Thuê người phụ cho nhóm trẻ nên bắt đầu từ việc viết ra công việc cụ thể cần người làm (khung giờ nào, việc gì), rồi tìm người qua kênh có thể kiểm chứng, gọi người tham chiếu, cho thử việc có kèm cặp trong vài tuần mà không để người mới ở một mình với trẻ, ký hợp đồng bằng văn bản, và dán một bảng chia việc theo giờ để không ai nghĩ người kia đang trông. Người phụ tốt nhất là người được dạy theo cách chăm trẻ của nhóm, không phải người có nhiều năm kinh nghiệm nhưng làm theo ý riêng.
Nhiều chủ nhóm trẻ đi lên từ nghề bảo mẫu, quen làm hết mọi việc một mình. Đến khi nhóm đông hơn, hoặc chính mình kiệt sức, mới thấy cần thêm người mà không biết bắt đầu từ đâu. Bài này đi qua các bước từ lúc nhận ra cần người, tìm và thử việc, đến cách chia việc hằng ngày và giữ chuẩn chung. Phần hợp đồng và quyền lợi của người làm thuê nói ở mức nguyên lý; nội dung chi tiết nên đối chiếu văn bản hiện hành và hỏi cơ quan lao động địa phương.
Khi nào nhóm trẻ cần thêm người
Dấu hiệu rõ nhất là con số: số trẻ hoặc độ tuổi của trẻ đã vượt quá mức một người được phép và đủ sức trông theo quy định về nhóm trẻ độc lập. Chủ nhóm nên đọc văn bản của Bộ GD&ĐT đang áp dụng và hỏi phòng GD&ĐT hoặc UBND xã, phường để biết mức cụ thể, vì quy định có thể thay đổi và có phân biệt theo độ tuổi của trẻ.
Ngay cả khi chưa chạm mức quy định, vẫn có những dấu hiệu khác. Giờ ăn trưa không thể đút cho bé nhỏ mà vẫn nhìn được bé lớn. Giờ ngủ trưa không thể rời phòng dù chỉ hai phút để đi vệ sinh. Một bé bị ngã thì cả nhóm không có ai trông trong lúc sơ cứu. Cuối ngày người trông không còn sức nói chuyện với ba mẹ. Những dấu hiệu ấy nói rằng nhóm đang chạy dựa vào may mắn.
Cũng có khi cần người không phải vì đông trẻ mà vì việc ngoài trẻ quá nhiều: đi chợ, nấu ăn, giặt giũ, lau dọn chiếm hết thời gian mà lẽ ra để chơi với trẻ. Trường hợp này, người cần thuê có thể là người lo bếp và việc nhà theo giờ, không nhất thiết là người trông trẻ.
Trước khi đăng tin tìm người, chủ nhóm ngồi viết ra trên giấy: cần người vào khung giờ nào (cả ngày, chỉ buổi trưa, chỉ giờ đón trả), làm những việc gì, có ở cùng trẻ một mình lúc nào không. Bản mô tả này vừa giúp tìm đúng người, vừa là nền cho hợp đồng và bảng chia việc sau này.
Tìm người và hỏi han trước khi hẹn thử việc
Kênh tìm người phổ biến là người quen giới thiệu, ba mẹ trong nhóm giới thiệu, các nhóm việc làm trên mạng xã hội, trung tâm giới thiệu việc làm. Kênh nào cũng có thể ra người tốt hoặc người không hợp; điều quan trọng là kiểm chứng được. Người quen giới thiệu thì hỏi người giới thiệu đã biết người ấy trong hoàn cảnh nào, bao lâu. Người tìm qua mạng thì yêu cầu thông tin người tham chiếu là nơi từng làm.
Buổi gặp đầu nên có hai phần. Phần nói chuyện để hiểu hoàn cảnh, sức khoẻ, lý do muốn làm việc với trẻ, kinh nghiệm thật đã làm (trông con nhà mình, làm bảo mẫu nhà người khác, làm ở trường), đã học sơ cấp cứu chưa. Phần tình huống để xem cách nghĩ: “Bé hai tuổi cắn bạn, cô làm gì?”, “Bé đang ngủ thì ba mẹ nhắn hỏi, cô trả lời thế nào?”, “Có người đến nói là chú của bé, xin đón sớm thì sao?”. Không có câu trả lời mẫu, nhưng sẽ thấy ai bình tĩnh, ai nghĩ đến an toàn trước.
Gọi cho người tham chiếu là việc nhiều chủ nhóm bỏ qua vì ngại. Một cuộc gọi ngắn hỏi người ấy làm ở đó bao lâu, làm việc gì, vì sao nghỉ, có muốn thuê lại không, đáng giá hơn nhiều so với cảm giác ban đầu. Nếu ứng viên không đưa được người tham chiếu nào, hãy cân nhắc kỹ hơn, và kéo dài thời gian thử việc có kèm cặp.
Giấy tờ cơ bản cần xem: giấy tờ tuỳ thân, giấy khám sức khoẻ gần đây, chứng chỉ sơ cấp cứu hoặc chứng chỉ chăm sóc trẻ nếu có. Với nhóm trẻ độc lập, yêu cầu về trình độ, chứng chỉ của người trông có thể được nêu trong quy định của ngành giáo dục, nên hỏi phòng GD&ĐT để biết người phụ cần đáp ứng gì.
Thử việc có kèm cặp: không để người mới một mình với trẻ
Thời gian thử việc là lúc chủ nhóm dạy người mới theo cách của nhóm, đồng thời quan sát. Một trình tự thường dùng:
- Tuần đầu: người mới chỉ quan sát và làm việc phụ (chuẩn bị bữa, dọn dẹp, gấp đồ) bên cạnh chủ nhóm; học tên, thói quen, dị ứng của từng trẻ.
- Tuần thứ hai: người mới làm các việc chăm trẻ có chủ nhóm ở ngay bên cạnh (cho ăn, thay tã, dẫn đi vệ sinh, đặt ngủ); chủ nhóm góp ý ngay sau mỗi việc, nhẹ nhàng, không nói trước mặt ba mẹ.
- Tuần thứ ba trở đi: người mới phụ trách một nhóm nhỏ trẻ hoặc một khung giờ, chủ nhóm vẫn ở trong nhà, trong tầm nghe nhìn.
- Cuối thời gian thử việc: hai bên ngồi lại, chủ nhóm nói rõ điểm tốt, điểm cần sửa; người mới nói điều mình thấy khó; quyết định ký tiếp hay dừng.
- Trong suốt thời gian này, người mới không trực giờ ngủ một mình, không đón trả trẻ một mình, không cho trẻ uống thuốc.
Thời gian thử việc dài bao lâu và trả công thế nào cần ghi thành văn bản ngay từ đầu, theo nguyên lý của Bộ luật Lao động 2019 về thử việc. Chủ nhóm nên đọc văn bản hiện hành hoặc hỏi cơ quan lao động địa phương về các điều kiện này, không tự đặt ra ngoài khuôn khổ luật.
Những điều khiến chủ nhóm nên dừng sớm, dù người mới có vẻ nhanh nhẹn: quát trẻ, kéo giật tay trẻ, doạ nạt, dùng điện thoại riêng khi đang trông, giấu chuyện trẻ bị ngã, nói về trẻ và gia đình trẻ với người ngoài. Về an toàn trẻ, không có “lần đầu bỏ qua”.
Hợp đồng và quyền lợi của người phụ ở mức nguyên lý
Người phụ ở nhóm trẻ là người lao động. Dù chỉ làm vài giờ mỗi ngày, hai bên nên có hợp đồng bằng văn bản ghi rõ công việc, giờ làm, ngày nghỉ, cách tính công và trả công, thời gian thử việc, bảo hiểm, điều kiện chấm dứt và thời gian báo trước. Bộ luật Lao động 2019 là văn bản gốc về những nội dung này; các khoản bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế bắt buộc hay tự nguyện tuỳ loại hợp đồng và thời hạn, nên hỏi cơ quan bảo hiểm xã hội nơi nhóm hoạt động để làm đúng.
Hợp đồng cũng nên có phần cam kết riêng của nghề chăm trẻ: giữ kín thông tin của trẻ và gia đình, không chụp ảnh trẻ bằng điện thoại riêng hay đăng lên mạng, tuân thủ nội quy an toàn của nhóm, không dùng bất cứ hình thức phạt thể chất, doạ nạt nào với trẻ. Viết rõ những điều này từ đầu giúp chủ nhóm có căn cứ khi cần nhắc nhở hoặc chấm dứt.
Bài này không nêu mức lương. Mức trả là thoả thuận giữa hai bên, phụ thuộc giờ làm, việc làm, nơi làm và không được thấp hơn mức tối thiểu pháp luật quy định ở từng vùng. Điều chủ nhóm nên làm là trả đúng hạn, đúng thoả thuận, có ghi nhận bằng văn bản hoặc chuyển khoản, và tính đến các ngày nghỉ, ngày lễ của người lao động khi lập kế hoạch nhóm trong năm.
Một người phụ được đối xử đàng hoàng, có ngày nghỉ, được trả công rõ ràng thường gắn bó lâu hơn. Với trẻ nhỏ, người trông thay đổi liên tục là điều làm trẻ bất an nhất.
Giữ một chuẩn chăm trẻ chung giữa hai người
Trẻ nhỏ dễ bối rối khi hai người lớn làm cùng một việc theo hai cách khác nhau: cô này cho cầm thìa tự xúc, cô kia đút hết; cô này dỗ ngủ bằng vỗ lưng, cô kia bế rung. Để có một chuẩn chung, chủ nhóm nên viết ra những quy trình chính của nhóm thành vài trang ngắn, để người phụ đọc và làm theo:
- Quy trình rửa tay, thay tã, dẫn đi vệ sinh, khử khuẩn đồ chơi và bô theo cách nhóm đang làm.
- Cách cho ăn từng nhóm tuổi, danh sách trẻ dị ứng, cách chia bát cho trẻ dị ứng.
- Cách đặt ngủ, thứ tự chỗ nằm, cách đi vòng kiểm trẻ ngủ và ghi sổ.
- Những câu nói chung khi trẻ khóc, khi trẻ đánh bạn, khi trẻ không chịu ăn, để hai người không nói ngược nhau.
- Những việc chỉ chủ nhóm làm: cho trẻ uống thuốc theo giấy ghi của ba mẹ, giao trẻ cho người đón lạ, báo tin xấu cho ba mẹ.
- Việc cần làm ngay khi có sự cố: ai sơ cứu, ai trông các bé còn lại, ai gọi 115 và báo ba mẹ.
Tài liệu này không cần đẹp, chỉ cần đúng với những gì nhóm thật sự làm, và được sửa khi cách làm thay đổi. Khi có người phụ mới, tài liệu giúp rút ngắn thời gian dạy. Khi chủ nhóm vắng mặt một ngày, người phụ có chỗ để tra lại thay vì đoán. Hai người cùng đọc lại tài liệu vài tháng một lần, nhất là sau một sự cố hay một lần bị ba mẹ phản ánh, để xem chỗ nào cần sửa cho sát với thực tế của nhóm.
Bảng chia việc theo giờ: ai làm gì, ai đứng với trẻ
Sai lầm hay gặp khi nhóm có hai người là cả hai cùng nghĩ người kia đang trông. Bảng chia việc dán ở chỗ cả hai nhìn thấy giúp tránh chuyện này. Ví dụ giả định cho nhóm có chủ nhóm và một người phụ:
| Khung giờ | Chủ nhóm | Người phụ | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Giờ đón sáng | Đứng cửa đón, nghe dặn, ghi sổ | Ở trong phòng với các bé đã đến | Người đứng cửa không rời cửa |
| Giờ chơi buổi sáng | Dẫn hoạt động chính | Chuẩn bị bữa trưa, quay ra khi cần | Bếp nằm ngoài khu trẻ |
| Giờ ăn trưa | Đút cho bé nhỏ | Ngồi cùng bàn các bé lớn | Không ai rời bàn khi trẻ đang ăn |
| Giờ ngủ trưa | Trực nửa đầu | Ăn trưa, dọn bếp; trực nửa sau | Đổi ca bằng lời, nói tình trạng từng bé |
| Giờ trả chiều | Đứng cửa trả, nói chuyện với ba mẹ | Trông các bé chưa được đón | Đếm trẻ khớp sổ trước khi đóng cửa |
Bảng này mỗi nhóm tự chỉnh theo người và theo trẻ. Điều cần giữ là ở mọi khung giờ, luôn có một người được ghi rõ là đang đứng với trẻ. Khi ai đó cần rời vị trí, nói thành lời: “Chị đi lấy khăn, em trông giúp”, và người kia đáp lại. Câu nói nhỏ này giúp tránh được những khoảnh khắc không ai nhìn trẻ.
Mỗi tuần dành mười lăm phút sau giờ trả trẻ để hai người nói chuyện: tuần này có gì khó, bé nào cần chú ý, việc nào nên đổi người làm. Người phụ được hỏi ý kiến sẽ có trách nhiệm hơn người chỉ được giao việc.
Câu hỏi thường gặp
Nhóm trẻ mấy bé thì phải thuê thêm người?
Số trẻ tối đa mỗi người trông theo độ tuổi do quy định của Bộ GD&ĐT về nhóm trẻ độc lập đặt ra, có thể thay đổi theo thời gian. Chủ nhóm nên đọc văn bản hiện hành và hỏi phòng GD&ĐT hoặc UBND xã, phường. Ngoài con số, hãy tự xét giờ cao điểm một người có trông được kỹ hay không.
Người phụ có cần chứng chỉ gì không?
Yêu cầu trình độ, chứng chỉ của người làm việc ở nhóm trẻ độc lập có thể được nêu trong quy định ngành giáo dục, nên hỏi phòng GD&ĐT. Dù quy định thế nào, người phụ nên học sơ cấp cứu có thực hành và được chủ nhóm hướng dẫn kỹ cách chăm trẻ của nhóm trước khi làm một mình.
Thử việc bao lâu thì đủ?
Thời gian và điều kiện thử việc theo nguyên lý của Bộ luật Lao động 2019, ghi rõ trong văn bản. Trong thực tế chăm trẻ, cần ít nhất vài tuần để người mới học thói quen từng bé và để chủ nhóm quan sát đủ tình huống. Không để người mới một mình với trẻ trong giai đoạn này.
Thuê người phụ có phải đóng bảo hiểm xã hội không?
Tuỳ loại và thời hạn hợp đồng, người lao động có thể thuộc diện bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế bắt buộc. Quy định cụ thể nên hỏi cơ quan bảo hiểm xã hội nơi nhóm hoạt động. Ghi rõ trong hợp đồng ai đóng, đóng thế nào để tránh hiểu lầm về sau.
Người phụ làm không đúng cách của nhóm thì góp ý sao?
Góp ý riêng, ngay sau sự việc, nói cụ thể việc nào cần đổi và vì sao, không nói trước mặt trẻ hay ba mẹ. Làm mẫu lại cách đúng một lần. Nếu đó là hành vi làm trẻ không an toàn như quát, giật tay, doạ nạt, cần dừng ngay và cân nhắc chấm dứt.
Có nên thuê người nhà làm người phụ không?
Có thể, nhưng vẫn nên có hợp đồng, bảng chia việc và quy tắc như với người ngoài. Người nhà dễ ngại góp ý, dễ làm theo thói quen riêng. Rõ ràng từ đầu giúp giữ được cả chuẩn chăm trẻ lẫn quan hệ gia đình.