Khi chủ nhóm trẻ hoặc cô nuôi chính bị ốm phải nghỉ, cách xử lý tốt nhất là cách đã chuẩn bị từ trước: có sẵn một hoặc hai người thay đã quen nhóm, có sổ bàn giao ghi thông tin từng trẻ, có quy tắc rõ khi nào nhóm vẫn mở với người thay và khi nào phải đóng tạm, và có mẫu tin nhắn báo ba mẹ sớm nhất có thể, lý tưởng là từ tối hôm trước. Không có những thứ này thì người ốm thường gắng gượng đi làm, vừa không trông trẻ kỹ được, vừa dễ lây bệnh cho cả nhóm.
Nhóm trẻ gia đình phần lớn xoay quanh một người. Người đó ốm thì cả nhóm khựng lại, ba mẹ phải xin nghỉ làm đột xuất, người trông áy náy và cố đi làm. Bài này viết để người làm nghề chuẩn bị cho ngày ấy khi còn khoẻ: chọn người thay, viết sổ bàn giao, đặt quy tắc đóng mở, báo tin cho ba mẹ, và quay lại làm việc sau khi khỏi. Phần tự phòng bệnh và tiêm chủng của người trông đã có bài riêng trong mục vệ sinh và phòng bệnh.
Vì sao không nên gắng đi làm khi đang ốm
Người làm nghề trông trẻ thường có tâm lý “mình nghỉ thì ai trông”, nên sốt nhẹ vẫn đi làm, ho vẫn bế trẻ. Điều này nghe có vẻ tận tâm, nhưng có ba cái giá. Thứ nhất, trẻ nhỏ dễ lây bệnh qua hơi thở và tiếp xúc gần, nhất là trẻ dưới một tuổi; một người trông đang cúm có thể làm cả nhóm ốm theo, rồi ba mẹ của cả nhóm cùng phải nghỉ làm. Thứ hai, người đang sốt, đau đầu, mệt thì phản xạ chậm, dễ không để ý trẻ trèo cao, trẻ ngậm vật nhỏ. Thứ ba, cố đi làm khi ốm làm bệnh kéo dài, và người trông kiệt sức dần.
Những tình trạng nên nghỉ hoặc ít nhất không tiếp xúc gần với trẻ: sốt, tiêu chảy hoặc nôn, phát ban chưa rõ nguyên nhân, đau mắt đỏ, ho nhiều kèm mệt, các bệnh lây đã được bác sĩ chẩn đoán. Người trông nên đi khám và hỏi bác sĩ khi nào có thể quay lại làm việc với trẻ nhỏ, vì mỗi bệnh có thời gian lây khác nhau. Bài này không đưa thời gian cụ thể cho từng bệnh; ý kiến của nhân viên y tế là căn cứ.
Với những trường hợp nhẹ hơn như sổ mũi không sốt, người trông có thể vẫn làm nếu có người thay ở cùng và giữ vệ sinh chặt hơn: rửa tay thường xuyên, đeo khẩu trang khi ở gần trẻ, hạn chế bế và chạm vào mặt trẻ. Quyết định này nên có quy tắc từ trước, ghi trong nội quy, không để đến buổi sáng mệt mỏi mới cân nhắc.
Nói trước với ba mẹ ngay từ lúc nhận trẻ rằng nhóm có thể đóng tạm khi người trông chính ốm cũng là một cách bảo vệ mình. Ba mẹ biết trước sẽ chuẩn bị phương án của họ, và người trông không phải mang cảm giác có lỗi khi phải nghỉ.
Chọn người thay từ khi còn khoẻ
Người thay lý tưởng là người đã quen nhóm: người phụ đang làm cùng, người nhà thường xuyên có mặt, hoặc một người làm nghề tin cậy đã đến nhóm phụ vài buổi. Một người hoàn toàn lạ đến trông trẻ đúng ngày chủ nhóm ốm là phương án kém an toàn nhất, vì trẻ không quen, người thay không biết thói quen, dị ứng, người được đón của từng trẻ.
Một số chủ nhóm trẻ ở gần nhau thoả thuận hỗ trợ lẫn nhau: khi một người ốm, người kia hoặc người phụ của người kia sang giúp. Cách này chỉ hiệu quả khi đã làm quen từ trước: người thay đến nhóm vài lần trong năm, chơi với trẻ, đọc sổ bàn giao, biết chỗ để đồ sơ cứu. Nếu thoả thuận như vậy, nói với ba mẹ trước để họ biết người thay là ai.
Người thay cũng phải đáp ứng những điều kiện như người trông chính: sức khoẻ tốt, đã học sơ cấp cứu, hiểu và cam kết theo nội quy an toàn của nhóm. Quy định về người làm việc ở nhóm trẻ độc lập nên hỏi phòng GD&ĐT hoặc UBND xã, phường để biết người thay cần đáp ứng gì. Người thay chưa đủ điều kiện thì chỉ nên phụ khi có người trông chính ở cùng, không phụ trách một mình.
Khi số trẻ nhiều hơn mức một người thay trông được an toàn, có thể nhận một phần trẻ trong ngày ốm (ưu tiên các gia đình không có người trông thay thế), các gia đình còn lại được báo nghỉ. Điều này cần thống nhất trong thoả thuận từ đầu để không ai thấy bị đối xử thiên vị.
Sổ bàn giao: những gì người thay cần đọc trong mười phút
Sổ bàn giao là một tập vài trang, để ở chỗ cố định, mà một người lạ đọc xong trong mười phút là có thể trông nhóm an toàn trong một ngày. Nội dung nên gồm:
- Danh sách trẻ: tên, tuổi, ảnh nhận diện, người được đón, cách liên lạc với ba mẹ.
- Thông tin sức khoẻ nổi bật: trẻ dị ứng gì, có bệnh gì cần lưu ý, xử lý thế nào nếu có dấu hiệu; trẻ nào đang uống thuốc theo đơn và ai được cho uống.
- Khung ngày của nhóm: giờ đón, giờ ăn, giờ ngủ, giờ trả; thứ tự đặt ngủ và chỗ nằm.
- Thói quen riêng quan trọng: bé nào ngủ cần khăn quen, bé nào chỉ ăn cháo, bé nào gọi đi vệ sinh bằng từ gì.
- Vị trí đồ quan trọng: hộp sơ cứu, thẻ thông tin khẩn cấp, chìa khoá, cầu dao điện, bình chữa cháy.
- Quy trình khi có sự cố: ai gọi 115, báo ba mẹ bằng cách nào, ghi lại thế nào.
- Việc người thay không làm: không nhận trẻ mới, không giao trẻ cho người không có trong danh sách, không tự cho thuốc khi chưa được ủy quyền.
Sổ này phải cập nhật mỗi khi có thay đổi: trẻ mới vào, trẻ nghỉ, người được đón đổi, dị ứng mới phát hiện. Một sổ bàn giao cũ, sai thông tin còn nguy hiểm hơn không có sổ. Vì chứa thông tin riêng của trẻ, sổ được cất ở chỗ kín trong nhà, không để ở nơi khách đến chơi nhìn thấy, không chụp gửi lung tung.
Khi nào mở với người thay, khi nào đóng tạm
Quy tắc đóng mở nên viết sẵn và báo ba mẹ khi ký thoả thuận. Bảng dưới đây là một ví dụ cách nghĩ, mỗi nhóm tự điều chỉnh theo người và theo trẻ của mình.
| Tình huống | Hướng xử lý gợi ý | Lý do |
|---|---|---|
| Có người thay đã quen nhóm, đủ điều kiện, số trẻ trong sức người thay | Mở bình thường, báo ba mẹ người trông hôm nay là ai | Trẻ quen người, người thay biết thói quen |
| Có người thay quen nhóm nhưng số trẻ vượt sức một người | Mở một phần, ưu tiên gia đình không có ai trông | Giữ đúng sức trông an toàn |
| Chỉ có người thay chưa quen nhóm | Đóng tạm hoặc chỉ nhận rất ít trẻ đã quen, có người nhà ở cùng | Người lạ một mình với cả nhóm là rủi ro cao |
| Người trông chính mắc bệnh lây, đã tiếp xúc gần với trẻ | Báo ba mẹ để theo dõi trẻ, làm sạch đồ dùng, nghỉ theo hướng dẫn của bác sĩ | Trẻ có thể đang ủ bệnh |
| Người trông chính ốm nặng, không có ai thay | Đóng tạm, báo ngay | Không có phương án an toàn |
Khi đóng tạm, các khoản thu được tính thế nào là điều cần ghi trong thoả thuận từ trước: trừ vào tháng sau, hoàn lại theo ngày, hay ngày nghỉ đột xuất không tính. Mỗi nhóm có cách riêng, quan trọng là rõ ràng và giống nhau với mọi gia đình.
Báo ba mẹ: sớm, ngắn, rõ
Ba mẹ cần thời gian để xoay xở. Ngay khi thấy mình có dấu hiệu ốm vào buổi tối, người trông nên nhắn báo khả năng nghỉ ngày mai, rồi xác nhận lại vào sáng sớm. Một tin báo lúc sáu giờ sáng tốt hơn nhiều so với để ba mẹ đưa con đến tận cửa mới biết.
Tin nhắn nên ngắn và đủ: nhóm nghỉ hay mở với người thay, người thay là ai, nghỉ dự kiến bao lâu, khi nào báo tiếp. Ví dụ: “Chào ba mẹ, cô bị sốt từ tối qua, đã đi khám. Ngày mai nhóm nghỉ, cô sẽ báo tiếp vào tối mai về ngày kia. Xin lỗi vì báo gấp.” Nếu mở với người thay: “Ngày mai chị Hoa (người phụ của nhóm) trông các bé, cô ở trên lầu nghỉ, có việc gấp vẫn liên lạc được.” Tên trong ví dụ là giả định.
Nếu người trông mắc bệnh có khả năng lây và đã tiếp xúc gần với trẻ những ngày trước, nên báo thêm để ba mẹ theo dõi con, kèm lời khuyên đưa trẻ đi khám nếu có biểu hiện. Không cần kể chi tiết bệnh của mình, chỉ cần đủ để ba mẹ biết cần để ý điều gì.
Không nói quá lên hay xin lỗi nhiều lần. Ốm là chuyện bình thường của người lao động. Sự chuyên nghiệp nằm ở chỗ báo sớm, báo rõ và có phương án.
Quay lại sau khi khỏi và rút kinh nghiệm
Ngày quay lại, người trông nên đến sớm hơn thường lệ, đọc sổ của người thay (nếu nhóm mở trong những ngày nghỉ), làm sạch lại đồ dùng chung, kiểm tra hộp sơ cứu xem có thiếu gì. Nếu bệnh của mình có thể lây, hỏi bác sĩ đã đủ thời gian an toàn để quay lại với trẻ nhỏ chưa, và giữ vệ sinh kỹ thêm vài ngày.
Trẻ có thể phản ứng sau vài ngày không gặp người trông quen: bám hơn, khóc lúc đón, hoặc ngược lại tỏ ra lạ lẫm. Dành thời gian cho trẻ làm quen lại, giữ nếp ngày như cũ.
Sau mỗi lần nghỉ ốm, ngồi lại xem kế hoạch dự phòng chạy thế nào: người thay có gặp khó gì không, sổ bàn giao thiếu thông tin gì, ba mẹ có phàn nàn gì. Sửa lại cho lần sau. Nếu năm nào cũng ốm nhiều lần, đó có thể là tín hiệu người trông đang làm quá sức, cần giảm bớt số trẻ hoặc thêm người phụ, chứ không phải chỉ là chuyện xui.
Người làm nghề trông trẻ cũng cần được chăm sóc. Một kế hoạch dự phòng tốt không chỉ bảo vệ trẻ mà còn cho phép người trông được ốm, được nghỉ mà không thấy có lỗi.
Câu hỏi thường gặp
Chủ nhóm trẻ bị sốt nhẹ có nên đi làm không?
Không nên tiếp xúc gần với trẻ khi đang sốt. Trẻ nhỏ dễ lây bệnh và người sốt thì phản xạ chậm, khó trông an toàn. Nếu có người thay đã quen nhóm, để người thay trông; nếu không, nên đóng tạm và báo ba mẹ sớm. Đi khám và hỏi bác sĩ khi nào được quay lại.
Người thay có cần là người có chứng chỉ không?
Người thay nên đáp ứng những điều kiện như người trông chính theo quy định về nhóm trẻ độc lập, nên hỏi phòng GD&ĐT hoặc UBND xã, phường. Tối thiểu, người thay phải khoẻ, đã học sơ cấp cứu, đã quen nhóm và đã đọc sổ bàn giao. Người chưa đủ điều kiện chỉ nên phụ khi có người trông chính.
Nhóm nghỉ đột xuất vì người trông ốm thì có phải hoàn tiền không?
Đó là điều hai bên thoả thuận từ đầu và ghi trong văn bản: hoàn theo ngày, trừ vào tháng sau, hay ngày nghỉ đột xuất ngắn không tính. Quan trọng là áp dụng giống nhau với mọi gia đình. Nếu chưa có điều khoản, bàn với ba mẹ và bổ sung sau lần nghỉ đầu tiên.
Nên báo ba mẹ vào lúc nào khi định nghỉ ốm?
Càng sớm càng tốt. Nếu thấy dấu hiệu ốm từ tối, nhắn báo khả năng nghỉ ngày mai, rồi xác nhận lại vào sáng sớm. Tin nhắn ngắn, ghi rõ nhóm nghỉ hay mở với người thay, người thay là ai, dự kiến nghỉ bao lâu và khi nào báo tiếp.
Người trông mắc bệnh lây thì có cần báo cho ba mẹ biết là bệnh gì không?
Không cần kể chi tiết bệnh riêng, nhưng nên báo đủ để ba mẹ biết cần theo dõi con có biểu hiện gì và đưa đi khám khi cần, nhất là khi người trông đã tiếp xúc gần với trẻ những ngày trước. Làm sạch đồ dùng chung trước khi nhóm mở lại.
Có nên nhờ hàng xóm trông giúp nhóm vài giờ không?
Chỉ khi người đó đã quen nhóm, quen trẻ, đọc sổ bàn giao và ba mẹ đã được báo trước. Nhờ một người lạ trông cả nhóm đột xuất là rủi ro cao. Nếu không có phương án an toàn, đóng tạm và báo ba mẹ vẫn là lựa chọn đúng.