe giọng xác nhận trước khi giao trẻ.
Có nên thu thêm tiền khi ba mẹ đón muộn không?
Nhiều nhóm trẻ có điều khoản tính thêm khi đón quá giờ, nhưng mức và cách tính do hai bên tự thoả thuận và nên ghi trong văn bản ký từ đầu. Điều khoản rõ ràng giúp người trông không phải đòi hỏi trong lúc khó xử. Nếu chưa có thì đừng tự đặt ra giữa chừng; hãy bàn lại với ba mẹ và bổ sung vào thoả thuận.
Trẻ bị thương nhẹ trong ngày thì chờ đến giờ trả mới báo có được không?
Không nên chờ. Báo ngay sau khi đã sơ cứu và trẻ đã ổn, qua tin nhắn hoặc cuộc gọi, kể ngắn chuyện gì xảy ra và đã xử lý thế nào. Lúc trả trẻ, kể lại tận mặt và chỉ vết thương. Với chấn thương ở đầu, vết thương chảy máu nhiều hoặc trẻ có dấu hiệu bất thường thì gọi 115 và báo ba mẹ ngay.
Khi hai phụ huynh ly thân tranh nhau đón trẻ, người trông phải nghe ai?
Người trông không phân xử chuyện gia đình. Làm theo danh sách người được đón và giấy tờ hợp lệ trong hồ sơ, như quyết định của toà án nếu gia đình đã nộp. Không có giấy tờ thì gọi người đã đăng ký nhận trẻ, giữ trẻ trong nhà, ghi lại sự việc; nếu có xô xát có thể gọi 113.
Có cần ghi tên người đón vào sổ khi ngày nào cũng là mẹ đón không?
Có, ghi mỗi ngày. Thói quen ghi đều giúp người trông không bỏ sót trong những ngày đông trẻ, và cuối ngày đếm được số trẻ đã giao khớp với số trẻ đã đến. Sổ cũng là bằng chứng khách quan khi có thắc mắc về giờ đón hay người đón sau này.